leygardagur 6. september 1947síða 2

Nr. 34 yvirhøvur kundi vera møguligt innan fyri grundlógarmarkið, og at fáa skipanina so nær sum gjørligt at uppfylla tey ynski og krév, sum Føroya løgting einmælt samtykti hin 21. mars 1947. Tingsins samtykt og uppskot. Léggåvuvaldid. Tingið ynskti lóggávuvald í teim økjum, id tað vvirtók la figgjarligu, siðmenniligu og um- sitingarligu ábyrgdina. Hetta krav og ynski er fult út framt í fyriliggjandi uppskoti. Semja er um, at tingið sam- bært lóg, id skal verða samtykt av Føroya løgtingi og danska ríkisdegi og Danakongi, skal fáa hetta óskerda lóggávuvald. Fólkaflokksins lógfrøðingar og onkur danskur cand juris siga, at grundlógin forðar fyri, at hetta kann lata seg gera. Leggið til merkis, at eisini fólkaflokks- menn skjóta til, at grundlógin forðar Føroyingum í hesum føri. Loyvi mær at siga, at eg leggi ikki so nógv í hesar lógfrøð- ingar. Á samráðingarfundi var frá danskari síðu — einmælt — víst á, at størstu løgfrøðingar í Danmørk sum professararnir Ross og Poul Andersen høvdu kannað spurningin — og leir søgdu, at tað bar væl til at geva Føroya løgtingi lóggávuvald á henda hátt. Eg líti á hesar menn. Eg líti á, at lá ið hesir menn, allir flokkar á danska ríkisdegi, ríkis- stjórnin — ið kann stillast fyri ríkisrætt, um hon handlar ímóti grundlógini — og tå id haraftrat danski kongurin vil leggja navn til og taka ábyrgd fyri hald- góðskuni í hesum løgtingsins lóggávuvaldi, at lóggávuvaldið tá eisini er ein órongiligur veru- leiki. Tað verður harnæst eisini hildið fram av mólstøðumonnu- um av hesi skipan, at ríkisdag- urin og kongur kunnu taka lóggávuvaldið aftur vid at vera eina nýggja lóg. Hetta er ein tonktur møguleiki, sum aldri hendir. Skulu vit fara at seta Dana- tjóð so langt niður um minsta mark fyri at kunna teljast mill- um mentatjødir, at hon fer at valdtaka = eina lítla tjóð sum Føroya tjóð og bróta tað orð og tey lyfti, sum eru givin av einum sameindum ríkisdegi, einari sameindari rík- isstjórn og Danakongi danska fólksins vegna. Nei! So langt niður seti eg ikki Danir. So langt niður vil eingin Dani droyma um, at Danmørk skal søkka, so langt niður í mentun og metan millum norð- FØROYA SOSTAL-DEMOKRATUR urlanda brédrafolk, millum al- heims tjóðir. Og skuldu Danir fallið so langt, so er í somu stund sált- málin allur dottin burtur, og — við tað, at Danir ásannaðu semjuna um ta nýggju stjórnar- skipanina at: henda millum tvinni javntstillad fólk — tá stendur Forovingum frítt, um teir vilja longri saman við Dønum ella fara úr felags- skapinum. Haraftrat er at leggja at lógin jú eisini skal samtykkjast av Førova løglingi, og ti ikki uttan brot uppá almennan mannarætt kann avtakast uttan samtykt av Foroya løgtingi. Lóggávuvaldið hevur soslalt hollan fastan grundvøll at standa á, tað fólkaflokksmonnum verð- ur fórt ímóti ti, er full- komiliga ógrundað. vera og og SUM åav Føroyska flaggið skrásett og eina- ráðandi fyri skip okkara. Tingsamtyktin kravdi føroysk Magg. Hetta krav fáa vit uppfylt. Á landi verður flaggfrælsi, men á havinum verða skip, ið eru skrásett í Føroyum, einans at føra førovyskt flagg. Tað liggur heilt í hondum Føroyinga sum eitt sermál at uttan Danski sjálvandi avgera flaggspurningin fyri statsins egnu skip stálur ræður hvørjum flaggi tey skula flagga við. Málspurningurin loystur. mál men Kravt varð, at føroyskt skuldi verða høvuðsmál, at danskt skuldi lærast væl og kunna nýtast í almennum føri i Føroyum. Hetta løgtingsins óbroytt upptikid í uppskotið. Málspurningurin er hervið loystur með alla væl og virðiliga, og måltrætan úti verðini Dønum og Førovingum til heiður og sóma. 9 ynski cr soslatl av I3 Vit fåa egid landastyri. Logtingssamtyktin kravdi, at vil fingu okkara egna landa- stýri, og at vil sjålvir avgjørdu, hvussu skuldi verða skipað eins og hvussu stadfestingin av løgtingsins lógum skuldi fara fram. Um hetta er full semja frå danskari síðu. Vit hava fingið okkara ynski i hesum føri full út uppfyllt. Fáa rætt ti) at ráða at kalla ollum her á landi, um vit taka ta figgj- arligu ábyrgdina. Tingsamtyktin kravdi fast- leggjan av felags- og harvið cis- ini av sermálum. Í fyriliggjandi uppskoti hava vit ikki einans fingið hetta, men vit hava fingið rætt til — ein- síðugt — at avgera, hvat ið vit skulu yvirtaka, nær ið vil skulu yvirtaka tað. Ein meiri vinarligan hált at yvirtaka eill uppá kann eingin hugsa sær. Ja, hann verðaldar- sjálvstýri er einastandandi i søguni og Dønum til hin allra- Føroyingum er til at vaksa sjálvstýris- er bert ein kann fola ofta hørðu størsta heiður. hervið givið hóvi »organiskt« í síni stremban. Og tað tilikur vøkstur, ið lívsins stormar og úgangar. Tey øki, ið vit hava rætt til at yvirtaka, eru at kalla øll ið nerta vid okkara heimaliv vinnuliv, alt vidvikjandi land- búnaðinum, alt viðvíkjandi sjó- vinnuni lóggávuni vidvikj- andi økjunum á havinum innan og og fyri sjómarkið, alt viðvíkjandi teirri socialu forsorgini, alt. viðvíkjandi sjúkra- ogheilsuskipanini (Sund- hedsvæsenet), alt viðvíkjandi vega- og havna- hospitals-, bygging, alt viðvíkjandi virkjum å landi, alt viðvíkjandi skamtan og handilsskapi í Foroyum, alt vidvikjandi arbeidi og ar- beiðsrættindum viðurskift- um arbeiðsgevara og arbeidara, idnaði = og og reiðara og fiskimanna og statla millum í síni heild, alt viðvíkjandi fugla- og djóra- lívi her á landi, alt viðvíkjandi beinleiðis og óbeinleiðis skattan av okkum o. s. fr. Samrådingarnar vid utlandid. Logtingssamtyktin ynskti, at vit skuldu fåa mann i ultan- rikisministeriid, Hetta er fingið. Kravt varð, at vit skuldu kunna seta vinnulivsumbods- menn í teim londum, vit høvdu stórar vinnulivsinteressur, eins og at vil skuldu kunna senda menn og neyndir til onnur lond fyri at samráðast viðvíkj- andi okkara vinnulivs- og hand- ilsinteressum. Vidvikjandi hesum eru rikis- stjórnin og umboðsmenn fyri teir donsku politisku flokkar- nar og meirlutin av teirri før- oysku sendinevndini komnir ásamt um — sambært uppskot- ið, at hin føroyska fiskakvotan i Bretlandi verða hildin uttan fyri ta donsku fiskakvot- una, at samráðingar um okkara skal ferskfiskakvotu skula verða havdar beinleiðis millum Før- oyingar og Bretar eins og í 1946 og síðan lá, at í samráðingum við onnur lond um føroyskar handils- og vinnulivsinteressur skulu um- bodsmenn fyri Førovingar lut- taka saman við Dønum, 6. september 1947 Hetta er eftir mínum tykki ein ógvuliga góð skipan. Ferskfiskasøluna orðna sjálvir, har er eingin býtishandil. Men tå id vit skulu samráð- ast um L. d. salt- og klippfiska- sølu i Haliu, Grikkaland, Span- aðrastaðni vil iu og Portugal og verður okkara maður ella okk- ara menn at vera saman við danska uttanríkisumboðnum og fúa alla ta hjálp, sum Danmark kann veita okkum við at átaka sær at keypa suðurlendskar vørur, fyri at vil kunna sleppa av við okkara fisk. Í tilikam samrådingum er tað eyðsæð, at vil eru nógv betri farnir, at vit eru saman við Dønum, enn um vit sótu ein- samallir við lítlum og ongum evnum al kunna gera aftur- imótikeyp — »kompensasjon«. Vit gera Dønum eina tænastu við al teimum valuta at keypa fyri, og teir gera okkum ta stóru tænastu at keypa fyri okkara fisk. veita Mentunarliga sæð koma vit sam- bært uppskotið at eiga somu rættindi í Danmerk hereftir sum áður. Eisini búliga og socialt. Skúl- ar, hospitalir, ymsir stovnar og hjálparmið o. t. standa okkum til nýtslu ájavnt við Danir. Har, sum vit hava haft fyrimunin sambært ymsar samtyktir og ásetanir av monnum, feløgum og ríkisdegi, vilja vit framvegis koma at eiga hesi fyrimunar- rættindi. Eg havi her í høvuðslutunum lýst frá uppskolinum og meir- lutastøðuni. Eg kenni meg vísan i, at Før- ovingar við hesum uppskoti sum grundarlag fyri einari fram- tiðar samvinnu við Danir hava loyst ta nationalu trætuna og fingið atst6dur til at stjórna okkara landi undir fríastu og bestu korum, ið kundu hava vónir um at vinna. vil Ein og hvor sáttligt og ær- ligt hugsandi Førovingur má ásanna tað, sum eg áður havi sagt, at ein av mætastu fólka- flokksmonnum segdi vid meg, aftanú at hann hevði lisið upp- skotið: »Tad er gott,< segði hann, »og gevur okkum ivaleyst at takast við fyri langar tidir,« Ég kann lí meirlutans vegna geva uppskotinum tað besta viðmæli. FØRCYSK grønsåpa er tann besta