leygardagur 28. august 1948síða 2

Nr. 33 Labour Party, ikki slíka løtu gloymdi sín arvada form og traditión og frambar atfinning sína, átalu sína ella verju sína á ein slíkan hábærisligan hátt, at áhoyrarar fóru avstað aftur og søgdu innantanna ella hvør vid annan: Ja, enskt politiskt orðaskifti er sonn mynd av demokralinum. Har standa friir menn og bera fram sínar git- ingar og sínar alfinningar, men alt verður framborið við lætt- leika, einum vissum góðsinni og einum formi, ið politikkurin eins og eill skaldaverk altið eigur at hava. Bløð skulu íkki meistarar, eingir pedantar, men stuttligt kundi verið, um tey sluppu at borið fram vissar at- finningar til hina almennu gongdina, royndu at sett ein vissan sidiligan og mentunar- ligan form eisini á tey politisku ordaskiftini, um tey so snúgva seg um uttanlendis- ella innan- lendismál. verða læri- Ferðasambandið. Ferðasambandið oyggjanna millum er ikki altíð í lagi heldur ikki norðanfjarða. Týs- dagin í hesari vikuni skuldu donsk ferðafólk fara norður til Klakksvíkar at síggja hesa bygd- ina, sum tey ikki áður høvdu sæð. Tey fóru so av Havnini »yvir land« í »Trønda« og inn á Solmunda. Hadani fóru tey so saman við øðrum ferðafólki í bili til Fuglafjarðar. Men tå ið tey eru komin hagar síggja tey uppsligna kunngering, har sagt verður, at bálurin, sum sigla skal úr Klakksvík til Fugla- fjarðar kemur ikki í dag vegna eitt ella annað — motorskaða kanska —. Har standa so fólk- ini. Einki annað er at gera uttan at sleppa sær av stað aftur. Tað noydast tey so at gera. Fara aftur til Sólmunda, og har eru tey so heppin at fáa fatur á einum farmabåti og sleppa í honum aftur til Havnar, Klaks- víkina sóu tey ikki á hesum g haraftrat ofraðu tey 40 kr. — til einkis. Ikki er at finnast at, at tey hildu, at teir í Klakksvík, sum standa fyri siglingini, kundu havt sagt frá til Havnar, áðrenn fólkini fóru. Ella eisini fingið ein annan bát at farið, tí í Klakksvík skuldu íkki trotið bátar. sinni, og Foroya Sjóvátrygging Skip - motorbátar útróðrarbátar - verur verða tryggjað FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR Føroyskt mál og staða tess i dag. Tað kann sigast, at Føroying- ar eru komnir langt áleiðis við máli sínum. Tað eru ikki so nógv år síðan, at málið bert var nýtt sum talumål, og tå var valla nakar, ið gekk við teirri hugsan, at tað nakrantíð fór at vera nytt sum skrivtmål og geva ljóð fyri hesum fólki og teim- um rørslum, sum tað bar upp á. Nú hevur tað fingið rættindi sum alment mál: Tað verður nýtt í skúla og kirkju, á tingi og í øllum almennum stovnum, og best av øllum: fólkið ser- liga ungdómurin er vorðið vart við málið og hevur hug at nýta tað. Fyrst tað kom fram, føroyskt mål, var tað fjøldin, helst av tydandi monnum, ið helt, at hetta málið kundi ikki nýtast í hesum mongu andaligu førum, sum menniskjan nú á døgum málber seg um. Tað var eitt gerandismál, eitt arbeidis- mál, tú kundi ikki nýta tað har, ið hægri evni varð havt á lofti. Henda hugsan er mótprógvað. Føroysk mål er nú so mykt, at maður kann við ti bæði í talu og skrivt málbera seg væl og virðiliga um allar andaligar og mentunligar greinir og geva ljóð fyri sínari hugsan og tí, sum rorast kann einum í barmi. Men um vit so statt kunnu hava loyvi at fegnast um tað, ið vunnið er føroyskum måli til frama, mugu vit eisini hava tad í huga, at stórir vandar standa nettupp í okkara tíð fyri málin- um og royndunum at fjálga um og nýskapa mentun. Tað er at minnast, at vit eru fá- ment fólk, ein av heimsins minstu tjodum, máløkið okkara ósvuliga lítið, og líkindi okkara at geva fólkinum tann lestur, sum ein moderna tíð krevur, á føroyska føroyskum máli eru enn als íkki so góð. Vit hava knýtt eitt fast samband við útheimin, og hað- ani fløðir inn á okkum lestur av øllum slagi. Sum sagt, er tað so nógv ein moderna tíð krevur, ið ikki ein farin tid kravdi. Vit eins og menn í øðrum londum hava varhugan á, at tann lestur, ið býðist, og sum hitt modern- uða menniskjað aftan á arbeid- isdagin vil hava, ikki altíð er gagnligastur, og aftur at tí, at hann viðvíkjandi dygd er vána- ligur, so ger hann eisini tann skaða um seg her hjá okkum, at hann avlagar málið. Nógvur lestur, um tað so er stuttleika- lestur, setir sterk spor bæði í hugsunnarlív og málbrúk. Hjá okkum eru víst stuttleikabløð- ini við ymiskum innihaldi og hini „litaðu heftini“, sum menn nevna tey, tað ið mest verður lisið. Tey eru litfríð. myndirnar eru nógvar, innihaldið er spenn- andi og kann vera eitt skjól at sleppa sær í frá tí verunliga ger- andislívinum. Um nakað kundi verið gjørt, so var tað tað, at ungdómurin í skúlunum vand- ist at lesa: lærdist at vanda sær um lesturin. Og skuldi ein hugsa um eina målvernd, so var hon cinasta, at verid for fyri at givid fólkinum okkurt at lisið av lætt- um slagi: kappast við útlendsku bløðini og givið út málningablað við cinum fjølbroyttum innihaldi á føroyskum. Eitt annað, sum elvir eina herviliga málspillu er útlendska útvarp- ið. Vit hoyrdu einaferð graml um, at tað var í umbúna at fáa foroyskt útvarp. Tað hevði ver- ið hin besta mål- og mentunar- vernd, men frá tí spurdist einki aftur. Útlendska útvarpið ber tað við sær, at tað avlagar hitt rámandi føroyska sjómálið og veðurlagsmálið. Um øll tey føri, ið nerta við natúr og mansins verk her, kundi einki mál vera ríkari enn hitt føroyska. Á tos- inum millum skip og bátar í telefonini hoyrir tú mangan, at ner er eitt afturstig. Sjómansins mál er eisini ávirkað nógv av donskum og hevur mist hin forna kraftleikan. Aftan á bardagan er ein ann- ar vandi komin. Hesin stóri fólkastreymurin, sum leitaður er higar til lands, tí ófriðurin hevdi lagt nakað eftir seg her hjá okkum. Í gøtunum serliga í høvuðsstaðnum er ofta meira útlendskt mál at hoyra enn før- oyskt. Vit Føroyingar uttan at rósa okkum hava verið vandir at vera fólkaligir og hoviskir móti fremmindafólki. Okkara mål hevur lítið verið virt. Vit hava lært annað mál. Alt hetta hevur gjørt, at vit altíð hava roynt at tosa fremmanda SØgU- mannsins mál. — Og so kanska eitt sindur av undirlutakenslu hevur verið uppi í: vit hava hildið tað vera fínt at duga og tosa útlendskt mál. Vilja vit hava og bjarga okkara máli, mugu vit broyta henda atburð. Vit mugu venja útlendingar við tað, at her býr eitt fólk við ser- støkum máli, og tann, sum kem- ur higar til okkara at búgva, má læra, í hvussu er at skilja málið. Tú kanst tosa hitt útlendska málið við tín útlendska kenning ella starvsfelaga eina tid, til hann kann hava stundir at læra seg okkara mál, men heldur ikki longur. Tað er í Føroyum, at føroyskt mál skal verða varðveitt. Tað eru Førovingar, sum skulu varð- veita tí. Koma vit uttanlanda, mugu vit nýta mál útlandsins. Tað er væl, at vit læra útlendskt mál, men okkara mál eigur at 28. august 1948 standa fremri enn nakað út- lendskt mál. Allir Føroyingar hava ikki skilt hetta. Enn eru, hevur verið líkasæl við um, framgongdin stór, fólk, id eru málinum. Tey eiga at minnast, hitt fremsta eyð- fólki. Mál og hvør einstakur at málið er kenni á einum mentun hevur skyldu at verja. Bilkevrsul Vegirnir. Bygdavidurskifti ella býar- viðurskifti — her hugsast um vegir, innanbiggja og uttan- biggja, og bygging hava ikki lagað seg her í Føroyum, at tey knappliga skulu verða umskift til stórstaðarviðurskifti. Og tað er lað, ið hent er. Teir smølu krókutu vegirnir, sum snúgva seg í krøppum liðum fram við húsum og hornum skulu nú taka eina bilferðslu, sum hevur stórstaðarstødd. Ein ferðandi út- lendingur má bert undrast, at ikki fleiri vanlukkur henda á føroyskum vegum. Á hansara leiðum er mikil 2 Q: ferðsla, men ferdslan er sundurbytt. Har er koyrubreyt og gongubreyt, og har eru merki at ansa eftir — har er eisini ferðslupoliti, sum skipar ferðingini eflir gølunum. Her hjá okkum er alt í ein- um hurluvasa. Bilar, bussar, fólk, hundar ella onnur djør ferðast lið um lið, so tú heldur, at alt vindist saman. Ringast er við børnunum. Smábørn ganga úti á vegnum, fólk mugu loypa til at taka tey frá bilhjólunum, ella bilmenninir mugu stedgi knappliga framman fyri barni- num og fúa beint (ad burtur. Slíkt má beinanvegin gerast til eitl nervaslit fyri bilstjórar. Men sigast má eisini, at summir bil- stjórar eru ógvuliga óansnir — og hava eina ferð í trongum, folkafyltum gøtum, sum er heill skilaleys. Ja, tað sigst, at hin fyriselta bilferðin er 15 km, og so koma bilar upp í 60 km! Men sum her er sagt, stór vanlukka kann henda. Eitt kvøldið í hinari vikuni um 5 tíðina så ógvusligt út á einum av hesum trongu gøtunum i Havn. Vaglið var av ti lættasta við fólki, sum verið hevði ørindi og gekk aftur og fram. Tá kom ein av hesum stóru grønu vøru- vognunum fúkandi gjøgnum trongan við einari ferð, id var uttan vit og skil. Eingin, sum fyri var, kundi hugsað um at farið til viks. Beint lá id hann skuldi rena oman í tvørgøtuna. sum gongur fram við skúla- garðinum oman í Vágsbotn, hoyrdist skrenjan av hjólunum. Bilurin steðgaði knappliga, og eitt konufólk lá útstrekt fram-