mikudagur 20. november 2002síða 5

8 Nr. 223 - 20. november 2002 Nr. 223 - 20. november 2002 9 Teir stóru keypa teir smáu Í ár er útflutningurin av feskum íslendsk- um fiski við flogfari størri enn flutning- urin við skipi ÍSLAND Vilmund Jacobsen Íslendingar eru í størri og størri mun farnir at flyta feskan fisk av landinum við flogfari til marknaðirnar í Evropu og USA. Tað tekur minni enn tvey samdøgur frá tí, at fiskurin er veiddur, til hann liggur í frystidiskunum hjá stóru matvøruketunum í Evropu og USA. Íslendingar hava lagt so stóran dent á flutningin við flogfari í ár, at teir nú flyta størri nøgdir av feskum fiski loftvegis enn sjóvegis. Útflutningurin av feskum íslendskum fiski er vaksin eini 30% seinastu 4-5 árini. Ein norskur útróðrar- maður hevur fingið eitt boð uppá 34 milj. krónur fyri ein gaml- an, men umbygdan bát, sum er verdur 8- 10 milj. krónur NOREG Vilmund Jacobsen Eitt afturvendandi kjak í fiskivinnupolitikkinum í fleiri londum um okkara leiðir er spurningurin, hvør skal eiga og veiða tilfeing- ið, sum svimur í havinum. Í Íslandi hevur nógv ver- ið frammi um, at tey stóru reiðaríini hava uppkeypt tey smáu, soleiðis at rættur- in til tilfeingið er savnaður á færri hondum. Somu gongd hava vit sæð í Føroy- um, og somu gongd síggja vit í Noregi. Í Noregi heldur onkur út- róðrarmaður, at einasta gongda leiðin er, at kvotan verður tillutað hvørjum manni sær, soleiðis at øll fiskirættindi við tíðini ikki enda í hondunum á teimum stóru feløgunum. Tríggjar ferðir Útróðrarmaðurin, Tore Hillersøy í Tromsø, sigur, at hann og bróðurin eiga ein gamlan, men umbygdan útróðrarbát, sum er 73 føtur langur. – Vit hava fingið eitt boð uppá bátin uppá 34 milj. krónur, sum er meira enn tríggjar ferðir tað, sum bát- urin er verdur, sigur hann. – Seldu vit bátin, sigur Tore Hillersøy, kundu hann og bróðurin gjørt heilt onn- ur ting her í lívinum – og ikki verið fiskimenn meira. Men samstundis høvdu teir møguleikar, sum út- róðrarbáturin hevur í dag og tað, sum útróðrarvinnan skapar, endað á hondunum hjá teimum stóru feløgun- um í norsku fiskivinnuni. Tá ið eystursjóvar- londini eru vorðin limir í ES, verður umsitingin av Eystur- sjónum ein samráð- ingarspurningur millum ES og Rusland DANMARK Vilmund Jacobsen DFE í Danmark, sum er Dansk Fiskeindustri-og Eksportforening, heldur tað vera positivt, um ES-sam- veldið verður økt við tíggju londum í Eystur-og Mið- evropu. – Hetta fer at tæna donsku fiskivinnuni, heldur DFE. Við eini víðkan av ES, sær danska fiskivinnan møguleikarnar við øktum marknaðum, tá ið tollmúr- arnir, sum eru galdandi í dag, verða burtur. Formaðurin í DFE, Peder Hyldtoft, sigur, at danir ikki minst hugsa um at fáa ein part av tí marknaði, sum Noreg hevur í Pólandi. Økt kapping Vansin við einum øktum ES, heldur Peder vera, at danska fiskivinnan verður noydd at taka upp kapping- ina við nýggju limalondini, serliga Póland. Hinvegin halda danir eis- ini, at umsitingin av fiski- ríkidøminum í eitt nú Eyst- ursjónum verður greiðari, tá ið bæði Pólandi, Estland, Litavia og Latvia gerast limir í ES, har Danmark, Svøríki og Finland longu eru limir frammanundan. Tá ið hesi londini eru vorðin limir í ES, verður umsitingin av Eystursjón- um ein samráðingarspurn- ingur millum ES og Rus- land. Í Noregi vilja tey stóru reiðaríini geva nógvan pening fyri at sleppa at uppkeypa rættindini hjá teimum smáu. Danir positivir um eitt størri ES Danska fiskivinnan væntar sær fyrimunir av einum øktum ES-samveldi, tí tá fella tollmúrar burtur. Flyta meira fisk loftvegis enn sjóvegis Tað verður nokk ein tíð enn, áðrenn føroyskir feskfiskaútflytarar fara at flyta størri nøgdir av fiski við flogfari enn við skipi. Ísland er nú vorðið eitt land við stranda- rættindum til tun- fiskaveiði í egnum sjógvi og í altjóða sjógvi FISKIVINNA Vilmund Jacobsen Altjóða felagsskapurin, ICCAT, sum umsitir tun- fiskaveiðina í Norðurat- lantshavi, hevur nú tikið Ís- land upp sum lim við rætt- indum sum strandaland. Hetta hendi á seinasta ársfundi hjá ICCAT, sum hildin varð herfyri. Upptøkan merkir, at Ís- land fær eina tunfiska- kvotu, sum er góðtikin av altjóða felagsskapinum, og við hesi kvotu kunnu ís- lendingar nú fiska tunfisk í egnum sjógvi, eins og í altjóða sjógvi. Úr 30-60 tons Fyrsta árskvotan hjá íslend- ingum er sett til 30 tons, men kvotan skal økjast javnt til ár 2006, tá ið hon verður 60 tons. Ísland limur í ICCAT Íslendska tunfiskakvotan, sum fyrsta árið verður 30 tons, skal økjast javnt uppí 60 tons ár 2006. Restorffs bryggjarí ætlar sær ikki víðari við teirra málið um rúsdrekkalýsingar til landsrættin RÆTTARMÁL Heri á Rógvi Restorffs bryggjarí hev- ur avgjørt ikki at kæra dómin, teir fingu fyri ólógliga at lýsa við rús- drekka í einari lýsing í Dimmalætting fyrr í ár, fyri landsrættin. Dómur varð sagdur í málinum 1. november. Jørgen B. Petersen, sorinskrivari, dømdi Restorffs at gjalda eina bót áljóðandi 10.000 kr. fyri at hava lýst ólógliga. Afturat hesum skal P/F Restorffs bryggjarí eis- ini gjalda sakarmáls- kostnaðin. Hesin síðst nevndi kostnaðurin hava vit tó ikki fingið upplýst støddina á. Óla Svenn Nolsøe og Johan Mortensen, sum mynda leiðsluna hjá Restorffs og eru tveir av eigarunum, siga við Sosialinum, at teir ikki ætla at fara víðari við málinum til landsrættin. Eftir at dómurin varð sagdur varð biðið um umhugsunartíð. Hesa hevur bryggjaríið, ið varð dømt, nú brúkt til at avgera, at tikið verður við dóminum. Àkæra er eisini reist móti Føroya Bjór. Hen- dan snýr seg eisini um blaðlýsingar. Bíðað verður eftir, at hetta mál- ið skal koma fyri í Før- oya rætti. Restorffs tikið við dóminum Emma Mathiasdóttir Heinesen sýnir hesa vikuni fram í Smiðjuni í Lítluvík FRAMSÝNING Heri á Rógvi Emma Mathiasdóttir Heinesen segði sítt arbeiði sum flogterna upp, tá hon fylti hálvtrýss. Nú nýtir so nógva tíð sum gjørligt til at mála. Hon hevur leingi dámað væl at mála, men tað var ikki fyrr enn í 1998, at hon fyri fyrstu ferð sýndi fram alment. Hon hevur eina framsýn- ing á Norðoyastevnu á hvørjum ári, og nú leggur hon seg eisini eftir at hava eina framsýning hvørt ár í Smiðjuni í Lítluvík. Hendan seinasta fram- sýningin hjá henni lat upp leygardagin. Framsýningin hýsir fjøruti oljumálningar. Í føgrum litum, sum Emma tekur til. Allir málningarnir eru málaðir í ár, og teir byggja heldur á søgur enn motiv, sigur Emma. Hon er sjálvlærd sum málari, og hon hevur tikið okkurt kvøldskúla skeið. Um summarið hevur hon sítt egna gallarí í Klaksvík, sum verður rópt fyri Gallarí Emma. Hon spælir við tankanum um at fáa sær sítt egna fasta gallarí alt árið. Eisini hugs- ar hon nógv um at leggja leiðina til Italia á háskúla. Framsýningin hjá Emmu er opin til og við hósdagin. Higartil hevur Føroya Tele havt góðar royndir við partnering byggiháttinum FJARSKIFTI Heri á Rógvi Arbeiðið við at fyrireika byggingina av einum høv- uðssæti til eina av landsins størstu fyritøkum, Føroya Tele, gongur eftir ætlan. Byggiætlarnirnar snúgva seg um at gera ein 6.000 fermetrar stórar bygning í Klingruni í Hoyvík. Kost- naðurin fer væntandi at liggja um 100 milliónir. Arbeitt verður eftir tí leisti, ið kallast partnering (partalag). Higartil hevur hetta hepnast óføra væl. Partnering snýr seg um, at Føroya Tele sum byggiharri samstarvar við eina entre- prenør fyritøku og nakrar ráðgevar, og allar avgerðir verða tiknar í felag. Hesin mátin er valdur framum at gera avtalur við ein ella fleiri høvuðsentrepenørar. – Tað er sjálvandi ein til- venjing hjá øllum pørtum, men higartil hava vit merkt nógvar positivar reaktiónir, og arbeiðið gongur eftir ætlan, sigur Andras Róin, forstjóri fyri Føroya Tele. Tað er so gott sum klárt at seta spakan í. Eftir ætlan skal stásiligi nýggi bygn- ingurin standa liðugur á heysti í 2004. Tað frættist eisini, at onn- ur í Føroyum hava víst vilja at hyggja nærri at hesum forkunnuga byggiháttinum, sum er kendur aðrastaðni frá eisini. Bygningingurin skal vera høvuðssæti hjá Føroya Tele í framtíðini. Tað nógva av umsitingini og tað mesta av tøkniligu útgerðini fáa rúmd í nýggja høvuðssæt- inum. Føroya Tele fer úr gomlu telegrafstøðini og bygning- inum á Tinghúsvegnum, sum Løgtingið hevur yvir- tikið. Øll tann tøkniliga útgerðin í hesum bygning- inum verður koyrd burtur og nýggj útgerð sett upp í Hoyvík. FarIce Ein onnur verkætlan, sum í hesum døgum upptekur tíð- ina hjá leiðsluni hjá Føroya Tele, er FarIce. Talan er um eina verkætlan, har lagdur verður ein nýggjur sjókaðal til alt telesamskifti úr Ìs- landi til Skotlands umvegis Føroyar. Tann nýggi kaðalin fer væntandi at rudda verandi Cantat 3 kaðal úr minnin- um á teim flestu. Munurin á FarIce og Cantat er sum nátt og dagur. Kapasiteturin verður fyri sovítt óendaliga stórur, og hetta fer at merkja týðandi betringar. Andras Róin sigur, at hetta arbeiðið gongur eftir ætlan, og miðjað verður ímóti at skriva undir sátt- málar 26. november, t.e. komandi týsdag. Verkætlanin fer væntandi at kosta um 500 mió. Tann føroyski parturin verður 20% ella 100 milliónir. Allir føroyskir fjarskiftis- veitarar eru við í føroyska partinum, men tað er eyð- sæð, at Føroya Tele fer at eiga størsta partin av íløg- uni. Ætlanin er at leggja kað- alin komandi summar. Kaðalin kemur á land í Føroyum í Funningsbotni. Riggar væl við partnering Oljumálningar í føgrum litum Eftir byggiháttinum, sum Føroya Tele nýtir til nýggja høvuðssæti, sita øll við sama borð í planleggingini. Emma Mathiasdóttir Heinesen málar hvønn dag og roynir at nýta so nógva tíð sum gjørligt til málningalistina. Hennara verk kunnu síggjast í Smiðjuni í Lítluvík hesa vikuna Mynd: Jens Kristian Vang. C M Y K 9 8