leygardagur 27. september 1947síða 2

— 27. september 1947 Tað gjørdist mikið buldur í Føroyum, tá ið menn fyri nøkr- um árum síðan fóru undir eina nýggja jarðaskipan, sum selt var i orð i hinari tiltiknu Gråu- bók. Tá hoyrdist, at landið var komið í hitt versta lóglovsi. Eingin visti av hvørki kongs- bóndi ella óðalsmaður, fyrr enn menn komu til bíggjar at taka jørðina frá honum og tveita hana til onkra ognarleysa ónyttu. Menn tosaðu um at selja sínar ognir — frá fedrunum fingnu arvalutir — dýrt. Blóð skuldi flóta um nakar våddi at fara so ránsmannsliga fram. Riflur og onnur deyðiligu vápn vóru eftir- hugd at hava til reiðar, tå ið tøkumenninir komu. Teir, ið fedrar vóru at jarØar- umskipan og Gráubók, fingu ein hvøkk. Teirra ætlan hevði als ikki verið at skapa uppreistur ella at »kreinkja« ognarrættin, og gingu teir ímillum at týða monnum ivingarsamar setning- ar , iO kanska vóru ovmikid nærgangandi og kundu volda misskiljingar. Hesar aldur brutu eina tid, men so fullu tær nidur, og eingin sigur seg hava sæd, at tær hava tikid seg upp aftur. Har aftur á møti flytur onkur fram, at bøndur eru so fegnir um skrímslið Gráubók, at teir vilja ikki vera av við hana aftur. Hvat er nú orsøkin til, at tað, sum menn rópa afturhaldið, sissaðist so brátt um hesa koll- veltingarlóg og fór at dáma hana so væl. Var eingin koll- velting í henni, ella er tað satt, sum hildið verður, at føroyskur siður er altid at halda ringt um nýggjar reglur og lógskipanir, og so tå id frálíður at síggja, at lógin var góð og gjøgdi einki ilt? Jú vist var eilt sløg av koll- velting í henni og sum ljóðaði skuldi verða stórar umbøtingar i vænta. Men við sinum besta vilja kann ein ikki fara og siga, at nógv hevur kenst til koll- veltingar ella umbøtingar. Held- ur er at siga, at alt gjørdist so spakt og borgarligt. Føroyskt jarðabrúk kann ganga og gongur við sama lag. Jørð kann liggja í mosa, og bøndur kunna sigla við fesk- fiski, fara við trolarum, leita til onnur lond at gerast húskallar har ella søkja sær aðra vinnu her heima. Eingin hevur hoyrt um, at nakar hevur mist jørð av órøkisskapi, ella ognarjørð sum liggur í forna er tíkin og latin einum hvørjum uppí hendi ið dyrkað hana kundi. Alt gongur við gamla lag, og fram- FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR 17 TV 5555 0 ———ivii Hvi tagnadi afturhaldid um Gráubók? leiðslan á hesi kørgu Føroya- jørð er einki framfarin — held- ur gongur hon aftur ár undan ári. Men nú er at siga, at før- oyski jarðarspurningurin er eilt problem, og tað er at vera órættvísur, um ein skal leggja alla skuld á Landbruksråd og aðrar menn, 10 ganga skulu á odda fyri jarðabrúki í Føroyum. Vit hava áður víst á, at Før- ovingurin er í starvslivi sínum tvíbýltur. Hann er bæði fiski- maður og jarðamaður. >Havið álti min longsil og dreym, skjøll bar eg år á borði - - -« Soleidis hevur verið. Bóndin, sum stað- ið hevur á bøi sínum vårdag- arnar, hevur start út á hill vida droymandi havið við sínum fyrijåttandi fongum. Og havið hevur vunnið. Hann hevur tveitt búnaðaramboðini og er farin til ævintýrið úti á havin- um, ið kann geva honum eydn- una skjótari enn bøurin ella hagin. Sjálvandi gjørdust menn bangnir fyri mólstøðuni, men eingin kann í okkara landi fara og noyða menn til arbeiðis. Og hugurin hjá ungfólki okkara stendur ikki til jørðina, hann langtar yvir hav eins og hjá forfedrunum í forðum. — Har er lað gullið glitrar. Men fyri landshúsarhaldið er lýdningarmikið at fáa meira av landinum, og gerast má íað, ið gerast kann fyri at fáa menn at verða hjá jørðini ella leggja inn nýtt dyrkingarlendi. Her er sjálvandi at taka til tey ráð, sum eisini í útlondum verða nýtt at seta út heiðurslønir til teirra, ið undangongumenn eru í jarðabrúki — ikki bara til tradarmenn, men eisini ll bøndur, tí ivaleyst eru dúgligir bøndur í okkara landi, sum væl kunna verða nýttir sum fyrimyndir hjá teimum, ið minni dugandi eru. Eisini at fáa bi- lig kunsttøð og kraftfóður. Fólk trýtir eisini í jarðabrúk- inum og her mugu maskinur- nar selast istadin fyri fólkið. Geva lán og studningar til ma- skinur, og har einstakir menn ikki hava ráð at fáa sær slík amboð, so at hava amboðini í felag, bygdafeløg t. d. Menn hava í hesum tíðum losað nógy um prisirnar á bún- aðarvørum. Tey ið keypa skula, hava hildið, at prísirnir hava verið ivaleysa høgir, meðan jarðamaðurin hevur haft tað at flyta fram, at føroyski búnað- urin stendur til afturs, og honum ftørvar peningur, um hann skal hava nakran týdning og framleiða nakað. Hesi meina ti, at eingin maksimalprisur skuldi verið á føroyskar bún- aðarvørur. Ein kann halda, at við tí prísi, sum latin er fyri føroysk- ar búnaðarvørur, skuldi hin føroyski jarðamaðurin havt stað- ið seg, men satt er, at nógv lond hava í hesum tíðum latið stóran studning til jarðabrúkið fyri at fáa menn atdyrka meiri. Hetta er ikki gjørt í Føroyum. Og tað er kanska galið. Ein vinna, sum er tydningar- mikil fyri samfelagið, hon má vera stuðlað, so kann ikki bata um fleir ið starvast við hesa vinnu, fáa heldur stórar inn- tøkur. Føroyskt jarðabrúk má upp á føtur. Jarðalógirnar, sum settar vóru í hini tiltiknu Gráu- bók, sýnast ikki at hava virkað Bókmentir. Ein kann ikki siga, at bøkur fáa stóra rúmd í teirri føroysku pressuni — ikki eingang tær fáu føroysku, ið síggja dagsins ljós. — Vit hava bløð, sum eru rættiliga rúgvismikil, so rúmdin skuldi ikki bilað. — Henda bókin kom út í fjør, og tað er at geva umsetaranum rætt i, sum hann sigur, at lað má tykjast løgið, at føroysk bløð hava ikki tikið hana upp á tunguna — li lað skuldi verið, ið hvussu er rættiliga kunnugt, at henda bók er, uttan mun lil trúarflokkar, heimsgitin. Hon er týdd til nógv tungumál og lisin av fjøldum, ið als ikki hava havt somu kristnu læru sum høvundurin. T. d. varð sagt í kronikk í norskum blaði stutt herfyri, at tað vóru tveir enskir høvundar, sum kendir vóru um alt Noreg. Tað var John Bun- yan og Bernard Shaw, hitt tiltikna sjónleikarskaldið. Í sjálv- um Onglandi hevur eisini John Bunyan: Pilagrimsferdin verið gitin folkalestur, og er henda bókin saman við bibli- uni tær bøkur, ið mest hava sett merki og dám á fólkahugs- anina har á landi eins og eisini á málbrúk og máltilfar. Pílagrimsferðin hevur eisini verið kunnig í Føroyum í danskari umseting. Tá ið onkur so spyr, hvat orsøkin til hetta er, at summar religiøsar bøkur koma soleiðis at hava eitt so varandi virði uttan mun til trúaráskoðan, er at svara, at tað er tann andi, ið ber hesar bøkur og tann formur, tær hava. Tað, id John Bunyan hevur at bera fram fyri menniskjuni, skapar hann til sum eina skald- Nr. 37 stórvegis. Afturhaldid man hava dámað Gráubók, tí eingin fór so strangliga fram eftir henni sum væntað var. Eru menn, sum vilja hava jørð og leggja arbeiði niður í jørð sína, so má teimum ikki sýtast at fáa jørð. Eftiransan má eisini vera við seyðinum. Seyðinum má tryggj- ast fóður. Landið kann ikki lata tað ganga um seg, al seyð- urin, sum kann vera til stóra innløgu, hungrar allan veturin ella kavavetrar gongur úti og so fer útav. Er tað afturhald og gamalt treiskni, sum liggur i buktini, so má tað slítast; her er ein partur av landsins vinnu- møguleikum, sum ikki eigur al liggja ónýttur. JOHN BUNYAN: . PILAGRIMSFERDIN UMSETT UR EINGILSKUM AV VICTOR DANIELSEN søgu, og sum aðrir stórir religi- øsir høvundar nýtir hann rik- liga myndirnar. Tær religiosu kenslurnar fáa kjøt og blóð og verða persónar: Kristin, Kri- stina, Triarveikur, Trúfastur o. s. frv. Myndirnar úr bíbliuni verða nýttar, men John Bunyan byggir eisini nýtt omaná, og við hvørt vaksa tær upp til óførar skaldsligar hæddir. Livid er pilagrimsferdin mikla. Heimurin er Sodoma, sum rýmdur má verða úr og einki má forða, hvørki heimstaður, kona ella børn. Kristin sæst sum ein maður tyngdur til jarð- ar av tungari byrðu, synda- byrðuni. Men hann má avstað, og hann rannsakar, hvussu hann skal finna leiðina og sleppa frá byrðuni. Alt tað, sum bindur menn- iskja og liggur sum meinbogar, so lað gerst vandamikið hjá ti at koma vegin fram til málið, hin æviga staðin, er í Pílagrims- ferðini gjørt til lutir og støð. Fjøll, dýki, skansar, borgir og ótaldar fellur, sum Kristin og fylgisveinar hansara hava at berjast við. John Bunyan var Puritanari, sum kravdi nógv og dømdi hart. Hann livdi í einari líð, tá ið hart stríð var um religiOsa læru og trúgv. Og bók hansara er merkt av hansara samtid. Har eru veldigir bardagar hjá hinum sanna kristna at koma igjognum, og nógv víkja undan og ganga hin skeiva vegin, sum er lættgongdur og ti verður valdur av teimum flestu. Men vit síggja Kristin vinna fram til hin glógvandi staðin, og vil síggja konu hansara (Framhald á 3. síðu 3. teigi)'