hósdagur 1. desember 1983síða 14

Feroyingar í japanesarar lið um lið. Frá vitjanini í Japan arnar — »fedrarnar« — tó oftast 70-75 ár). Sama dag maður er komin í eftirlenaraldur fær hann útgoldið kontant ein (skattafrían) »eyka- bonus«, ið svarar til umleið 5-6 ferðir árslenina tað seinasta árið. — Ofta heldur hann tó áfram at arbeiða á virkinum, men tá fyri eina lægri løn — ella hann byrjar sum »zai- batsu-arbeidari«. Zaibatsu-skipanin »Zaibatsu« merkir ein bú- skaparligur bólkur. Flest øll størri virkir i Japan eru i størri og minni mun skip- aði i smærri bólkar við einum stór-banka í mið- deplinum. Stórvirkini i sama bólki — oftast 20-30 í tali — eru øll innan ymiskar vinnugreinir (t.d. eitt fiskavirki, ein skipa- smiðja, eitt reiðarí, eitt tryggingarsamband osfr.). Kring hvert storvirki eru so ein nøgd av smærri »satelittvirkjum« — helst »undirleverandørar«. Stór- virkini tryggja arbeiði og framleiðsluna hjá »sate- littvirkjum« og bankin álpir teimum stóru virkjunum Zaibatsu-skipanin er gomul og sjálvt um general Mac Arthur eftir krígslok upploysti skipan- na blomstrar hon í dag um ongantíð áður — tó ikki longur sum ein løg- freðilig skipan Meðan »mobiliteturin« á í opna arbeiðsmarkn aðinum egna lívstíðs setanina er sera av markaður, so er hann hin- kið nógv sterr! an omu zaliD8atSu tað meguligt ðsmegi frå ardDel m Storvirki JankK a1Datsu tekur sær 18 elsinl av teimum eftirløntu, ið hava nn at á halda áfram at arbeiða — og ofta er tað júst eftirlent fólk, ið verða sett í toppstørv í nevndunum fyri bankarnar og stór- virkini. At vera óbundin og megna at „standa á egnu bein- um« eru dygdir vit í Vest- urheiminum meta hegt. Hetta verða eisini bern okkara ald upp til. Beint evugt er tað í Japan. Her verður tú frá barnsbeini av lærdur upp til at fela næstakærleika, vinarlag og vernd. — Stór- ur dentur verður lagdur á at læra bernini at fola gleðina við felagsskapi — gleðina við at »draga eina linu«. Alt hetta fyrireikar bernini til byrjanina í ar- beiðslívinum. „Ábyrgd kann ikki být- ast — ábyrgdin er vend móti tí einskilda«, stendur at lesa í okkara læru- bókum í »organisations- teori«. »Felags ábyrgd felags virdir«, stendur at lesa i samsvarandi jap- anskum békum. Endaliga úrslitið í øllum arbeiði verður í Japan skilt sum eitt felagsmál — ein fel- agsorsek — ein felags avrikan. Fyrimunirnir við felags- ábyrgd í samband við av- gerðir og arbeiðsuppgávur eru eyðsýntir: Arbeiðini verða framd. Japanarar hava sostatt ikki teir trupulleikar vit hava vegna ábyrgd hins einstaka, tá fólk eru burtur vegna sjúku osfr. Teimum nýtist ikki at renna runt og leita eftir »syndabukkum« um okkurt er á vási ella okkurt ikki er framt sum avtalað. Óivað týdningarmesta úrslitið av miðvísu stremban japanaranna at menna tær positivu kensl- urnar fyri felagsskapinum eru teir sonevndu »dygd- ar-ringarnir«. Ein tilikur »ringur« er til DOiKur uppa fra oik, sum hittast x ema erð kur mieið ma attana arbeiðstíð) Tað snýr seg um fólk „frá gólvinum< — tvs vanligt arbeiðsfólk og har- umframt arbeiðsfor- maðurin. Dygdar-ring- arnir verða vanliga lýstir sum: Smáir bólkar av fólki, ið gera sama slag av arbeiði og sum sjálvboðin hittast í oktober reglubundið fyri at sanna (identifisera), kanna og loysa dygdarspurningar/- vansamál. Dygd fevnir her ikki bert um verudygd og prosess- dygd, men líka nógv um lívsdygd, dygd í umhvervi s.fr. Dygdar-ringar eru Í ellum deildum á virkinum: í framleiðsluni, á goymsl- unum, á skrivstovunum, i seludeildunum o.s.fr. Tú finnur teir í dag eisini á hotellum, veruhúsum, bankum, almennum stovnum, tryggingarfel- egum, ráðharrastovnum, sjúkrahúsum 0.8 s.fr. Í Mazda eru 1800 ringar i Toyta hevur 4000 Í 1980 komu í Toyota umleið 800.000 uppskot frá ringunum og av teim- um vóru nógv yvir 700.000 brúkt. 979-hagtel frá nekrum stórvirkjum, har til- samans 2 mill. fólk starv- ast, sýna at tað komu um 13 mill. uppskot um ymiskar dygdarábetur Mett verður at samlaða talið á dygdarringum í japanska ídnaðinum er o.u. 1,1-1,2 milliónir, og at samlaða talið av fólki í hesum ringum er o.u. 10 milliónir. Tá vit nú vita at í japanska ídnaðinum arbeiða tilsamans 19,2 mill. fólk (1980), so kann ikki annað enn sigast, at áhugin fyri áhaldandi framburði í vinnulívinum er óvurstórur Við dygdarringunum hava japanarar megnað at (sleppa leyst) dyrka fram ltemg1 ressours) til gagns fyri fólk: Evnini hjá ið arbeiða grasróttil- land og teimum mongu, »å golvinum« feingið Í dag er tað ikki longur kostnaðurin, ið er tann stóra hóttanin frá japanskum útflutningi, men tann sannroynd, at vit í Vesturheiminum á nógvum økjum als ikki longur kunnu kappast í dygd við japanarar — og hesi økir økjast skjótt í tali. Men dygd er ikki einans ein spurningur um dugna- eftirlit. Dygd er í dag ein spurningur um * irkis leiðslu. Vit standa lag amboði (dygdar gurin fyrr í segun Hesum mugu vit ans! Kac ru fessari við Tokyo Út sitet ramsar upp hesar til ætlanir við dygdarring- unum: geva Ishikawa pro — eitt ambod til at menna seg sjålvan og onnur — eitt amboð til at fram- elska kreativitet hjá fólk- inum í fyritøkuni — eitt amboð til at vaksa um sigalagið — eitt amboð til at menna leiðslueginleikar — eitt organ til at fremja og stýra tey hugskot og tær loysnir, ið eru sam- tyktar — eitt amboð til at ekja um medvitið og dygd. Umleið 100.000 amerik- anarar i USA starvast Í dag undir japanskari leiðslu og talið er skjótt vaksandi. Talið á japanskt kontrolleraðum virkjum í USA er um 300. Sterstu bólkarnir eru innan elek tronikkídnað metal ídnaðin og fiskiidnadin Yvirhøvur er tað ofta s: at japanarar etabie eg num við at VIrKIr skaparlig ar Vesturheimi keypa eldri komin (i trupulleikar Í Europa er tað í dag Stórabretlandi at vit finna ið eru tey flestu trolleraði v japanskt ko irkini Hagtel frá japan virkjum Vestur- heiminum fortelja, at tey standa seg stak væi »Mytan« um at Japanarar rðari enn onnur og at hetta er orsekin til arbeiða so nógv ha tey góðu fram leiðsluúrslit er ikki sonn siga teir, ið virkini hava kannað hesi Japanarar arbeiða »smartari« ikki me aråa men I veg P pp til týdningir nun g du num Lovalitet, sam starv, åbyrgdakensla, harmoni og ålit Eitt dømi: Fráverar Bretlandi (bretsk arbeiðs megi) er umleið 2 1/2 meðan bretsku virkini har í nánd hava eina fráveru uppá umleið 1 Í Japan var fråveran 1 1981 í meðal 1,7 Sjálvandi finnast tað virk- isleiðarar í Vesturheim- inum, ið eins og japanarar ikki bert skilja stóra týdn- ingin av at dyrka fram „grasróttilfeingið“, men eisini hava megnað at framt hesi hugskot í verki. Tíverri hevur tað oftast gingist við hesum virkjum sum við leiðaranum sjálvum: tey vaksa, blomstra, felna og doyggja við honum. Men nekur undantek eru tó og mest kend teirra millum eru i USA risa- fyritøkurnar IBM, East- man Kodak Hewlett- Packard, Procter & Camble og Texas Instru- ments. Um okkara leidir kann nevnast kenda norska elektronikkvirkið Tand- berg (sum tó meira og minni felnaði saman við undangongumanninum) Sjálvur praktiseraði eg í 10-12 ár í Norður-Noregi leiðsluskipan mein- langt tað var eguligt) tí japansku, ið na ka (80 eg her greitt eitt sindur frá um. Yvirhevur var úrslitið hvat viðvíkur havi effektiviteti búskapi trivni o.s.fr. sera gott fráveruprocentið fall eisini nunandi Frupulleikarnir vóru € men yndug leikarnir og iutvis fakfelogini, ið ikki vildu góðtaka eir radikalu roytingar í samband við eftirlit, ábyrgd o taðin fyri akkord ið skipanin hevði T.d. er tað óteinkiligt at nýta stemplingsur í einar! panskar fyritøku Ábyrgdina fyri at fólk rættstundis hava V ið sær meta 1. desember 1983 te . í OK Í x Lif t K111E V 1 3 -Í % erið KiSleiðslal Krava ni ran leiðslumátti (kapaciteti hins einskilda, so sum eg skil kkurt flakavirki Førovum ger. Men hin vegin vildi tað í Japan sannlíkt, at ikarnir sjálvir verið sera arbeiðsb t.d reinskerikvinnurnål vid hvørt bordid sær å einum flakavirki bóðu um at fáa kannað arbeiðs máttin og dygdina av tí hesir arbeiðsbólkar (hver sær) avrikaðu. (Hetta tí tað vildi framt eina sunna kapping millum bólkarnar um bestu dygd og tí enn sterri bonus fyri ell). Samanumtikið Tað vildi her verið alt ov drúgvt at greitt frá um, hvussu avgerðir verða tiknar á einari sterri fyri- teku í Japan (>Ringo-sho skipanin«) ella hvussu ein tilik »folkafylking« — tað snýr seg veruliga um eina fólkafylking — sum dygd- arringarnir verða settir á stovn og skipaðir. Samanumtikið kann tó sigast, at hevuðsmunurin millum virkisleiðsluna í Japan og í Vesturheim- inum er hann, at meðan vit líta at virkinum fremst sum eitt framleiðslutól, ið ødrumegin framleidir ávísar verur, ið verða seldar fyri ein ávísan pris, og hinumegin nýtir 80 og so nógva olju, el, arbeiðs megi v.m. og hevur so og so stórar kapitalútreiðslur ja, so líta japanarar fremst at virk »livandi organismu« har tað menniskjur, ið fyrst og um sum á eina arbeiða hava eitt að tilfeingi av ræði, ke igur g fr nærum óavmark hugskotum nslum, handa andaligun i Spurningurin m at I ni um kunna nýta hetta stersta av øllum tilfeingjum ti gangs fyri land og fólk er tyri japanarar ein purningur um at finna fram á teir rettu lyklarnar fría hesi hug 1 KUNNU skot, kenslur, áræði osfr rad er eyðsýnt at Se —Á— STR