mánadagur 2. august 1948síða 2

Nr. 29 uelsen, løgmaður, hevði sagt seg burtur úr tingarbeiðinum og hin seinni tí, at tingmaðurin Hans Iversen var sjúkur og tessvegna ikki fyribils kundi møta í ting- inum. a. Kærleikin til fiskimannsins. >14. Septbr.« hevur 24. juli grein um hitt nýstovnaða fiska- sølufelagið Føroya fiskasøla og málber seg í endanum á hesum hjartasuffi soleiðis: »Fiskimenn hugsa sítt. Og munu teir taka lut í teirri frøi sum skinur út úr »blédunum« — Dimmu, Dagbl. og Sosialin- um — nú útgerðarmenn hava sett hælin oman á? Á komandi tingsetu fær so hesin órættur valsigur løgtingsflokkanna...c »14. Septbr«. boðaði frá, tå ið hann sá dagsins ljós, at hann strangliga vildi halda seg til sannleikans smølu rás. Blað- starv í Føroynm var ónossligt og ódámligt starv, men hesin nýføddi blaðalvin ætlaði at bera sannleikans kyndil hátt og ikki sum hini lata hann osa og rúka, so hann heldur myrkti enn lýsti. Viðvíkjandi nevndu grein, og tað hon hevur at bera um bløð- ini, mugu vit við sorg siga, at hesa ferð er hesin lýsandi sann- leiksberarin farin av rásini, hansara kyndil rýkur og osar. »Sosialurin« í hvussu so er, hevur onga frøi sýnt um stovn- anina av hesum fiskasølufelagið, ið >14. Septbr.« spáar verður fiskimanninum eitt svárt træla- band. >Føroya Sosial Demo- kratur« hevur einki sagt um felagið Føroya fiskasøla, hvørki um tað er gott ella ringt, so á hesum sinni er tjóðveldis- blaðið so langt frá sannleikan- um sum tað kann vera. Hesa »umsorgan« fyri åhuga- málum fiskimannsins hava ann- ars ikki Tjóðveldismenn lagt so mikið til sjóndar fyrr. Teir siga, at Føroya fiskasøla er útgerðar- mannafelag, og útgerðarmenn seta hælin oman á, fiskimenn skulu við lógboðum tvingast at selja hesum felagi fisk sín; men vit vilja ørminnast um, at ikki er long tíðin farin, síðan hesir menn, sum nú lýsa frá kærleika sínum til fiskimann- sins, løgdu upp í part við teim- um, sum ikki munu standa sum mótstøðumenn úlgerðarmann- sins — heldur verja hansara áhugamál. Hetta fiskasølufelag er ný- stovnað, og ikki eru kunngjørd- ar reglur fyri virki tess. Vit vita ikki, um fiskimanninum er noktad at sleppa upp i part. Fiskimannafeløgini = umboða fiskimannin, og tey hava verið FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR ———————————————…—…—| [ —>>—eHH—e…||—[|——-—-—u—…"…—o——(|([ddSié—e"["[|=|A——=——|—|—h—-—…—…—$$—%+— —…]|—— 72. kvirr. Målid skal fara til Ting- sins, og tå fæst at vita, um skuldsetingar »14. Septbr.«s eru sannar, og Tingsins limir seta fiskimannin uttan fyri og lata útgerðarmannin seta hælin á nakka hans. Tjóðveldismenn eru farnir at sýna fiskimanni og arbeiðara stóran tokka í síðstum. Hetta man vera ein politiskur leikur; nu skal vera friggjad til henda stættin at fáa hann í sin part. It er at siga, hvørja støðu hesin nýggi flokkur hevur í spurn- inginum um samfelagsins skip- an. Teir hava tosað um at sita við sama borð allir stættir. Skulu vit so hava hitt stætta- leysa samfelagið ? Vit skuldu helst øll verið hugað at fingið skil á samfelag- num og tikid við álvara sam- felagsins vandamál upp. Nýggir menn tosa um fløkjur og ó- skil, men lítið skil verður, tá ið teir fløkja sjálvir og flyta fram eina nógv meira eingongda agitatión enn nakar annar flokk- ur. Men fiskimanna- og arbeið- arastætturin munu ivaleyst dug: at síggja, at um menn sleppa á Ting, sum teir fegin vilja, man valla verða, at teir verða so skjótir at loysa træturnar hes- um stættum til frama. F ólkaskúlin Føroyum. Allir menn eru samdir i ti, at fólkaskúlin er grundarlagid fyri fólksins menning og framburði, andaligu menning og kroppsligu menning. Har leggst tað fyrsta støðið fyri uppaling og kunn- leika, og í øllum framburðs- londum savnar hugurin seg saman um at gera hann so góð- an sum gjorligt. Utbugva hans- ara lærarar so, at teir verða førir at røkja sítt starv væl og virdiliga, og gera undirvisingar- líkindini viðvíkjandi húsum og tilfari so lagalig, at úrslitið kann verða hitt besta. Tær frágreiðingar, ið skúlans umsjónarmenn leggja frá sær, bera ikki boð um, at fólka- skúlin í Føroyum arbeiðir undir slíkum korum, at kravt kann verða av honum hitt mesta og besta. Tá ið skúlaskipan varð ásett fyri hetta land, vórðu skúlar — og fyri ein part lærarahús — bygdir. Eftir viðurskiftunum vóru hesir skúlar at rópa ståsi- lig hús í mun til vanliga húsa- bygging. Men tíðin er gingin, og menningin á hesum økinum er farin langt fram um tað, id var at rópa tidarhoskandi og prýði- ligt tá. Lítið og einki er gjørt til umvælingar, so manga staðni standa skúlarnir á fallandi føli, og tað undirvisingartilfar, sum nýmótans skúlaskapur roknar at vera sjálvandi, saknast so fullkomiliga. Uttan at flyta fram illsintar atfinningar, so er ikki at siga, at fólkið í síni heild hevur havt stóran athuga fyri skúlanum. Vit mugu kanska umbera hesum. Upplýsingarhugaðir menn bóru skúlan inn á fólkið móti vilja less. Fólkið tå stóð á einum stigi, tá ið tey hildu, at skúli og lærari vóru ein óneyðug byrða, sum løgd var á tey — kanska orsakað eisini av ti van- liga illviljanum, sum landsins yvirvald altíð hevði sýnt hinum meiniga manninum. Trupult var eisini at vinna sær til klæði og føði, og nýggjar útreiðslur stóðu so í alla manna eygum sum reinir fíggindar. Ein kundi sagt, at teir skúlahugaðir menninir skuldu havt gjørt eitt upplýs- ingararbeiði fyrst, áðrenn leir fluttu skúlar inn á fólkið. Her er al siga, at upplýsing um gagn av hesum ella hasum vinnur ikki frama so í bráðskundi, og menninir høvdu eisini ta áskoð- an — sum eisini rølt var — at tað vóru nettupp skúlarnir, ið bera skuldu út upplýsing og skapa nýggjar tankar, og so statt sjálvir verða sín egin verja. Meneitt upplysingararbeidi gong- ur oftast seigliga. Samarbeiðið millum skúlan og fólkið hevur ikki verið hilt besta, og enn á døgum kenst víða hvar ein hørð andstøða móti skúlanum. Kommunulógin legði røking skúlans og ein part av lærara- lønunum á kommunurnar, og hesar lógreglur hava virkað so, at skúlaviðurskiftini í eini bygd hava lagað seg eftir teimum ymisku sóknarstýrum, sum sitid hava. Menn kunna hava mann- að soknarstyrid, ið hava verið mentaðir og framburðshugaðir á øllum økjum, meðan har afturímóti = onnur sóknarstýri hava havt menn, ið hava verið afturhaldandi og pirnir, og sum hava hildið, at ein gomul tíð heyði tað so og so: okkara tíð kundi hava tað á sama hált. Skúlaviðurskiftini komu tí at snúgva seg eftir teimum farandi og komandi sóknarstýrum. Tó er at siga teimum lokalu skúla- raldum tað til umberingar, at tey vinnuligu og peningaligu viðurskiftini vóru so vánalig, at kommunurnar vóru í heilum í einari peninganeyd og høvdu ikki umstøður at røkja tey mál, tær skuldu hava undir hond. Uppgávan hjá framtíðini er nú at fara og bøta um eitt mál, sum vit vita er so týdningar- mikið fyri alla tjóðina og allan framburð í landinum. Her tørva beinan vegin nýbyggingar í nógv- um støðum. Aðrastaðni kundi ein ábót og umvæling bøtt stór- liga um teir ringastu vansarnar. Ymsastaðni í landinum hava 2. august 1948 sóknarstýri hesi peningaríku ár lagt figgjarætlanina so rúma, at pengar kunna vera lagdir niður til skúlabygging ella skúlaum- væling. Onnur hava ikki verið so. umhugsin. Tey hava lagt seg eflir ti vanliga at minka um skattaprocentina, ið væl kann dáma monnum, sum gjalda skulu skattin í løluni, men sum kann koma seinru sóknarstýr- um illa við, tá ið mong bygda- viðurskifli verða so út av lagi ring av órøkisskupi, at ein noyð- ist at gera nakað við tey — og tað verður í einari niðurgongu- líð við minkandi innltøkum. Ein spurningur, ið verður at umhugsa, er, hvussu ætlanin skal verða fyri teimum einstaku skúlunum, id bygdir skulu vera: um leir skulu gerast so nýmóltans, at teir mest sum eins og manga- staðnis í útheiminum vera havdir til framsyningar og har av skulu geva viljandi eina mynd av landsins høgu mentun og fólka- menning. Viluligt er, at kom- munur, sum halda seg hava góð ráð, og har offurviljin er stórur fyri slíkum málum, seta upp slíkar skreythøllir; men gondin er jú tann, at land ella ríki tekur sín part av slíkum bygn- ingum, og tå ið viðurskiftini eru so, at skúlar í summum pørt- um av landinum eru um at detta niður og ikki verandi inni i, skuldi ikki verið rættur lands- politikkur lá bert onkustaðni at selt upp slíkar høllir, og so ikki havt ráð at bøla eitt sindur har, ið ringast er. Annar spurningur, ið frammi liggur viðvíkjandi skúlabygging, er, um vit skulu byggja stórar høvuðs-skúlar, har øll børn úr einum stórum plássi kunna ganga í. Tíðin framman undan hevur verið fyri hesari hugsanini, men nógvir skúlamenn í nútíðini hava yms- ar affinningar at geva hesari gongdini. Teir siga, at hesir risaskúlarnir, sum savna saman hundraðir ella túsundir av børn- um, gera barnið øðrvitisligt og ofridaligt. Tað samband, sum vera skal millum barn og lær- ara, fæst ikki í lag undir hes- um viðurskiftum. Skúlin verður sum ein hersløða, og barnið verður bert eitt tal og eingin livandi vera, sum hevur sítt staka sålarliv, sin egna heim ella serligu heimligu viðurskifti. Lærarin við hin stóra miðskúlan fær beinanvegin hvørki stundir ella høvi til at kanna hitt ein- staka barnið. Tað verður hann fremmint. Menn halda tí, at býir sum eru í vøkstri heldur skulu byggja fleiri og smærru skúlar ymsastaðni á plássinum. Teir eru lættari at koma til hjá børnunum, og umstøðurnar har eru betri fyri bæði lærarar og børn, og undirvísing og upp- venjing í hesum skúlunum fer at geva betri úrslit. Her eru tíkin fram nøkur problem og sjónarmið viðvíkj- andi hinum føroyska fólka- skúlanum. Nógv er eftir at umrøða, men sum ikki ber til at draga fram í hesum yvirliti.