mikudagur 5. februar 2003síða 6

10 Nr. 24 - 5. februar 2003 Nr. 24 - 5. februar 2003 11 Javnvigar alt vegakervið ØKISMENNING Tummas í Dali • Nú skal vera liðugt at spæla gekk við sjóvegis farleiðunum • Vinnumálaráðið skal kanna og vísa á fleiri møguligar samhaldsfast- ar skipanir fyri alt vega- kervið í landinum, sum løgtingið síðan tekur til viðgerðar • Sjóvegis farleiðirnar mugu viðurkennast sum samfelagslig neyðsynjar- mál • Útjaðarin má ikki góð- taka hægri ferða- og flutningskostnað, sigur Marjus Dam – Men bæði stórar prís- hækkingar og skert túra- tal eru væntandi seinni í hesum fíggjarárinum, serliga á leiðini um Suð- uroyarfjørð! - soleiðis sum støðan er í løtuni Marjus Dam, løgtingsmað- ur fyri Sambandsfl., leggur uppskot til samtyktar fyri løgtingið, sum miðar fram móti eini samhaldsfastari skipan á øllum vegakervin- um í landinum. Uppskotið varð latið løgtingsskrivstovuni í gjár, og væntast kann, at tað verður viðgjørt í tinginum í hesari vikuni, antin hósdag- in ella fríggjadagin. Sambært uppskotinum fer Føroya løgting at heita á landsstýrismannin í vinnu- málum um at gera eina kanning, sum hevur til endamáls at gera sam- ferðslukervið ímillum oyggjarnar samhaldsfast. Spæla ikki gekk við farleiðum - Nú má vera liðugt at spæla gekk við farleiðun- um til økini í útjaðaranum, sigur Marjus Dam. - Vit hava í seinastu verið vitni til eina mannminkandi viðgerð av útjaðaranum, har myndugleikarnir hava arbeitt við príshækkingum millum 7 og 20 prosent á sjóvegisfarleiðunum, ja við enntá heili 33 prosentum á farleiðini um Suðuroyar- fjørð. - Hetta hendir, samstund- is sum samgongan tosar um ein skattalætta uppá nøkur fá prosent ! – Tað merkir, at skattalættin er treytaður av, hvar í landinum tú býr, ella sagt øðrvísi: tað verða fólk í útjaðaranum, sum skulu gjalda skattalættan fyri hini, samstundis sum teim- um verður álagdur ein eykaskattur, sigur Marjus Dam. - Hetta man koma flestu veljarum púra óvæntað, tí hesi tiltøk mugu metast at stríða ímóti øllum tí, sum hendan samgongan og tann frá 98 hava sagt seg arbeiða fyri í sínum økismenning- arpolitikki. Onki eljustríð millum økini Marjus Dam førir fram, at hansara uppskot til sam- tyktar verður lagt fram, tí onki hevur higartil verið gjørt fyri at kanna hesi við- urskifti, hóast lyfti vórðu givin í 2000 um, at allur prísbygnaðurin hjá Strandafaraskipum Lands- ins skuldi endurskoðast. - Tíðin er nú komin, at samhaldsfasta landsvega- kervið verður víðkað so- leiðis, at útjaðarin eisini kann fáa gagn av hesi góðu skipan, sum meginøkið alla tíð hevur havt, sigur Marjus Dam. - Farleiðir um firðir og sund skulu nú eisini undir somu skipan sum lands- vegakervið. Breiða politiska semju Samferðslan er eitt so grundleggjandi mál fyri alt Føroya fólk, at her skuldi ikki verið neyðugt við partapolitiskum spæli. - Tað snýr seg ikki um samband og fullveldi, og ringt er eisini at síggja nak- að hugmyndaligt stríð mill- um vinstra og høgra í hes- um máli. - Málið snýr seg um at viðurkenna allar farleiðir- nar í landinum sum samfel- agslig neyðsynjarmál, um borgararættindi, um ikki at hava skipanir, sum gera mismun á økjum. - Tí skuldi tað verið eitt kærkomið høvi hjá sam- gonguni at fingið eina breiða politiska semju um hetta mál, har alt tingið samdist um eina virðiliga loysn - eina loysn, sum eis- ini andstøðan bant seg til at vilja fremja. - Tí vit mugu koma burt- urúr hesum mannminkandi eljustríðnum fleiri ferðir um árið um ávísar farleiðir til útjaðaran. - Tí, vit vita øll, at ver- andi skipan á samferðslu- økinum er órættvís og har- afturat samfelagsliga skaði- lig við teimum gjaldsmúr- um, sum ávís øki í útjaðar- anum dagliga renna seg í, sigur Marjus Dam. Kappingaravlagandi eykaskattur Á fíggjarlógini fyri 2003 verður inntøkan hjá Strand- faraskipum Landsins mett at verða 43,6 mió. krónur í sambandi við Oyggjaleiðir- nar – t.v.s. fyri sjóvegis far- leiðirnar. - Henda inntøka hjá Strandfaraskipum Landsins er nett tað sama sum út- reiðslurnar hjá vinnulívin- um og einstaklingum í út- jaðaranum fyri at nýta al- mennu Oyggjaleiðirnar, og sum tey jú eru tvingað til at nýta. - Hetta merkir, at útjaðar- in tey seinastu tíggju árini hevur goldið ein eykaskatt, sum svarar til o.u. hálva milliard, sigur Marjus Dam. - Sjálvandi merkis hetta væl hjá bæði vinnulívi, skúlum, frítíðarfeløgum og einstaklingum í útjaðaran- um, sigur Marjus Dam. - Vinnulívið er tvingað at virka um miðstaðarøkið, skúlarnir somuleiðis, m.a. í sambandi við námsferðir, eins og tann einstaki borg- arin, sum ikki sleppur und- an at ferðast til miðstaðar- økið m.a. í sambandi við sjúkrahúsverkið og ymiskar almennar tænastur, eitt nú av mentanarligum slag. - Í roynd og veru eru gjøldini, sum eru løgd á Oyggjaleiðirnar og undir- sjóvartunnilin undir Vest- mannasund, ikki annað enn ein eykaskattur, sum í verki bert er lagdur á nakrar borgarar í samfelagnum, nevniliga borgararnar í út- jaðaranum. - Hesin skatturin er har- afturat kappingaravlagandi, bæði fyri vinnulívið í útjað- aranum og harafturat fyri arbeiðsmegina, sum er har, sigur Marjus Dam. Øll skulu kenna skattalættan! Samgongan hevur boðað frá, at skattalætti nú verður veittur í hesum árinum, men Marjus Dam sigur seg illa at duga at finna mein- ingina í hesum fíggjarpol- itikki, av tí at skattalættin við tað sama verður kravd- ur inn aftur av samgonguni – og tað einans frá einum parti av fólkinum. - Samstundis sum skatta- lættin verður givin, krevur landsstýrið ikki bara hægri eykaskatt inn gjøgnum Oyggjaleiðir, men tekur eisini av stuðulin til flutn- ing av fiski - henda stuðul, sum skal javnseta fram- leiðslutreytirnar hjá virkj- unum í útjaðaranum við tey í meginøkinum. - Niðurstøðan kann tí ikki verða nøkur onnur enn, at tað er útjaðarin, sum skal gjalda fyri skattalættan hjá borgarunum í meginøkin- um, sigur Marjus Dam. Enn hægri eykaskattur er á veg ! Sambandsflokkurin legði í síðstu viku fram uppskot um lóg, sum skal forða fyri, at ferðaseðlaprísirnir hjá Strandfaraskipum Landsins hækka, og sum skal virka fyri, at prísirnir á øllum sjó- vegis farleiðum verða javn- settir. Lógaruppskotið er til viðgerðar í vinnunevndini, og enn er ógreitt, nær tað kemur til 2. viðgerð í ting- inum. Marjus Dam roknar í øllum førum við, at ein enn hægri skattabyrða stendur og bíðar nakrar mánaðir frammi eftir at verða løgd á fólk í útjaðaranum, tí hann metir ikki, at Strandfara- skip Landsins fara at megna at loysa málið, uttan so at okkurt grundleggjandi verður gjørt við sjálva skip- anina. - Prísskipanin er ikki til at fáa greiði á, og tað greið- asta og mest sømiliga og harafturat umsitingarliga sæð bíligasta er at taka av allan tann fløkta prísbygn- aðin hjá Strandfaraskipum Landsins og gera eina sam- haldsfasta skipan fyri alt landið, sigur Marjus Dam. - Tað er nú eisini løgið, at so at siga øll fólk innan Strandfaraskip Landsins eru sett í starv í miðstaðar- økinum. - Hóast tað er útjaðarin, sum fremst av øllum nýtir Strandferðsluna og rindar fyri hana, so fær útjaðarin ikki nøkur av ársverkunum innan hendan landsstovnin, sigur Marjus Dam. - Tað í sær sjálvum er undrunarvert. Samhaldsfesti á øllum leiðum Uppskotið hjá Marjusi Dam til samtyktar kann føra til, at vinnumálaráðið kemur við einum tilmæli, sum vísir á fleiri møguleik- ar fyri at gera vegakervið um alt landið samhaldsfast. Løgtingið kann tá taka málið til sakliga viðgerð og finna eina semju á breiðum politiskum grundarlag, so- leiðis at farleiðirnar í fram- tíðini ikki framhaldandi vera ein partapolitisk kasti- bløka á tingi. Tí farleiðirnar eru ikki marglætisoyðsl, tær eru ikki at meta sum eykanýtsla hjá ávísum borgarum, men heldur eitt samfelagsligt neyðsynjarmál. Tí er ikki haldbart í longdini at hava ymisk treytir fyri vegakervið um landið, og tí er neyðugt at finna eina haldgóða loysn, sum javnsetir vinnulívið og allar borgarar í landinum. Tað ber ikki til í longdini - eftir at fyrst at hava mið- savnað alt alment virksem- ið í miðstaðarøkinum - at seta í verk, varðveita og enntá støðugt hækka gjaldsmúrarnar, sum útjað- arin dagliga rennur seg í. Marjus Dam, tingmaður leggur uppskot fyri tingið sum skal kanna alt vegakervið í landinum við møguleika at gera samhaldsfastar skipanir Sjóvegis farleiðirnar mugu viðurkennast sum samfelagslig neyðsynjarmál Kæruviðgerð av fyritíðarpen- sjónum úr Danmark til Føroya TÍÐINDASKRIV Landsstýrismaðurin í al- mannamálum, Páll á Reynatúgvu, hevur tikið avgerð um at flyta kæru- viðgerðina av fyritíðar- pensjónum frá "Den Soci- ale Ankestyrelse" til Kæru- nevndina í almannamálum undir Føroya Kærustovni. Upprunaliga var ætlanin, at øll kæruviðgerð í sam- bandi við ta nýggju al- mannapensjónslógina, sum kom 1. januar 2000, skuldi fara fram í Føroyum. Men tá var Føroya Kærustovnur rættiliga nýggjur, og av- gjørt varð, at kæruviðgerð- in um avgerðir viðvíkjandi fyritíðarpensjón varð ver- andi í Danmark – í "Den Sociale Ankestyrelse". Nú hevur Føroya Kærustovnur boðað frá, at tey meta seg vera før fyri eisini at yvir- taka hesa kæruviðgerð. "At tann føroyski kæru- stovnurin nú hevur funnið stevið í arbeiðinum at við- gera kærur er eitt framstig fyri ta føroysku fyrisiting- ina", sigur Páll á Reyna- túgvu, landsstýrismaðurin í almannamálum. "Al- mannapensjónslógin er ein føroysk lóg, og stórir partar av almannaøkinum eru yv- irtiknir. Tí er tað ein gongd leið, at vit eisini yvirtaka kæruviðgerðir", heldur landsstýrismaðurin. Almannamálaráðið hevur ta seinastu tíðina arbeitt við at flyta hendan kærumynd- ugleika frá tí danska stovn- inum til Kærunevndina í al- mannamálum. Hetta ar- beiðið er nú liðugt, og av- gerðir, sum fella aftaná 1. februar 2003, skulu sostatt kærast til Kærunevndina í almannamálum stendur í tíðindaskrivi frá Almanna- ráðnum, undirritað av Páll á Reynatúgvu, landsstýris- manni. TÍÐINASKRIV Mánadagin 10. februar kl. 20.00 bjóða MFS, LFÚ, Altjóða Skrivstovan og Føroya Handilsskúli til eitt útbúgvingarkvøld, í sambandi við at umsókn- arfreistirnar til nógvar útbúgvingar í Danmark og øðrum londum nærk- ast. MFS ferðast í hesum døgum runt til miðnáms- skúlarnar og siga áhug- aðum frá um lestrarvið- urskifti uttanlands. Um- boðini frá MFS-ráðnum eru Guðrið Weihe og Annika Helgadóttir Joen- sen, sum lesa stjórnmála- frøði ávikavist sálarfrøði við Lærda Háskúlan í Keypmannahavn. Tær greiða serliga frá um hægri útbúgvingar í Dan- mark, og harumframt um ymisk fíggjarlig, sosial og praktisk viðurskifti í sam- bandi við lesturin. Upp- lýsingar um MFS eru at finna á heimasíðuni: www.mfs.fo. Holger Arnbjerg frá Altjóða Skrivstovuni tek- ur eisini lut í lestrarveg- leiðingini. Hann fer at kunna um víðari lestur uttanfyri Danmark. Dia Midjord, sum hevur journalistútbúgving frá Noregi, Anna Elisabeth Iversen, MA í sálarfrøði frá Lærda Háskúlanum í Edinburgh, Dan Winther, MA í heimsspeki og sálarfrøði frá Lærda Há- skúlanum í Glasgow og Kitty May Ellefsen, m.a. Master of Law frá Lærda Háskúlanum í Aberdeen, siga stutt frá um royndir teirra við lestur uttan- lands. Harumframt koma um- boð frá ymsum læru- stovnum, sum handils- skúlin samstarvar við: HIBU, Hønefoss í Nor- egi, ein læraraskúli fyri miðnámsskúlar BI, Stavanger í Noregi, handilsháskúli m.a. við- víkjandi oljuvinnu The Robert Gordon University, Aberdeen Tietgenskolen, Odense, m.a. handilsháskúlaút- búgvingar Eftir hesar stuttu fram- løgurnar verður høvi hjá áhugaðum at seta fram spurningar um viðkom- andi útbúgvingar. Hetta fer fram í smærri bólkum, har tað ber til at hoyra meira um serligar útbúgv- ingar og lestrarviðurskifti annars. Lestrarvegleiðarar frá miðnámsskúlunum verða eisini at hitta, um fólk hava spurningar um út- búgvingar annars. Øll, sum hava áhuga í hægri útbúgvingum, eru hjartaliga vælkomin. Tíðindaskrivið er undir- skrivað av MFS, LFÚ, ASK og Føroya Handils- skúla. Kunningarfundur um hægri útbúgv- ingar uttanfyri Føroyará Føroya Handilsskúla í Tórshavn TÍÐINADASKRIV Hósdagin 6. februar skip- ar Tónleikasamtakið Grót fyri grundskeiði í live- ljóði. Komið verður inn á grundliggjandi ting innan live ljoð, so sum: Equaliz- ering, mikrofon teknikk- ur, compressarar og ef- fektir og brúk av mixara. Skeiðið vendir sær til øll, ið gjarna vilja hava nakað av grundvitan innan hesi evni, nýbyrjarar eins væl og tey, sum hava fingist við ljóð, men sum sakna nakað av grundliggjandi ástøðiligari vitan um tey ymsu amboðini. Skeiðleiðari er Jan Zachariassen og skeiðið verður hósdagin 6 Febr. í Losjuni í Gøtu kl 19.00. Kostnaðurin er 200 Kr. Og áhugað kunnu tekna seg á tlf 22 55 37 Grót skipar fyri skeiði í live-ljóði Leiðandi stjórnar- flokkurin í Føroyum, Fólkaflokkurin, hevur sent danska forsætis- ráðharranum skriv, har hann gevur til kennar, at hann stuðl- ar Danmark og USA í hørðu kósini móti Irak KRÍGSHÓTTAN Ingi Rasmussen Í Danmark eru mótmælini farin at runga, nú Anders Fogh Rasmussen forsætis- ráðharri hevur sent amerik- anska forsetanum skriv, har hann sigur stjórnina stuðla hansara avgjørda politikki ímóti Irak og Saddam Hus- sain. Ein politikkur, sum kann føra til, at USA loypir á Irak. Í Føroyum var mótmælis- gonga um vikuskiftið, har funnist var at danska polit- ikkinum og einum amerik- anskum álopi á Irak. Men tað eru eisini røddir í Før- oyum, sum stuðla Anders Fogh Rasmussen. Óli Breckmann, formað- ur í tingbólki Fólkafloks- ins, hevur hann vegna ting- manning og landsstýris- menn hjá Fólkaflokkinum, tað vil siga eisini Føroya løgmann, sent eitt stuðuls- skriv til danska forsætirs- ráðharran. Í skrivinum til forsætis- ráðharran, ið er dagfest 3. februar 2003, sigur Óli Breckmann soleiðis: »Folkeflokken ønsker hermed at tilstede den støtte, som De på vegne af Danmarks regering samm- en med andre europæiske statsledere har givet Præsi- dent Bush og den amerik- anske regering i dens faste og ansvarlige holdning over for den trussel, Saddam Hussain og hans regime ud- gør imod fred, demokrati, trosfrihed og menneske- værd«. Fólkaflokkurin stuðlar Fogh og Bush Landsstýrið og danska stjórnin eru komin ásamt um, at fjølmiðlaábyrgd verð- ur yvirtikin sum før- oyskt málsøki. Sostatt verður forðingin fyri, at ein føroysk lóg kann gerast um góð- an fjølmiðlasið, fingið av vegnum PRESSAN Ingi Rasmussen Fjølmiðlaábyrgd hevur fingið nógva umrøðu í síðst- uni. Føroysku fjølmiðlarnir standa javnan fyri skotum, men borgarin hevur onga staðni at venda sær, um hann ætlar sær at kæra. Hetta hevur eisini fingið løgtingsins umboðsmann at finnast at myndugleikunum fyri at ikki at fáa málið í rættlag, so ein lóg um góðan fjølmiðlasið fæst í lag. Sam- bandsflokkurin hevur eisini júst lagt uppskot fyri løgtin- gið, sum hevur til endamáls at seta donsku lógina í gildi. Málsøkið fjølmiðla- ábyrgd er danskt, og hetta var orsøkin til, at Høgni Hoydal landsstýrismaður mátti taka eitt lógaruppskot aftur, sum hann legði fyri løgtingið í mars 2001. Næstu ferð fer helst at ganga betur. Á fundi í Keyp- mannahavn mánadagin, sa- mdust Høgni Hoydal lands- stýrismaður og Lene Esp- ersen løgmálaráðharri um at fáa ábyrgdina av fjølmiðl- unum á føroyskar hendur. Landsstýrið hevur skotið upp, at málsøkið verður yv- irtikið við eini vanligari av- talu millum stjórnina og landsstýrið. Men danska stjórnin vil hava málið til viðgerðar í Fólkatinginum og miðar eftir, at málið er avgreitt í hesum árinum. Samstundis ger lands- stýrið lógaruppskot til fjøl- miðlaábyrgd og sendir lóg- ina til hoyringar hjá pol- itisku flokkunum. – Vit høvdu ynskt okk- um, at hetta málið langt síðan varð avgreitt og halda ikki, at neyðugt er hjá stjórnini at fara í Fólkating- ið. Men eg eri kortini fegin um, at ein avtala nú er gjørd um at fáa hetta málsøkið á føroyskar hendur. Hetta málið varð reist í Lands- stýrinum fyrstu ferð í 1977, so tað er sanniliga upp á tíðina, at føroyskir mynd- ugleikar taka ábyrgdina av eini tíðarhóskandi fjøl- miðlálóggávu. Tað fer at koma bæði almenninginum og føroysku fjølmiðlunum til gagns, úttalar Høgni Hoydal, landsstýrismaður í einum tíðindaskrivi. Ein fjølmiðlarábyrgdarlóg ásetir millum annað, at ein nevnd skal setast við um- boðum fyri fjølmiðlar og almenning. Borgarin kann kæra fjølmiðlamál til nevnd- ina, og nevndin hevur rætt at átala handfaringina hjá pres- suni av ymiskum málum. Í sambandi við vitjanina í Danmark bjóðaði Høgni Hoydal danska løgmálaráð- harranum til Føroya, men einki er upplýst um, hvørt Lene Espersen ætlar sær á føroyavitjan. Føroyingar fáa ábyrgd av fjølmiðlum Høgni Hoydal landsstýrismaður og Rúni Joensen aðalstjóri í løgmálaráðnum við avtaluni um at yvirtaka fjølmiðlaábyrgd C M Y K 11 10