leygardagur 4. september 1948síða 2

Nr. 34 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR 4. september 1948 Fólkaskúlin i Feroyum. Hægsta skúlavaldið í Føroy- um hevur verið ein skúlastjórn. Í henni hava sitið danski amt- maðurin sum formaður, próst- urin tríggir limir, sum valdir hava verið av Løgtinginum. Sum for- maður í skúlastjórnini hevur amtmaðurin umsitið (admini- strera) skúlan. Hann hevur ver- ið skúlastjóri og øll mál, sum sum næstformadur og gingin eru millum skúlan og stjórnina eru farin gjøgnum amtsskrivstovuna. Hinir limir- nir eru samankallaðir ella kunngjørdir, túið lærarar skulu hava verið settir, ella ein hvør týdningarmikil sak hevur ligið frammi til umrøðu. Tað kann hava mangan funnist at skúlastjórnini, og soleiðis sum skúlavaldið hevur staðið fyri skúlanum. Atfunnið verður so altíð, og atfinningin kann hava verið verið og er føroysku bæði røtt og rong. Ein amtmaður er lærdur maður, men hann hevur ikki sín lærdóm á hesum økin- sjálvandi ein um. Hann er løgfrøðingur, og hóast hann er kønur, ja serkøn- ur, í øllum viðvíkjandi øðrum umsitingarmálum, so er hann ikki skúlamaður og hevur ikki nakran serkunnleika á tí hvarv- inum. kann hava verið funnist at, at hann hevur verið danskur maður. hann hevur verið útlendskur maður, sum Førovingar hugsa og målbern seg. Hann hevur havt skúlans hondum, og hann hevur verið púra ókunn- ugur við viðurskiftini. Hann er komin úr einum fremmandum landi og aloftast fer hann av- stað aftur, og hann hevur ofta ikki sæð ella hevur við sjálvsýni gjørt seg kunnigan við, tey problem og teir trupulleikar, sum før- oyskir lærarar og hin føroyski skúlin hava staðið og vaðið í. Eitt so stórt brek hevur før- oyskur skúli virkað undir. sum eisini hevur ávirkað umsitingina Eisini umsitingarvald í føroysku skúlarnar, og eftiransingina, og tað er, at Føroyar ongantíð — heldur ikki hava havt nakran skúla- ráðgevara (skúlakonsulent). Hetta hevur eisini verið til stór- an bága hjá skúlastjóra og skúlaskrivstovu. Rådgevarin skuldi verið hin serkøna hjálp- in, sum skuldi verið liðið mill- umsitingar- Hann kundi havt heita á hjá skúla- stjóra og skúlastjórn, tá ið vandamál lógu fyri, og hann kundi við sínum sakkunnleika lagt lag á, tá ið avgerðir vóru tiknar. Í staðin fyri skúlaráð- gevara hava verið valdir tveir í dag um læraranna og stovnans. verið at tað í hondum at „inspicera“ skúlarnar. Tað hava verið sit- andi lærarar, og fyri ikki at missa skúlatíð hjá sær sjálvum hava teir oftast komu síni ørindi í frítíðini. Teir skulu hava kannað eftir, hvat børnini hava dugað, og teir skulu hava kann- að um, hvussu skúlin hevur ver- ið í standi: hvat honum hevur trotið av ambodum o. tl. Tað er skiligt, at slíkir menn, hava havt egið starv at røkja, og sum tí mangan eru komnir í skundi, kunnu ikki hava verið lærarum til stóran stuðul. Teir hava verið eftirlits- menn. Teir hava ikki havt stór- ar stundir at leiðbeina ungan lærara. Heldur hevur hin ungi lærarin hugsað sær hesar menn sum vaktarmenn, ið skúlavaldið hevur at senda at grannskoða lærarans verk og dugileika og sum bera skoðsmál hans fram fyri hina høgu stjórn. Tað er ikki at dylja, at teir aloftast hava roynt at upp brek skúlans og alt tað, ið honum hevur trotið. Teirra frá- greiðing er so flutt skúlastjórn- ini. Hon hevur sent frágreiðing og åvaring til sóknarstlýrið og skúlaneynd. Bræv skúlastjórn- arinnar er lisið væl og virðiliga á soknarstyrisfundi, og tað er eisini orðskifts um tað. Men tað er lagt, og einki er gjørt á hes- um sinni. skriva Umsjónarmaður skúlans kem- ur aftur annað árið, brekini eru tey somu. Hann skrivar aftur somu frágreiðing, sum fer sína vanligu gongd og ger einki meira um seg enn elvir ein lítlan orðadrátt í sóknarstýri- num av nýggjum. Soleiðis verða mál, sum ætla hjálpa og umbøta, bara ferð- ingamál, ið fara ímillum sum boðsendingar og einki annað. Í slíkum førum er tað, at lær- arin bæði hart og innantanna hevur sett fram eina atfinning. Hann hevur hildið, at hægsta skúlavald hevur verið ov linligt. Tað skuldi havt sent frá sær eitt meira hvassligt skriv, og batti ikki, skuldi stjórnin bøtt brekini og víst rokningina til ávarandi kommunu! Tað hevur hon ikki gjørt. Heldur kann hava hent, at hon hevur krógvað mál burtur ella givið einum treiskum og aftur- haldandi sóknarstýri viðhald. Á sama hátt tá ið skúlatrætur eru íbyrtar í bygdunum. Skúla- stjórnin hevur heldur otað seg undan enn tikið ramar avgerðir, høgt av knútin og sagt skúla- nevndini bart ímóti, ti hon hevði órætt. At hægsta skúlavaldið hesi vóru at „inspektørar“, sum hava havt | hevur verið ov linligt, hevur ikki lagt trætur niður, men heldur økt um tær, og lærarar, sum hava kent seg at standa í einsemi, mugu hava merkt cin- semishugsanina enn sterkari tå ið teir ikki hava vitað sær al fáa nakran stuðul frå skúla- valdinum. Skúlaneyndin, vald av fólk- inum, hevur verið hitt „lokala“ valdið. Fyri stuttum síðan var sóknarpresturin fastur limur og altíð formaður. Hetta varð broytt. Ein demokratisk líð vildi ikki hava prestaliga um- sjón, sum skuldi vera „fødd“ til sítt starv. To er at siga, at hin prestaliga umsjónin hevur sjáldan verið skúlanum til skaðis. Presturin var oftast helst í gomlum døgum cin- asti maður i sóknini, sum hug hevði fyri skúlans arbeiði, og sum skilti tydning skúlans. Tað hevur verið tað at siga við skulanevndirnar her eru sjálvandi undantøk at tær eins og sóknarstýrini ikki altíð hava skilt skúlans tydning, og tí ikki hava verið skúla og lær- ara til stuðuls. Hann hevur havt tær sum eitt umsjónarráð. ið á hvørjum ári kemur at kanna eftir, hvat hørnini duga. At hyggja eftir, hvussu skúlin er í standi, ella hvørji tól lærarin hevur at arheiða við, hevur skúlaneyndarmaður ikki givið sær far um. "ólkaskúlin í Førovum hevur verið uppi í tí harða tjóðskapar- liga stríði, sum farið er fram aftan á aldarskiftið. Tað hevur sjálvandi eisini merkt hann og menn hans. Hetta stríðið endaði so við ti. at móðurmálið var lagt sum grundarlag fyri undirvisingini, men annars stóð í hesum spurn- ingi lærarin fríur. Nú er eisini stjórnarlig nv- skipan komin, og skúlin, og øll tey mål, ið nerta við hann, eru komin undir hesa nýskipan. Vit hava fingið landsstýri og skúla- málini eru løgd undir ein av landstýrismonnunum. Einki er enn framkomið. hvat ið ætlan er. Sum spurningurin stendur fyri haðan frá, er hann einki uttan ein umsitingarspurningur og ein umflytan. Her er ein "amma at skapa til hin føroyska skúlan, og hana fer skúlavaldið at gera. Tað verður eitt grinda- verk, og tað er eisini týdningar- mikið. Men hvussu ramman, grindaverkid, fer at verða fylt, verða tey, ið hava yrki sítt inn- anfyri skúlagáttina, at fara og taka støðu til. Tey fara helst at avgera, um vit ganga nýggj spor ella halda fram gamlar leiðir. J. H. O. Djurhuus deyður. J HO lýsnállina 3. aug. sjúkrahúsinum, og fer hann til Djurhuus doyði úti á lands- gravar í dag. Hann hevði leingi verið sjúkur. Lá heima, varð so førdur á landssjúkrahúsið og hevur ligið har langa tid. Lítil tjóð kann ikki vænta at fostra stórmenni. J. H. O. Djur- huusi vóru slíkar gávur givnar, at størri land enn okkara høvdu talt hann millum sínar stóru synir. Hann var ein andi, sum ikki loyndi seg burtur. Hansara vit kundi brenna blankt í einari samrøðu, hann lýsti av eldi og áræði. Hann kundi tykjast keiputur, men hann ræddist keip, hansara høgdi allid í tað Hann beiska vil innanlóma og ósanna. kundi eisini tykjast harligur í sínum dómun, menn hann i lærdi hann at kenna, ánaði eina fína og viðkennandi sál undir lí beiska og spottandi. Føroyar, sum hann yrkti so nógv føgur kvæði til, syrgja nú, hann verður borin til gravar. Tær hava i sidstuni fingið stort skarð í sin mannagarð, sum ikki so snarliga verður uppaftur lagað. — Vít skulu í næsta blaði taka fram verk J. H. O. Djurhuusar. FØROYSK greonsápa er tann besta FØROYA BRUNATRYGGING Hús - innbúgv - vør- ur - verða tryggjad.