leygardagur 20. september 1947síða 2

Nr. 36 fylgja við ti privata inilialivin- um. Aldri hava tað verið slíkir prísir. Aldri slíkt ófatiligt ríki- dømi. New York svimur í ein- um dollarhavi, flýtur í einum botnleysum ríkidømi. Lønin hevur aldri verið størri. Hand- ilin aldri menskari. Amerikan- arin etur 15% meiri kjøt, 14% meiri grønmeti og 22%, meiri egg enn í 1939. Hvønn einasta dag ganga prísirnir upp. Nøkur cent uppá småting nakrir dollar uppá størri ting. Onkur mutlar ávaringar, men eingin lurtar eftir. Um »krakkid« kemur, verður tað amerikanska vrakið at síggja út, sum var tað rakt av einari atombumbu. Men eingin verður plágaður av tilik- ari marru«, Meðan so er vorðið í >Vestur- heimi«, barst Bretland fyri lív- inum at koma upp undan aftur. Framleiðsla og útflyting eru orðini øll hava á munni. Teir ætla til at kunna útflyta 10 mill. tons kol í 1948, og í 1949 skal tað vaksa til 20 mill. tons. Stafford Cripps, handilsmála- ráðharri, hevur lagt útflytingar- ætlanina fram fyri oddamenn idnaðins. Hesir dáma uppskot- ini til at økja um framleiðslu og idnad væl. Stjórnin lovar, at teir skulu ikki leggja meiri av vinnulivinum undir alment vald, um framleiðslan kann koma upp á tørvandi hædd. Men øll orka má taka seg saman um fann idnad og ta framleiðslu, ið flutt burtur kann verða. Tað er høvuðsstevnan, um Bretland skal vinna og halda fram við at hava tey van- ligu livikorini, og so har aftur at verða ein sterkur stuðul hjá einari verð, id liggur í stórari kreppu og vigar ímillum tvær politiskar hugsanir, sum íkki ber persónligt frælsi til hitt ein- staka menniskja. ga FØRCYSK greonsápa er tann besta Lastvognskoyring Anton Arge (y) Húsabrúgv Tlf. 443 Lysingar il blaðið prentsmiðjuna. kunna sendast til FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR €in kíli »Dagbladid« segði henda dag- in, at javnaðarflokkurin hevði verið ein kíli í føroyskum politikki (styrismenn >Dagblaðs- ins« mugu best vita skil á, hvat ætlað var við hesum kílanum!), men nú er hesin kilin burtur- dottin, nú stendur alt sum tað stóð, Javnaðarflokkur og Sam- bandsflokkur eru vorðnir eitt, Javnaðarflokkurin hevur kastað hamin og opinberað seg sum hann er: sannur Sambands- flokkur, Lv.s. Samband, sum »Dagblad« og Fólkaflokkur fata tað. Handa agitationin er nú so kunnig. Fólkaflokkurin hevur øll hesi árini roynt at rudda vøllin, so bert tey skulu standa móti hvørjum øðrum: Fólka- flokkur, tað nationala, sum skal føra tjóðina til frælsi og fram- burð, og Samband, tað ónalti- onala, sum ætlar at binda tjóð- ina, føra hana í ófrælsi og svart afturhald. Og til at fremja hesa politisku ætlan fveitir hann Sambandsnavn eftir øllum po- litiskum flokkum í Føroyum. Sonn nationalisma. Javnaðarflokkurin hevur sum sagt frá fyrstu stund verið lagd- ur undir eina ónationala støðu (tað ið »Dagblads«-menn best vita). Men tá ið ein ábreiðsla skal kannast, og ein skal vita, hvat satt, ið í henni er, so er best at lata gerðir prógva. Gerðir eru betur enn orð, og tær gerðir, ið Javnaðarflokk- urin hevur verið orðførari fyri, lýsa hann sum ein nationalan flokk — nógv meira nationalan enn teir, id sjálvir prýða seg við navninum. Alt fyri eilt hann kom fram, setti hann uppskot fram um ein konstruktivan, uppbyggjandi, føroyskan politikk. Í staðin fyri tað tóma og úrslitaleysa stríð um viðurskiftini Føroyar— Danmarkar millum, máttu Føroyingar taka seg saman um praktiskan politikk. Teir máttu stimbra sínar vinnuvegir, flyggja frá gomlum, stirdum afturhaldi og við gerðum sýna seg sum eitt fólk, id ført var at røkja eitt sjålvstyri. Løglingið mátti taka sær figgjarrædi, veita sær inntløkur, hóast so privatar in- teressur vórðu skerdar, og við teimum (inntøkunum) standa á odda fyri uppbygging landsins. Tað var ein andróður. Mest leir menn, ið eins og nú høvdu lýsandi = nationala stevnuskrá aftraðu seg at geva Løgtingi og landi eitt ræði, ið kom at renna saman við privatmannin, ognar- mannin. Tær nationalu inter- essurnar máttu lúta fyri persóns- interessum. Stórbardagurin kom við sín- um veldiga politiska stríði her í Førovum, Javnaðar-, Sjálvslýris- og Sambandsflokkurin tóku seg saman at føra ein uppbyggjandi, konstruktivan politikk. Men so løgið tað ljóðar, evnadu mót- sløðumenn, teir við ti nationala navninum, at savna fólkið sam- an um sína slevnu og skíra henda politikk fyri ein ónatio- nalan ófrælsis politikk. Søgan prógvar longu í dag, at fólkið tá feldi ein skeivan dóm. Vit hava nolið og njóta enn fruktirnar av tí savningar- politikkinum, sum hesir tríggir flokkar tá førdu. Hann kundi verið betur eydnaður, um hin flokkurin tá eisini hevði verið við til samarbeiði. Tá komu mangar av Javnað- arflokksins hugsjónum fram og tóku við lívi. Stimbra Løgtingið og geva ti figgjarrædi, figgjar- evni. Vinnulánsgrunnur, Trygg- ingarsambandið. Føroyskir fiski- menn høvdu ikki í dag staðið sum fríir menn á egnum skip- um, var ikki hesin potitikkur framdur á Løglingi. Slapp tå hin »nationali politikkurin« fram at, tá vóru kanska skipini seld, og ivaleyst eingir grunnar at taka pengar úr. Menninir, teir fosturlands- kæru, sum telvaðu móti skatt- um, móti grunnum, móti, at danski Fiskeribanken skuldi lata lán il fiskimenn, vóru sinnadir, at nakrir fáir stórmenn skuldu eiga skip og trolarar, øll landsins framleiðslu- amboð. føroyskar Hin andaligi foroyski spurningurin. Ikki minni týðandi fyri Før- oyingar sum fólk er hin anda- ligi spurningurin. Hvussu okk- ara politiska og økonomiska støða verður, so verður stríggið hjá lítlum fólki sum okkara at bjarga sær toliliga heilskapað við einum andslivi á heimligum botni. Her ræður um hjá øllum at verða við. Her stendur eisini å peningastyrki, um mentunar- lívið skal trívast. Javnaðarflokkurin hevur frá fyrsta sinni havt fullan ansin vendan at hesum stóra spurn- ingi, og hann hevur altid tikið undir við teimum, ið sett hava uppskot fram, gagnlig kunna hava verið fyri føroyskum máli og mentan. Hann stríddist fyri, at før- oyskt mál skuldi vinna rættindi bæði í skúla og kirkju. Hann sá, at málið, móður- málið, var fólksins mergur, tå var ein náttúrligur vøkstur, og tað var tjóðini til framburð og stimbran, um málið fekk natúr- lig og lagalig vakstralíkindi. Javnaðarflokkurin setti av eintingum uppskot fram atskapa ein Tingsins mentunargrunn. Eingin styðjaði hann við hesum máli — heldur ikki teir >natio- 20. september 1947 MA [[——[[[[É [AA [ [AAA naluc. So løgdu privatir menn fram uppskot til ein mentunar- grunn landsins. Javnaðarflokk- urin tók undir og ávirkaði tað, at málið fekk frama á Løgtingi. Og grunnurin skuldi tó bera navn av manni, ið var flokksins politiski = mótstøðumaður. Hin nationali flokkurin var treiskur at taka undir. Ja, einki er at dylja, at hann hevði ikki tikið undir, var íkki grunnurin slovnaður í navninum á einum vissum manni. Her er í stuttum søgan hjá lí flokki, sum >Dagblaðið< kallar »kilin« í føroyskum politikki, og sum tað vid allari megi vil skíra sum ein óføroyskan, ónationalan sambandsflokk. Gerðirnar tala. Tann flokkur »Dagbladid« umbodar hevur higar til dags eingi brøgd gjør! Hann hevur verið ein negativur flokkur. Ein mótmælisflokkur, sum bert veitrar við einari na- tionalari stevnuskrá og er fegin al hon ongantíð verður fødd. Hvussu so støðan í Føroyum fer at laga seg, so mátti fjøldin av Føroya fólki nú havt fingið eyguni upp, at úr hesum larm- andi og rópandi flokki fáa tey eingi úrslit. Vánalig ' skúlaviðurskifti úti á bygdunum. Ítróttaráðgevari Poul E. Pe- lersen letur í samrøðu við »Skulabladid« illa at teimum vidurskiftum, id føroyskir lær- arar úti á bygdunum hava at arbeiða undir. >Ring økonom- isk viðurskifti, ring húsaviður- skifti og ring skúlaviðurskifti yvirhøvur — « sigur hann. Í samanburði við hesum hev- ur Poul E. Petersen lagt bræv fram fyri aðalfund Lærarafelags- ins og í hesum brævi var fylgj- andi uppskot sett fram: »Adalfundur Føroya Lærara- felags heitir á Føroya Løgting um at skipa so fyri, at tað verð- ur álagt øllum kommunustýr- um í Føroyum at byggja tíðar- hóskandi skúlar og lærarahús ella umbyggja teir gomlu bygn- ingar so, at teir verða tíðar- hóskandi og at kommununum verður veittur ein studningur uppá 50—75 pet. til hesa byggj- an,« Uppskotid vard samtykt vid teirri broyting, at studningurin skuldi vera tann sami sum til onnur kommunuarbeiði. — Ítróttaráðgevarin hevur verið í utlondum at kanna ymisk skúla- og ítróttaviðurskifti. Prenlaranæmingur fær pláss á A. Østers prentsmiðju.