mikudagur 3. september 1980síða 4

Síða 4 Fyristoðukvinna á Barnaklinikk vitjar í Føroyum: Vit kunnu forða brekum hjá børnum - koma vit teimum til hjálpar nóg tíðliga i hesum døgum vitjar ein kend donsk kvinna Tað er »Barna Førovum fyristødukvinnan > klinikkini Keypmannahavn Lea Marckmann, sum er komir henda vegin at halda fyrilestrar úti kring landið arbeiðir børnum Lea Marckmanr dagliga við smærri fyrilestrum sínum Føroyum greiðir hon frá hvussu kann verða funnið fram til hoyribrek hjá børnum hvussu hoyribrekað og deyv kunnu verða stuðlað heimi skula og hvussu samband kann fáast við børn, sum hava trupulleikar við at koma í samband við Onnur og síðani hvussu verður arbeitt við ti sonevndu Boel royndini. Sosialurin hevur hitt Leu Marckmann og tosað við hana Hon er útbúgvin sum tali- og hoyripedagogur og sum psykologur Frammanundan hava vit annars her í blaðnum vidgjørt júst sama evnið. Tað var í 1979, tá danski fysioterapeuturin, Britta Holle og læknin, Ole Bentzen, vitjaðu i Føroyum Longu tidliga Lea Marckmann greidir frå, at tað er av alstórum týdningi, at vit fáa fatur á børnum, sum vit hava illgruna til baga okkurt, longu áðrenn tey eru eitt ára gomul I! Danmark verður rættiliga nógv gjørt fyri at finna fram til megulig brek hjá smærri barnum. Har er tann sonevnda Boel-royndin eitt týðandi lið í arbeiðinum at finna fram til møgulig brek Royndin er ógvuliga einføld Brukt verða ein pinnur, ein klokka, tveir ringar og ein snórur. Endamálið við royndini er at vita, hvussu barnið ber seg at undir ávísum umsteðum Lea Marckmann, fyristødukvinna á Barnaklinikkini Royndin verður brúkt, tá barnið er um 7-9 mánaðir gamalt Danmark verða flest oll børr roynd við Boel-royndin Har verður royndin eisini mett sum eitt eyka trygdarnet hjá børnunum Lea Marckmann dåmar væl hesa svensku uppfinningina Boelsroyndina ti hon er eitt sera heppið amboð í arbeiðinum hjá heilsusystrunum Við Boels-royndini kunnu vit finna fram til: um barnið er hoyribrekað, um tað trupulleikar at koma í samband við onnur, um tað verður hildið ov lítið til ella um okkurt er galið hevur við sjålvari motorisku menningini Fyrst og fremst foreldrini Tað eru fryst og fremst foreldrini, sum eiga at fylgja við menningini hjá barninum, sigur Lea Marckmann Oftani vera tey varug við, at okkurt er ikki sum tað skal vera við barninum, lungu tá barnið er 2-3 mánaðir gamalt Tá skal ein ikki lata tað fara framvið og gloyma tað, leggur Lea Marckmann aftrat. Men júst tað hava foreldur oftani lyndi til. Foreldur eiga haraftur- imóti at geva sær fær um menningina hjá barninum hvussu tað hoyrir, tosar, osfr Er nakað galið, eigur barnið beinanvegin at verða kannað av lækna ella oðrum Lea Marckmann leggur ógvuliga stóran dent á, at foreldrini sjálvi gera nakað, tá tey eru varug við at okkurt er áfatt. Á tann hátt kunnu tey steðga brekum og trupulleikum við hoyrn og talu nóg tíðliga Verður tað ikki gjørt, so kann hetta gera, at trupulleikarnir versna og menningin hjá barninum verður tarnað uppaftur meira Er t.d. talan um eitt barn, sum ikki hoyrir so væl, so kunr foreldrini gera sær tann ómak at tosa harðari við barnið Møguliga at leggja munnin tætt Jpp at oyranum og tosa harðar enn vanligt Hetta hevur við sær, at barnið skilur betur hvat sagt verður, og við tíðini vil tað bóta um brekið Heilsusystirin Men hvat nú tá foreldrini ikki hugsa um hesi viðurskifti og vita ov lítið um menningina hjá einum barni hver skal tá taka stig til, at børnini fáa hjálp? Tað eru fyrst og fremst tær heilsusystrar, heimum vid smærri sum vitja ' børnum Tær skulu leiðbeina og upplýsa foreldrini um, hvussu tey skulu fylgja við barninum og hjálpa tí, um okkurt er galið. menningini hjá Millumoyrabruni Lea Marckmann vísir annars á at tað oftani skal ógvuliga lítið til, fyri at eitt barn kann gerast brekað á ein ella annan hátt I dag verður hildið, at millum 15 og 30% av børnum undir eitt ár og í eitt til tvey ára aldri av og á hava millumoyrabruna. Ein tílíkur bruni minkar hoyrnina júst so nógv, at tað órógvar barnið, tá tað skal fara undir at læra at tosa. Hetta eru sostakk viðurskifti, sum foreldur eiga at vera varug við Helsusystraskipanin i Danmark er rættiliga væl útbygd. Heilsusystrar vitja í nærum øllum heimum Her hava tær møguleika við Boeis royndini at finna fram til børn við smærri ella størri brekum Tað kunnu vera hoyribrek trupulleikar at koma í samband við onnur, sjónsbrek, børnini kunnu verða menningartarnað, tey eru kanska ikki hildin til í nóg stóran mun ella eisini børnini i Keypmannahavn, vitjar i Føroyum. Til vinstru J. A. Næss, skulaprykologur SOSIALURIN Heilsusysturin vitjar. Tann sonevnda Boelroyndin skal ávísa, um barnið er tarnað ella friskt kunnu vera klossut, sum kann vera eitt tekin um, at okkurt eyka má gerast fyri at hjálpa barninum Fáar heilsusystrar í Føroyum Í Føroyum eru bert nakrar heilt fáar heilsusystrar, og tær arbeiða bert í Suðurstreymi. Vit spurdu nú Leu Marckmann, um ein væl útbygd skipan við heilsusystrum er ein treyt fyri nóg tíðliga at finna fram til børn við brekum! Til heyya svarar hon, at heilsu systrarnar eru ein ógvuliga týðandi liður í hesum arbeiði Vit á Barnaklinikkini hava neyvt samband við heilsusystrarnar sum eisini koma til okkara við børnum, sum skulu kannast Eg havi frætt, at tít í Føroyum hava bert fáar heilsu systrar. Ja, so má hetta herast á onkran annan hátt. Ti hetta eigur ikki at forða fyri, at børnini kunnu fáa hjálp so tíðliga sum gjørligt Eg vildi mett, sigur hon vidari, at tad var rætt, um børnini royndu Boelsroyndina, tå tey t.d. eru hjå kommunu lækna. Annars haldi eg, at skúlapsykologurin og talu- og hoyrilærararnir eiga at vera við í arbeiðinum Vit hava nú nevnt foreldrini og heilsusystrarnar. Men hvat gera tit å Barnaklinikkini? Eg meti Barnaklinnikina at hava eina tydandi uppgåvu Higar kunnu øll foreldur koma við børnum sínum at fáa tey kannað. Foreldrini nýtast ikki at fara til lækna ella serlækna fyri at fáa váttan og verða víst ti Tr okkara ey kunnu ringja og síðani koma á klinikkina við barninum Endamálið við t hava hesa barnaklinikkina er fyrst »g fremst at kanna børn, ur Y hava ertthvørt brek ella eru tarnað vegleiða og upplýsa foreldur o nnur m menningina há barninum, og hvat kann gerast fyri at bóta um åvis brek Síðani e að skeiðvirkse 5 Hetta me Lea Marck hev 'qvuliga stóran Ining Tað verður skipað keiðum fy rå s ar a jardslærarar, kom nulækr psykologar o 38 i hesur skeiðurn 3 Fleiri pinkubørn Barnaklinikkin varð sett á stovn 1952 og síðani tá hava fleiri og fleiri børn verið kannað á tovninum. Í dag eru umleið 35 starvsfólk knytt at stovninum frá pedagogum til serlæknar av ymsum slag Lea Marckmann vísir á, at gongdin hevur verið tann, at tey fáa alsamt fleiri pinkubern á klinikkina. Hetta heldur vera réttu leiðina | 1978 vórðu umleið 300 børn undir eitt ár kannað á klinikkini, og vit funnu fram til åvis brek. Vit kundu so geva teimum tað >skumpið<, sum tey høvdu fyri neyðini Eg meti, at hetta skumpið hevur ómetaliga nógv at siga, tí nógv foreldur — oftani tey, sum hava fingið sítt fyrsta barn eru ógvuliga ótrygg. Fær barnið t.d millumoyrnabruna og spælir og ber seg ikki at, sum tað annars ger, tá gerastforeldrini = enn meira ótrygg. Hesi foreldur hava tí brúk fyri hjálp. Tað er hesa hjálp vit á Barnaklinikkini og heilsu- systrarnar kunnu geva teimum Hon heldur fram: Tað er hent nakað ógvuliga spennandi seinastu árini. Tað vísir seg, at vit fáa ikki bert børn i Boel aldrinum (7-8 mðr) men eisini børn, sum bert eru fáar mánaðir gomul. Hetta vísir, at heilsu systirin í dag er meira varug við menningina hjá barninum og er betri før at síggja, um okkurt er galið við barninum Barnaklinikk í Føroyum Barnaklinikkin í Keypmanna- havn verður rikin av kommununi har. Annars gjalda allar aðrar kommunur til klinikkina í mun til hvussu nógv børn tær hava í aldrinum 0 til 6 ár. Tær kunnu tá brúka klinikkina — Áttu vit at havt eina tílíka barnaklinikk í Føroyum? Hon hevði uttan iva komið væl við, men sjálvandi eigur ein tilikur stovnur at skipast eftir føroyskum viðurskiftum. Hann eigur tó á ongan hátt at hoyra undir sjúkrahúsið ella spesial skúla, sigur Lea Marckmann at enda í samrøduni Heilsusysturin hevur ómetaliga stóran týdning