týsdagur 9. apríl 2002síða 8

Nr. 67 - 10. apríl 2002 15 VALGREINAR Tað ger mun at velja sambandið Marja Lamhauge Valevni Sambands- floksins í Eysturoy Tí lati eg meg stilla upp tilløgtingsvalið kom- andi. Nógv umráði í okkara samfelag eru forsømd tey síðstu árini, og kem- ur hettar av, at teir polittikarar, ið hava sitið við valdinum hava brúkt meira tíð og pening uppá, sum teir hava ført seg fram við, "at gera Føroyar til ein soverenan stat", men eg spyrji bara, hvat er komið burturúr? Einki uttan at nógvur peningur er nýttur til at náa einum máli, ið ikki er nátt, meðan nógv týð- andi mál sum eldraøkið o.a eru forsømd. Vilt tú, góði veljari, sikra tær, at øki sum: • Eldrarøkt, • Umsorgan fyri sjúkum og brekaðum, • Barnaansing til øll børn • Eitt betri skúlaverk o.s.v. verða sett í hásæti, ja so er at velja Sam- bandsflokkin, og tað er ikki verri um tú velur eina kvinnu, tí tær brenna fyri tílíkum mál- um. Eli Christiansen valevni Fólkafloksins í Suðurstreymoy Heðin Mortensen hevur grein í Sosialinum 4. apríl. Hann sigur, at ein komandi samgonga millum Sam- bandsflokkin og Javnaðar- flokkin "fer fyrst og fremst at skipa ein felags politik á búskapar-, fíggjar, skatta- og vinnuøkjunum". Upp- gávurnar hjá hesi sam- gongu "verða fyrst og fremst at fáa skil á aftur al- mennu prioriteringina." Og so kemur hann inn á forsømd mál. Tað stutt- ligasta er, at hann sigur, at Javnaðarflokkurin hevur "størri fatan av, at tað er marknaðarbúskapurin, sum dregur vognin…" (he-he), og at Sambandsflokkurin hevur "betri fatan av, hvønn týdning almennar tænastur hava fyri trivnaðin og fyri búskapin." Havi lisið aðrar greinir hjá Heðini og hjá fleiri øðrum sambands- og javn- aðarfólkum. Felagsnevn- arin fyri hesar er, at hesi fólk eru negativ um alt, sum er hent og gjørt, og hesi fólk lova gull og grønar skógvir, bara tey sleppa framat. Tað tykist sum, at tey skulu bara spilla alt út, bara tí tey ikki hava verið við í framgongdini, sum hevur verið síðstu árini. Hesi fólk siga m.a., at onki er hent ella gjørt síðstu árini. Tað verður sagt annars sagt, at um tú endurtekur eina lygn nóg ofta, so fara fólk at trúgva henni. Kann vera, at hesi fólk vilja royna, um hetta passar. Veruleikin er so tann, at tað er hent og gjørt sera nógv hetta valskeiðið, hóast stórar upphæddir eru lagdar til síðis at nýta seinni og at standa ímóti við. Eg trúgvi, at um nøkur ár fara vit at minnast hetta valskeiðið sum eitt vendi- punkt í føroyskari søgu á fleiri økjum. Sjálvandi liggur okkurt á láni, men nógv av hesum málum hava gjørt tað í nógv Harrans ár. Tí er ikki "snakka" meira um hetta, men seta okkum saman og finna hóskandi loysnir á hesum málum eisini. Av málum, sum eru loyst ella fingin uppá pláss í hesum valskeiðið, kunnu nevnast fleiri av teim stóru: bankamálið skuldarspurningurin við donsku stjórnina marknaðartrætan við bretar betri handilsavtala við ES hægri pensjónir og stuðul til lesandi skattalættar til privat persónar partafelagsskatturin nið- ur á 20% Brimil Teistin útbyggingin á Lands- sjúkrahúsið byrjað undirsjóartunnil til Vágar skjótt liðugur arbeiðið uppá Gásadalstunnilin byrjað fyrireikingar uppá undir- sjóartunnil til Norð- oyggjar Suðuroyarskip verður bygt skjótt fyrireikingar til olju- vinnuna Og eg kundi hildið á, men poengið er, at nógv er fing- ið av skafti, umframt at vit hava sett ríkisrættarligu viðurskiftini í perspektiv. Nógv álit eru eisini skrivað um t.d. vinnulig, útbúgv- ingarlig, sosial og onnur viðurskifti. Hesi geva okk- um gott innlit og eru gott grundarlag at byggja á, tá vit skulu finna loysnir á hesum økjum. Hvat kunnu hinir gera so nógv betur? Well, Javnaðarflokkurin ætlar sær at brúka 100-tals miljónir. Teir ætla sær at hækka arbeiðsmarknaðar- gjøldini og at brúka peng- arnar, sum eru spardir upp. Einaferð í 80’unum tosaðu teir um 500 dagar. Nú veit eg ikki, um teir ætla sær at brúka allar pengarnar uppá 500 dagar hesuferð. Livst so spyrst. Veit satt at siga ikki, hvat Sambandsflokkurin ætlar sær. Men eg kann so ikki gloyma, hvør var løgmaður valskeiðið beint undan hesum, og hvussu hesin og flokkur hansara spældu hazard við hóttanum aðru- hvørja løtu við at skriva út val. Tað var sjálvandi Ed- mund og Sambandsflokk- urin. Teir eru bara kendir fyri at siga nei, og at onki ber til í Føroyum. Teir hava eitt so religiøst forhold til Danmark, at teir líta meira á danir enn á seg sjálvar. Teir formáa sær einki sjálvir hvørki innanfyri ella uttanfyri danska ríkið. Man fær kensluna av, at tað besta hevði verið, um einasta inntøkan hjá okkum var blokkurin. Vón mín er tí, at Javn- aðarflokkurin og Sam- bandsflokkurin ikki sleppa at ráða fyri borgum einsa- mallir til skaða fyri allan framburð. Harafturímóti er alneyðugt, at útbyggingar og verandi arbeiði halda fram, umframt at vit finna loysnir á "forsømdum" økjum sum eldraøkinum v.m. skjótast møguligt. Saman við hesum hongur, at tað er ómetaliga neyðugt at menna verandi og nýggjar vinnur, so vit eiga pengar at reka samfelagið forsvarligt fyri. Karl Olgar Joensen valevni Sambands- floksins í Norðoyggjum Tað er møguliga onkur, sum undrast á, at undir- ritaði stillar upp á Sam- bandslistanum til løg- tingsvalið, vitandi um, at eg áður havi stuðlað Sjálvstýrisflokkin. Støðan hjá mær hevur verið tann, at tá tað snýr seg um ríkisfelagsskap- in, so havi eg hildið, at ein hóvligur sjálvstýris- politikkur, ella sum tað eisini verður nevnt – stig fyri stig á sjálvstýrisleið – er rætti vegurin at ganga. Ein slíkur poli- tikkur gevur møguleika at tillaga samfelagið so hvørt sum stig móti størri sjálsvstýri verða tikin, tí har vit valda, har skulu vit eisini gjalda. Sum øll minnast, so broytti Sjálvstýrisflokk- urin fullkomiliga kós fyri 4 árum síðani. Frá at verða ein hóvligur sjálv- stýrisflokkur, gjørdist hann, eins og Tjóðveld- isflokkurin, ein loysing- arflokkur. Tað sama hendi við Fólkaflokkin- um. Nýskipanaruppskotið. Við nýskipanaruppskot- inum hevur Sambands- flokkurin broytt sína støðu til ríkisfelagsskap- in nakað. Í hesum upp- skotinum verða Føroyar roknaðar sum partur av einum ríki, ið er saman- sett at trimum javnstill- aðum londum. Eftir upp- skotinum verða hesi felagamál fyri ríkið: Kongshúsið, Grundlóg- in, Uttanríkismál, Verju- mál, Gjaldoyra og Rætt- arskipanin. Sambandsflokkurin miðjar eftir størri sjálv- stýri í ríkisfelagsskapin- um. Hetta skal gerast við skili, soleiðis at væl- ferðin ikki kemur í vanda, tá stig verða tikin á sjálvstýrisleið. Sum sagt, so hevur mær altíð dámt best ein hóvligan sjálvstýrispoli- tik. Á borgarliga vong- inum er tað nú bert ein flokkur, sum hevur ein slíkan politikk, tað er Sambandsflokkurin. Tí er valið lætt.. Tey, ið eru á borgar- liga vonginum og ynskja ein hóvligan sjálvstýris- politik, sum ikki gongur út yvir vælferðina, hava bert ein møguleika. X við Sambandsflokk- in. Eg havi ikki flutt meg! »Fara at ganga saman« Bartal Nolsøe Poulsen Valevni Javnaðarfloksins í Suðurstreymoy Javnaðarflokkurin fer kom- andi valskeið at virka fyri at umvæla og útbyggja stu- entaskúlan í Hoydølum. "Dalurin Fagri" verður ofta umrøddur sum ment- anarháborg tjóð okkara, og hetta ikki uttan orsøk. Sum størsti miðnámsskúlin í landinum hýsir Føroya Studentaskúli & HF-skeið stórum parti av unga ættarliðnum. Í Hoydølum verða tey lærd og ment til at leika sín lut í føroyska samfelagnum. Tíverri hevur skúlin higartil ikki verið virdur fyri sín stóra leiklut í før- oyska samfelagnum. Seinnu árini hevur verið tosað um glæsiligan skúla- miðdepil í Marknagili, men meðan henda verkætlan anir í hugaheimi teirra fáu, standa bygningarnir, ið einaferð hýstu tuberkla- sjúklingum, at rapa um oyruni hjá komandi lærar- um, sjúkrasystrum, løg- monnum og verkafólki okkara - vón Føroya fólks! Fyri góðum ári síðani frættist í fjølmiðlunum, at óvist var, hvussu leingi skúlagongd fór at halda fram í Hoydølum, av tí at alneyðugar umvælingar ikki vórðu framdar; hesar vórðu so útsettar, men fyrr í vetur stóð so aftur at lesa í Sosialinum um óvirðiligu umstøðurnar í Hoydølum: Skúlin er ein brandfella. Venjing, ið ikki royndist ov gott, varð hildin fyri nøkr- um árum síðani, men enn er einki gjørt við trygdina. Ein kann spyrja seg sjálvan, um hesi kor eru sømulig at veita frøðisdepli Føroya? Í 1996 var arkitekta- kapping hildin, um hvussu skúlin í Hoydølum kundi mennast til at verða førur fyri at lúka samtíðarkrøv til útbúgvingarstovnar, men hetta uppskot varð tíverri steðgað, áðrenn tað kom nóg langt. Tó so, uppskotið er til enn, og um farið verður undir umbygging fyrst í næsta mánaða, kann nýggjur skúli standa klárur í Hoydølum í 2006, ein skúli, ið av røttum hevði verið kallaður ein háborg. Sum fyrrverandi næm- ingaráðsformaður í Hoy- dølum kenni eg alt ov væl umstøðurnar á einum stovni, har nærum 600 fólk hava sína dagligu gongd. Larmur gjøgnum vegg, loft og gólv, stovur uttan ventilatión og plásstrot eru nakrir av mongum trupul- leikum, ið arbeiðsfólk og næmingar hava at dragast við. Sum valevni Javnaðar- floksins eru umstøður teirra lesandi eitt av mínum hjartamálum, eitt mál, sum eg tey næstu fýra árini, við tínum stuðli, farið at seta í fremstu røð. Virðiligar umstøður í Hoydølum eru alneyðugar 15 14 Nr. 67 - 10. apríl 2002 VIÐMERKINGAR Framtíð Føroya! Júlian Jón Thomsen Valevni Folkafloksins í Sandoynni Tað verður oftað tosað aftur og fram um framtíð Føroya. Ja hvat er so framtíð Føroya? Tað er kanska ein spurningur vit skuldu spurt okkum sjálvi, tí tað er sera um- ráðandi at vit eru greið ivir hvat framtíð Føroya er. Onkur vil kanska verða við at tað er oljan, sum sigst skal verða í undirgrundini og upp- aftur onnur at tað er fullveldið sum er framtíð Føroya. Eg skal ikki siga hvat er rætt ella skeivt, men tá eg havi hugsa spurn- ingin í gjøgnum eri eg ikki í iva hvat eg haldi framtíð Føroya er. At síggja foreldur koma við barnavogni, síggja dreingir og gentir renna eftur einum bóltið og tá longur er komi fram í árini so at síggja tey aftur renna , men hesu ferð eftur hvørjum øðr- um. Tað er tað eg kalli fyri framtíð Føroya. Fyri at tryggja okkara framtíð má og skulu umstøðurnar verða í lagið. Barnaskúlarnir í sandoynni, serliga á Sandi og Skopun eru alt ov smáir. Í sumum førum eru skúlarnir als ikki í tráð við tað tíð vit livað í. At framtíð okkara skal nærum sita oman á hvørjum øðrum í skúla- stovunum er ikki nakað vit kunnu bjóða næm- ingum ella lærarum teirra. Umstøðurnar mugu verða so at børn- ini, foreldrini og lærar- arnir føla, at skúlarnir hava tær umstøður har øll kunnu føla seg trygg. Nógvar kommunur stríðast við skuld í dag, summar meira enn aðrar. Í Sandoynni kenna vit væl til at tær størru kommunurnar eru skulda tyngdar og tí ikki eru so væl førar fyri at fáa gjørt umstøðurnar virðiligar fyri børn okk- ara. Landi má uppá ein ella annan máta kunna finna eina loysn saman við teimum kommunum sum hava skúlar, sum als ikki eri tíðarhóðskandi, hvørki í stødd ella um- støðum. Tá farið verður at byggja er tað umráðandi at grundin er so sterk at hon kann bera tað, sum verður bygt omaná. Størsta og besta íløgan land og kommunur kunnu gera er, at børn og ungdómur okkara hevur teir bestu karmar at læra og vaksa upp í so teirra barlast út í lívið er so góð sum gjørlig. Tá ungdómurin er lið- ugur í framhaldsdeildini fara tey flestu av oynni at arbeiða ella lesa víðari. Tað syrgiliga av øllum hesum er, at tey fægstu koma aftur. So kunnu vit spyrja hví so er? Tilboðini aðrastaðni frá eru so nógv, at ringt er at taka frástøðu frá tí. Tað má kunna arbeiðast fyri at ungdómurin kann støðast og trívast í Sand- oynni. So endar alt har eg byrjaði. Hvat er framtíð Føroya? Fyri at føra Sandoynna víðari inn í framtíðina so skulu børn og ungdómur fáa tær umstøður, íð eru virði- ligar. Annars kunnu vit gloyma alt um tað eg kalli framtíð Føroya. Tað er hugaligt at síggja at javnaðarmað- urin og bygdamaðurin vísur áhuga fyri okkara hugsan um, hvussu vit í fólkaflokkinum kundu hugsað okkum at gjørt umstøðurnar hjá okkara børnum og ungdómi tær bestu. Eg gangi tí út frá, at vit ikki eru so ósamdir tá tað kemur til barna- skúlarnar og vónandi kundi vit arbeitt saman um ungdómin eisini. Fólkaflokkurin vil arbeiða fyri at fáa umstøðurnar hjá framtíð Føroya tær bestu so okkara børn og ungdóm- ur kunnu verða líka stilla ikki bara í Føroy- um men í øllum norðan- londum og londum úti í heim, sum vit meta okk- um við. Heini O. Heinesen løgtingsmaður framsøgumaður í vinnumálum Tað sum skapar eitt sterkt samfelag við sterkum búskapi, er eitt fólk (ein tjóð) sum hevur visjónir. Hetta er tað sum skapar eitt sterkt vinnulív. Úrslitið av hesum verður ein sterkur búskapur. Tað sum ein kann undrast á er, at okkara høvuðs- vinnur hava verið so lítið frammi í orðaskiftinum upp til hetta valið. Tað sær út til, tað heldur er soleiðis, at valevnini sum bjóða seg fram, hava hug til at taka sær rós av tí sum komið er á skaftið. Tað at tað er góður fiskiskapur og serliga góð- ur prísir á okkara fiskavør- um er ikki nakað, sum ting- og landsstýrimenn kunnu takað sær heiðurin av. Tað verður ongantíð soleiðis, at alt er so ljósareytt, tí at ávísir persónar koma at sita í landsins stjórn. Vit høvdu eina landsum- fatandi kreppu fyri 10 árum síðani. Hetta kom serliga av at polittikkarar og vinnu- lívsmenn, í stórum tali ikki høvdu verið nóg dugnaligir at stýrt okkara høvuðs- vinnu, sum tí livdi av studningi. Hjá teimum flestu av omanfyri nevndu var stovnrøktarpolitikkur eitt stað á mánanum. Tá so natúran eisini segði til, við vánaligum fiski- skapi, serliga tí, vit høvdu ovurfiskað okkara fiska- stovnar, við studningi úr landskassanum, tá fingu føroyskir politikkarir og vinnulívsmenn annað latín at lesa. Tað at politikkarnir gjørdust meira bevístir um stovnsrøktarpolittikk, og studningurin og veðhaldini vórðu avtikin, hevur gjørt, at flotin er vorðin betri hóskandi til at fiska tað, sum ráðligt er at takað úr fiskastovninum á føroya- grunninum. Kunngerðin um tær lóg- arfestu heilársfriðingarnar, sum komu í gildi 6. januar 1994, hevur eisini prógva, at tað loysir seg at føra ein skilagóðan stovnsrøktar- politikk. Herafturat eru vit vælsignaðir við góðum natúrviðurskiftum seinastu árini. Hesar friðingar vóru úrslitið av løgtingsmál nr. 149/93 "fýra trolfrí øki á landleiðini" framlagt av undirritaða á Løgtingi 24.mars 1993, samtykt 10. mai sama ár. Kunngerðin var sett inn í lógina "um vinnuligan fiskiskap" eftir uppskoti frá sama, løgtingsmál nr. 108. Staðfest og kunngjørd 20. mai 1996 sum partur hesu lóg. Eitt standandi stríð: Tað hevur mangan verið hart at vart hesar friðingar í løgtinginum. Sum dømi kann eg nevna, at tað var ikki eitt ár farið eftir at friðingarnar vóru komnar inn í lógina, til uppskot kom frá landsstýrismann- inum í fiskivinnummálum, um at takað tær úr lógini. Tað vil siga, um uppskotið var samtykt kundi lands- stýrismaðurin broytt frið- ingarnar, ella um hann vildi tað, avtakað tær, uttan at spyrja løgtingið eftir. Sum norðingur kann eg minnast, árenn eg kom inní politikk, hvussu Klaksvíkar útróðrarfelag stríddist fyri at faa leiðirnar norðanfyri friðaðar fyri trolið. Sum fráleið vóru tað eisini onnur útróðrarfeløg, saman við okkara skila- bestu útróðarformonnum, sum ávaraðu ímóti tí stóra veiðutrýstinum, sum í flestu førum var fíggjað við studningi úr landskassan- um. Landsumfatandi fiski- veiðufeløg, sum vóru við tá kunngerðin skuldi góð- kennast av vinnuni vóru: Meginfelag útróðrar- manna, Felagið Snelluskip, felagið Línuskip, felagið Ídnaðarskip, og felagið Trolskip. Eg kann minnast tá fiski- vinnunevndin, sum eg tá var formaður í, saman við landsstýrismanninum, hevði gjørt semju um hvussu friðingarleiðirnar skuldi verða. (Tað vil siga ein meiriluti í fiskivinnu- nevndini og ein meiriluti í landsstýrinum.) Hetta var til jólar 1993. Tá lovaðu tvey av feløgunum, at kom kunngerðin í gildi, so løgdu teir flotan. Feløgini fingu tá 8 dagar til finna eina semju. Semjan var undir- skrivað 4. januar 1994 Veikleikin við hesu semju varð, at E kassin eystanfyri gjørdist opin. Frá 1. feb. til 30. mars vegna upsaveið- una við troli og sunnari kantur broyttir 3 fjóringar longur norður vestur til Oyragrynnuna vegna trol- ídnaðarveiðuna. Henda broyting er mótvegis Skeiva Banka (pgt. 6) Henda broyting var sera óheppin fyri upsaveiðuna sum heild, tí kassin kom at verða opin í gítingartíðini hjá upsanum. Tað at flyta sunnara markið á kassanum longur norður frá Oyra- grynnuni eystureftir, var eisini ein óheppin broyting. Tað er henda leiðin sum ofta er stongd tí at fiskurin er so smáttfallandi. Skip- arin á einum partrolara ringir til mín á hvørjum og sigur at hetta er tann reini ørskapur, at vit faa loyvi at fara inn í E kassan í gítingartíðini hjá upsanum. Holið, sum liggur í E kassanum, er gott nokk friðað alt árið, men hetta øki er so lítið, at tað er møguligt at trola tvørtur yvir, um einki verjuskip er á staðnum. Vilt tú tryggja eina fram- haldandi skilagóða stovns- røkt á Føroyagrunninum, so velur tú Tjóðveldisflokk- in tann 30. april, ti flokk- urin er trygdin fyri fram- haldandi framburði i Før- oyum. Økisfriðingar skapa økismenning Ragnar S. Olsen Valevni hjá Fólkaflokkinum í Eysturoy Fyri at vit kunnu hava ein sunnan búskap her á landi, er neyðugt við stabilum búskaparkarmum fyri bæði vinnuna og hin einstaka. Tað er eisini neyðugt hjá bæði vinnu og tí einstaka at vita, at tað altíð skal loysa seg at vinna pening. Tá vilja allir partar hava mest eftir. Eisini lands- kassin. Hetta vil m.a. hava við sær: • vilja hava meira eftir – Eisini landskassin • M e n n i n g a r h u g u r i n stimbrast • Arbeiðshugurin økist • Fólkið trívist betur Fólkaflokkurin hevur sum hjartamál at náa omanfyri- nevnda máli. Eingin skal ivast í, at tað er Fólkaflokkurin, ið best er førur fyri at fremja hetta í verki. Fríðálvur Jensen valevni Sambandsfloksins í Suðurstreymi Tað er sera harmiligt at uppskotið, um at veita skattafría inntøku av leig- uni, ikki varð samtykt. Skulu vit hjálpa uppá ein part av bústaðartrupulleik- anum, mugu vit beinan- vegin leggja lógaruppskot fyri tingið um at veita teimum, sum vilja leiga kjallara o.a. út, SKATTA- FRÍA INNTØKU AV LEIGUINNTØKUNI. Sum eg havi nevnt, eru vit í eini heldur akuttari støðu, tí tað ikki er nóg mikið av bústøðum til tey, sum ynskja at festa búgv. Við at fara undir eitt slíkt tiltak, hevði tað ivaleyst havt við sær, at leiguinn- tøkan hevði komið niður á eitt støði, sum gjørdi tað møguligt hjá ungum og eldri at fáa húsarhaldið at hanga saman. www.samband.fo Við Fólkaflokkinum til sjálvberandi búskap Tey, ið vilja leiga út, skulu sleppa undan skatti C M Y K 14