leygardagur 25. oktober 1947síða 2

Nr. 41 men sum hoyrist hevur hann ikki verið tað. Hann fekk sínar vørur frs føroyskum heilsølu- monnum, id aftur fingu tær frá enskum heilsølumonnum, Vit hava so statt eina tyngjangdi mongd av millumliðum, sum seta tær útlendsku vørurnar upp og fa innlendsku, ið vit selja, niður. Nógv valdast eisini um hvørj- ir menninir eru, ið stýra slíkum landsfyritøkum. Eru hesir menn ímóti, at tað almenna fæst við tilik viðurskifti, so fer fyritøkan illa at trívast. Ti maðurin hevur illvilja móti hesari leiðini, og hann roynir tí í øllum førum at ganga tær gomlu. Men at taka uppaftur spurn- ingin um klipp- og saltfiska- søluna, so er at herða á, at Løgtingi må vera ansid og var- ið í hesum máli. At tað ikki ger nakað, id monopolbindur teir smærru og gevur vissum stórmonnum ein miklan eink- arrætt. Eisini hevur í hyggju hvørjir menn, ið settir verða at starvast við fiskasøluni : at hesir menn hava heildargagnið fyri eyga og ikki leggja okkum undir vissar útlendskar uppkeyparar og keypsfeløg, men halda seg fríar, so teir kunna venda sær hagar, id bestu líkindini eru og frægastu prísar verða givnir. Fyrrverandi blaðstjóri tosar í útvarpi. Fyrrverandi = blaðstjóri = >Dag- bladsins« harra Knút Wang, sum ferðast hevur á tí blíða danska flatlandinum, men sum nú tykist at hava flutt hásætið til frændur- nar í Noregi, hevur hildið reðu í norska útvarpinum um feroysk bladvidurskifti, »Dimma« við sínum 5000 hald- arum er sjálvandi móti ellum føroyskum sjálvbjargni (men hvussu er vorðið við hesum 5000?) Teir ið hava átt og eiga(?) part í henni, høvdu ikki væntað at teir klaktu út slíkan eiturorm. Bleðini, sum aftaná eru komin, hava hallid á sjálvstýrisleið, summir meira og summir minni. > Tingakrossur«, ólukkusindarin, hann er býtisbarnið, sum før skeiva leið. Hann fall í part við samgonguflokkunum, ið avreiddu Føroyar, Norðmonnum dámar hoyra um feroyskt nationalt stríð, og teir geva ofta sína hugsan til kennar, og ikki er hon altíð bein. Harra Knút Wang skuldi sagt teimum, hvussu feroysk sjálv- bjargnis- og tjóðskaparrersla er vorðin ein »klikae. Hon og blød hennara seta ring um vissar menn, bera teir og verk teirra fram við óferari glæmu og dylja burtur og nevna íkki aðrar menn, sum á ymiskan hátt taka lut í og fremja tjóðskaparlívið í Feroyum, drápsmaðurin væl at FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR General de Gaulle vunnið til kommunuvalg- ini í Frankaríki Frankaríki var støðuleyst land undan krignum. Har vóru valg i heilum. Ein stjórn sat eitt skifti, so varð hon burtur- skúgvað — tað var sum alt var á floti, og tað var hin stóra or- søkin til, at Týskurin kundi renna teir um koll so knappliga og herseta landið úr enda og í enda. Nú aftan á kriggid hevur mest sum sama skilið verið. Eingin fastleiki, alt hevur staðið og rillað. Landið hevur eisini ligið undir teimum kreppum og neyðum, sum øll kriggsherjad lond. Vørur hava trotid, og um tær hava fingist, hava tær verið so dýrar, at eingin hevur kunn- að keypt tær. Nú hevur verðin havt serlig: eyguni tann vegin, tí nú hevur valg til kommunurnar verið. Og tíðindini siga, at tann flokk- ur, sum general de Gaulle er oddamaður fyri hevur gingið óført fram og er eftir hesum tølum at døma størsti flokkur í landinum. de Gaulle var tjóðskaparhetj- an hjá Fransmonnum. Hann vildi ikki lúta fyri Týskinum. Hann fór til Bretlands og savn- aði har fríar Fransmenn, sum fylktust um hitt stríðandi Frank- aríki. de Gaulle var tí hjá hvørj- um Fransmanni, id frælsi vildi vinna, frælsismerki, og tá ið hann lendi aftur á franskari jørð, varð hann mótitikin sum ein sigurskappi. Aftan á bardagan hava eingi friðalig politisk viðurskifti verið. Sosialistar hava sitið sum stjórn- armenn. Kommunistar vóru størsti flokkur í landinum, men teir fóru úr stjórnini. Nú hava kommunuvalg verið, og nú er tað áhugaverda hent, at de Gaulle-flokkurin er gingin óført fram og er eftir hesum valgi størsti flokkur í landinum, 10%. Bæði kommunistar og so- sialistar eru gingnir aftur. Og nu komu knappliga tidindini, at sosialistar hava sagt stjørnar- maktina frå sær. Orsokina til framgongd de Gaulle's man vera tann, at hitt kommunistiska verdaldarfelagid Komintern varð stovnað aftur. Hetta er flokkur, sum savna skal fólkið móti kommunistum. Og at sosialistar siga ræði frá sær, man eisini vera sama or- søkin: teir vilja ikki samarbeiði við kommunistum. Tit fáa bestu málingina hjá okkum. M. P, Jacobsens málarabúð, R. B. THOMSEN HAMRANNA BØRN Roman fra Færøerne R. B. Thomsen var ágrýtin og kendur forrætningsmaður her á landi; hesi seipri árini er hann vorðin bókmentamaður, og hansara ágrýtni í hesum starvi stendur ikki aftan fyri tí fyrra. Í fá ár hevur hann nú latið triggjar rúgvismiklar skald- søgur úr hondum. Hamranna børn fer at vera framhald av Lagnuni. Har møta vit aftur ti gamla skaftinum Grussu, sum nú er vorðin eld, men er einki linkað fyri tað. Hon situr á Næsgaarden sum ein sannur diktator, tolir ikki at síggja mannfólk og varpar alt, sum hoyrir til hetta slagið av durum, uttan okkurt »der var saa elendigt, at det ikke kunde blive nogen Fare for den kvindelige Dyd,« Har í hesari jomfru koloni- ini vexur tann yndisliga Grethe upp. Hin gamla heldur alt bóndskt frå henni, og hon er so ókunnig við »livid« sum barnið. Hon giftist, men maðurin sleppur henni ikki nær. Men so er lad ein útlendingur av skipi, ið kemur til kongaliga handilin, ið uttan stóran ómak vinnur (ad, sum manninum ikki eydnaðist. Ramman um bókina er monopolhandilstíðin, bondavald, sýslumannsvald og prestavald. Prestur og sýslumaður eru ófliggjakroppar av versta slagi. Men presturin umvendist — tó á ein heldur løgnan og ótrú- ligan hátt. — Hendingin í bókini er »sterk«, og hon kulminerar, tá id sjó- rænararnir herja á bygdina, ræna og drepa og undir óføra dramatiskum umstøðum flaka lívið av Grussu. — Bókin hevur annars ein >happy-end<. Grethe fær tokka til hin rætta ektamannin, sum við ófatiligum tolni hevur bíð- að eftir henni, og tey ganga saman sum rætt og góð hjún. Bøkur kunna vera bornar bæði av einum sterkum fantasi, hava órealistiskar persónar, og hendingar, sum ótrúligar kunna tykjast. Kynstrið er tað at kunna skapa heildarmyndina so, at vit hugtakast og trúgva upp á tað. Hamranna Børn hevur persónlýsingar, sum vit ikki trúgva uppá. Kvinnur hennara eru uppi í einari hædd, sum ein illa kennir seg heima í, per- sónarnir eru æntin svartir sum náttin ella ljósir sum sólin. Tiðin, sum bókin sigur frá, hevur fingið ringan dám í søgn- um okkara, men hon hevur 27. oktober 1947 ivaleyst ikki verið sum søgnir- nar siga frá. Evnið kundi væl hóskað til skaldsøgu, um høvundurin hevdi kunnað sær meiri hógv við sinum lýsingum og kanna eftir, hvussu menniskjuni í roynd og veru eru. 2. Hin stóra royndin Á sjónum liggur okkara framtíð, Har er okkara arbeiðiseki, og honum mugu vit víga okkara bestu megi. Vit eru beint nú Í stersta vinnu- tiltaki, land okkara á ævini er farið undir. Skipafloti okkara er so stór- ur, sum nekur tjóð eftir steddini hevur hann. Og hann er íkki bert á einstakra manna hondum. Nei, einstakir menn, feleg og kommun- ur hava tikið seg saman og eiga stóran partin av fiskilotenum. Tað er tí at síga, at hetta er ein stór >cooporative roynd — ein sam- tøkuroynd — vit kunna eisini siga: ein ófer sosialistisk roynd, Fólkið eigur arbeiðistólið, og landið hevur sett stóran pening í arbeiðistólið. Vinnulånsgrunnur Føroya, sum kann vera grundarlagid til lands- banka Føroya, eigur milliénir kr. í hesi roynd, hesum 6føra bragdi. Men royndin er í byrjan. Nógv stendur sjálvandi á hinum útlendsku viðurskiftum, hvussu rovndin fer at eydnast. Men mest stendur á okkum sjálvum: sjófólki eins og heimafólki. Og hevuðstreytin fyri góðari eydnu og framgongd er semja. Vit kunna hava ymsar hugsanir um stjórnarlag, samfelagsskipan o a,m.; men gongur hesin hugsunar- ójavnin til tað, at hann brýtur samvinnuna, sum skal til í eini vinnu og til í eini stórari samfelags- uppbygging, tá eru útlitini ring fyri góðum úrslitum. Og minst skal vera til, at klandur og stríð mest nívir hin minni menta — tað sýnir segan altíð, og tað er ein veruleiki eisini í okkara degum. Stórar sam- tekuroyndir, sosialistiskar royndir — um ein vil nevna tad so, ti sosialisma týðir ikki klandur men samvinna — kunna aldri eydnast, um ikki semja og gott lag er mill- um teirra, ið starvast saman og eiga í felag. Okkara grannalond hava vunnið langt við samvinnu, og vit kunna læra av teimum. Men vit kunna eisini læra av okkara egna fólki. Tí = arbeiðisvíðurskifti Feroyinga bæði á sjógv og landi vóru og máttu vera so skipað, at menn máttu starvast saman, samvinna. Og teir dugdu væl at samstarvast, Nógv av hesum lyndinum er burturdeytt. Fiskiskapurin á skip- inum í sjálvdrátti hevur gjørt nógv at drepa samvinnulyndið. Men vit fara at vóna, at tað vaknar aftur. Vit fara fram í upplýsingi, og vit og upplýsing mugu venja okk- um og siga okkum, hvat ið er okkum sum einstek menniskju og sum félkaheild best at gagni.