leygardagur 16. november 1991síða 11

Nr. 214 — 16. november 1991 Síða 11 Anna Samuelsen, sjúkrasvstir: | >AIDS — tað má vera abyrgd hins einstaka« Síðstu árini hevur Anna Samuelsen úr Havn undirvist sjåkrasystrum i eftirútbúgving og næmingum á sjúkrasystraskúlanum um sjúkuna AIDS, sum hon hevur funnið sær rættiliga umfatandi kunnleika til. Og eisini í frítíðini er hon m.a. við til fundir og annað í hesum sambandi Hóast sjúkan AIDS hevur rakt fýra føroyingar, ið eru búsitandi í Føroyum, og seks bera HIV-smittuna — ikki tíggju, sum Sosialurin annars hevur skrivað — er einki fólk í Føroyum sett at arbeiða burturav við eitt nú upplýsing um AIDS og við at søkja kunnleika um sjúkuna yvirhgvur. Í mun til hini norður- londini er hetta einki ser- ligt, tí taka vit Danmark, eru har í hvgrjum amti nakrir AIDS-konsulentar, umframt at lærarar og onn- ur virka sum sokallaðir lyklapersónar. Sumnevnt, hevur tað al- menna eftir gllum at dóma ikki serliga stóran áhuga fyri AIDS-upplýsing, men tað hava tíbetur onnur, og tí er hóast alt ikki púra deytt á hesum øki. Savnað sær tilfar saman um AIDS Anna Samuelsen úr Havn, sum síðstu 20 árini hevur arbeitt sum sjúkra- systir, hevur í nøkur ár so hvørt hildið seg kunnada um tað allarmesta av fi, sum í dag kemur fram um AIDS. Hetta hevur hon gjørt gjøgnum blød, tíðarrrit, bóklingar og annað tilfar, sum fæst um AIDS. >Tað var soleiðis, at eg í fleiri ár hevði fingið danska sjúkrasýstrablaðið, og har vístu seg at standa alt fleiri og fleiri greinar um hesa sjúku, sum enn var rættiliga nýggj og ókend,< greiðir Anna frá. »So eg fór at savna mær hesar mongu greinarnar saman, og so hvørt sum eg kom fram á okkurt um AIDS aðrastaðni, goymdi eg mær tað eisini.< Biðin um at ur:4irvísa So við og við varð talan um ikki sørt rúgvusmikið tilfar, sum Anna lá inni við, og fyri fýra árum síðani kom so fyristødu- kvinnan á Landssjúkrahús- inum til Annu og spurdi hana, um hon ikki kundi hugsa sær at brúkt hesa vitanina til nakað: »Fyristødukvinnan segði mær, at hon hevði hoyrt, at eg skuldi hava savnað ymist tilfar saman, og tað bleiv so til, at eg varð bið- in um at undirvísa sjúkra- systrum í eftirútbúgving um AIDS,< sigur Anna. >Eg skuldi stutt eftir niður kortini, og fekk eg tá frí í tveir dagar, so eg kundi far? inn á Ríkishospitalið fyi at seta meg eitt sindur meira inn í hetta. Tá eg so kom aftur, byrjaði eg at undirvísa um AIDS.< Síðani hevur hetta vund- ið meira og meira uppá seg, og um umframt at undirvísa sjúkrasystrum, hevur hon eisini undirvís- ing fyri næmingum á sjúkrasystraskúlanum, um- framt at boð eisini eftir henni aðrastaðni, har fólk vilja hava meira at vita um AIDS. Hetta brúkar hon so ein part av síni fritid til, tí sum hon sigur: >Tá ein nú hev- ur søkt sær nakað av vitan um eitt evni — í hesum før- inum AIDS — so er eisini at gera brúk av henni. Anna Samuelsen hevur síðani alt hetta byrjaði verið niðri nakrar ferðir, og í fjør arbeiddi hon tríggjar av summarmánað- unum á Ríkishospital- inum. Áhaldandi ótti og bíðan eftir sjúkuni >At arbeiða millum AIDS-sjúklingar gjørdi, at eg hesa tíðina lærdi ógvu- liga nógv um sjúkuna,< greiðir Anna frá. >Hetta var á medisinskari epidem- iskari deild, har pláss var fyri tilsamans 22 sjúkling- um, harav AIDS-sjúkling- arnir kundu vera uppí 15 í tali.« Tað, sum hon serliga legdi til merkis, var at teir AIDS-sjúklingarnir, ið lógu á deildini, vóru merktir av, at teir høvdu ein avmarkaða tíð eftir at liva í. >Fyri teir var deyðin ikki eitt tabu, men nakað, ið fall teimum heilt náttúrliga at tosa um, tí fyri teimum var deyðin ein veruleiki,< sigur hon. >Eitt annað, sum eg eisini legði til merkis, var at felags fyri tey allarflestu av teimum HIV-positivu er, at tey ganga við einum stóðugum ótta, sum fær tey uttan íhald at leita eftir sjúkrateknum — onkrum, ið sigur teimum, at tey hava fingið AIDS. Tað var ein áhaldandi ótti, meðan bíðað varð eftir sjúkuni, sum tey vistu kom fyrr ella seinni.< Foreldur og skúli í samstarvi At AIDS er ein ræðulig sjúka, ið ikki eirir nøkrum, ið fær HIV-smittuna í seg, ger álvaran sera stóran, tá talan er um at kunna og upplýsa um AIDS. Men nær er best, at eitt nú børnini í skúlunum fáa nakað at vita um hesa sjúku. >Tað er ymist, nær hildið verður at best er at byrja undirvisingina í t.d. skúlunum,< sigur Anna. »Onkur hevur verið frammi og sagt, at børn eiga at fáa vitan um AIDS í 4. flokki, men eg haldi, at betri er, at hesin partur av undirvísingini kemur í 7. flokki, ella tå børnini eru 13-14 ára gomul. Men fyrst og fremst haldi eg hetta vera eina uppgávu fyri foreldrini og skúlan at loysa saman.“ AiDS er egin ábyrgd Nakað, ið mangan verð- ur sagt í sambandi við AIDS, er at >hetta rakar ikki meg, men hini.« Hesum ræður Anna Sa- muelsen fólki frá at siga, tí tann besti holdningurin sambært hana er at hava egna ábyrgd, og at syrgja fyri at ansa eftir sær sjálv- um. „Eingin veit, hvussu vorðið er við nøkrum gør- Mynd: Hilmar Jan Anna Samuelsen hevur av egnum áhuga søkt sær vitan um AIDS, og hesa vitan brúkar hon m.a. við at undirvísa sjúkrasystrum í eftirútbúgving og næmingum á sjúkrasystra- skúlanum um AIDS. Umframt brúkar hon eisini ein part av frítiðini til AIDS-upplýsing. um, men ein og hvør kann ansa sær sjálvum, og tað er eisini tann størsta trygdin, um øll gera tað,“ sigur Anna Samuelsen. Upplysingin er eisini besta fyribyrgingin >Í sambandi við, at ein letur seg HIV-kannað, skvlu gahga tríggir mánað- ir frá, at ein kann vera blivin smittaður, til sigast kann útfrá eini kanning, um ein er HIV-positivur, so har er eitt fjórðingsár, hvar nógv kann henda. Tí ber heldur ikki til at brúka HIV-kanningarnar sum eitt trygdarnet ella eitt slag av umbering fyri, at eini kann liva og láta, sum best ber til.< Við ødrum orðum er bert eitt, sum samfelagið sum heild kann gera fyri at binda um heilan fingur og fáa so frægt bilbukt við hesa herviligu sjúku, sum tilber, og tað er at ávara: >Verða tey ungu og yv- irhøvur øll ávarað í góðari tíð um, hvussu AIDS smittar og sjúkan ger um seg, kunnu vit fyribyrgja, at sjúkan sleppur at breiða seg,< sigur Anna Samuel- sen. >Tí haldi eg, at tað átti at staðið uppaftur fremri fyri okkum, at upp- lýsing fáa vit ikki ov mik- ið av, ti sum stødan er í dag, er tað nokk tann besta fyribyrgingin, ið er at finna móti AIDS í dag.« hj.