leygardagur 14. mars 1992síða 11

Nr. 52 — 14. mars 1992 Sølvi Winther Olsen, kommunulækni: Ítróttur eigur fyrsta nláss - á prioriteringslistanum í fólka- skúlanum. Tað er treytin fyri góða heilsu og lívinnihald frameftir Tað er skelkandi at hoyra tíðindini, at ítróttartímin skal avtakast í framhalds- deildini í fólkaskúlanum, sigur Sølvi Winther Olsen, kommunulækni, i sambandi vid skrivingina i Sosialinum i gjår, har vit umrøddu ætlanirnar at broyta fólkaskúlalógina soleiðis, at ítróttur, sum hevur verið kravd læru- grein, nú skal gerast val- fak, og ætlanina at gera søgu, landalæru og lív- fróði til kravdar lærugrein- ar. WHO heilsustovnurin Sølvi Winther Olsen: - Henda broyting i fólka- skúlalógini er ætlanin at gera, í sama andadråtti sum heilsustovynurin WHO hevur sett heilsu- mál á skránna, við setninginum: Góða heilsu ár 2000. - Tað er burturvið, tí vit hava hópin av kanningum og granskingum sum prógva, hvussu umráðandi tað er hjá fólki íðka onkran ítrótt ella likams- rørslur, fyri ikki at fáa sjúkur, sum standast av forkálkningi. Kanningar vísa eisini, at bæði kvinnur og menn verða rakt av slíkum sjúk- um, og at sjúklingarnir vaksa í tali og gerast yngri og yngri, sum árini ganga. Hetta er sjúklingar, sum frameftir fara at taka pláss upp á sjúkrahúsum ul kostnaðarmiklar viðgerðir. Hetta er tí talan um ein samfelagsspurning, sum er nógv meira álvarsamur enn upprunaliga mett. Låglønt ringast fyri Kanningarnar vísa eisini, at sjúkur í samband við forkálkning eru klassa- býttar. T.v.s. at tey lág- løntu eru nógv meira útsett at fáa slíkar sjúkur, enn tann meira menti, sum ikki tykist at verða so hart raktur av forkálkingi. Einasta fyribyrgjandi tiltak móti hesum sjúkum er rørsla og likams- venjingar. - Tey, sum ikki íðka ítrótt eru sostatt framtíðar sjúklingar, sum vaksa í tali og gerast altsamt yngri. Einasta fyribyrgingar eru likamsvenjingar frá barnsbeini av, og at skapa áhugan fyri at íðka ítrótt. Her er skúlin ein upplagd- ur og neyðugur møguleiki, Sølvi Winther Olsen, lækni: - Tad er burturvid at avtaka ítróttartíman í framhaldadeildini, tá nógvar og gjøllar kanningar vísa, at fólk alt meira og yngri fáa sjúkur, sum standast av forkálkningi, - serliga tá vit samstundis vita, at likamsrørslur og venjing er einastu ráðini móti somu sjúkum Síða 11 heldur Sølvi Olsen. Winther Neyðugt at venja bernini - Fyri at duga at gera venjingar, er neyðugt við hollari uillaging, ti heilin skal læra at gera ávísar rørslur. Tað skal gerast fleiri ferðir og upp í sam- an, tí annars er eingin dugur í venjingini - Neyðugt er tí at gera slíkar venjingar fleiri ferðir um vikuna, vid ti í hyggju, at barnið skal kenna tað sum eina náttúr- liga trongd at íðka onkrar rørslur, fyri at kenna seg likamliga og sálarliga væl í gerandisdegnum 10 ára gomul hava vøddapinu - Tað er syrgiligt at verða vitni til, at 10 - 12 åra gomul børn koma til læknan vid vøddapinu, av tí sita ov still, og ikki fáa rørsluvenjingar. Tað er ikki løgi0, tá vit hugsa um, at børnini sita i skúlanum, sita Ld. framman fyri sjónvarpið heima, verða koyrd aftur og fram í skúla og aðra- staðni tey ferðast. - Hvussu ofta sært tú børn og ungfólk ganga ul og frá á gøtuni? Børnini verða lærd upp ul at sita still og vera óvirkin allan sólarringin, spyr Sølvi Winther Olsen. Ætlanin er avtaka ítrótt- artíman er grundað á at x børnini ikki fáa nóg góðan kunnleika ul almenn fak sum SOgu, landdlæru or livfrødi. Er tað ikki meira umráðan 1 al DE rni? i faa hesa frálæru - Eg haldi, at tað í fyrstu atløgu er meira umráðandi at læra likamsrørslur, ti seinni er hópin av møgu- leikum at læra almennu fakini. Almennu fakini kunnu bida - Tad er ikki neydugt at vera lækni fyri at síggja týdningin í at børnini læra likamsvenjingar, men eg kann eins væl siga hetta sum menniskja, familju- pápi og borgari í einum framkomnum landi. - Tað at læra likams- venjingar, er umráðandi fyri heilsuna og lívsvirði frameftir, og tí eigur tað at standa ovast á prioriter- ingslistanum í skúlanum, sigur Sølvi Winther Olsen at enda. Dagny Framhald av sidu 10 vanligt. T.d. broytu ein kommuna afturlaungartid- irnar í barnagarðin ul kl. átta á kvoldi Bert 14 dagar seinni høvdu flestu foreldur gjørt brúk av hesum tilboði og tóku ikki børnini heim fyrr enn kl. 20, men tey vóru koruni heima úr arbeiði um somu tíð sum áður Hetta prógvar at foreldur ikki tíma at taka sær av børnunum. Tey sótu heldur heima og hugdi at sjónvarpi, ístaðin at vera saman við børnunum, tidarskeid. Eisini hevur verið roynt at fáa foreldrini at sýna áhuga fyri, hvussu barna- garðurin virkar, - út frá teimum sjónarmiðum, at foreldrini skuldu hava ávirkan á dagliga arbeiði á stovninum - Urslitid varð, at heili 78% av foreldrunum held- ur valdu at sita heima, enn at fara á foreldrafund í barnagarðinum. - Hinvegin so var eingin trupulleiki hjá foreld- runum at skaffa barnagen- tu, um tey vóru boðin í byin. Nidurstøda: foreld- rini hildu ikki at foreldra- fundurin í barnagarðinum var so týdningarmikil, at tey skaffaðu sær daddu fimleik, itrott, å frítíðarheim o.s.fr. Tey hava stutt sagt ikki lært at vera saman við ulkomnum fólki Velja valdsfilmar, porno og sex Tad hevur við sær, at tey ganga í sínum egna heimi, sum oftam er av- skeplaður og óveruligur, og tey duga als ikki at seta spurningar fram, sum hava við veruliga lívið at Kanningar vísa eisini, at børn uppala seg sjålvi, og halda, at veruleikin er at finna í sjónvarpinum. Vit vita eisini at tey helst hyggja at valdsfilmum, filmum um yvirgangs- menn, porno og filmar, sum á annan hátt snúgva seg um sex, har kenslurnar als ikki fáa innivist Hvørji ráð vilt tú geva foreldrum, sum skulu uppala síni børn á besta hátt? - Foreldrini skulu vera avgjørd og seta barninum eitt mark, sum tað skilir er ul barnsins besta Harnæst geva barni- num hópin av kærleika, sum tað ongantíð fær on nógv av, tosa við tey 0.s.1r Foreldrini mugu hesa løtuna. ásanna, at:ulvitska eigur at Hverjar avleiðingar hava verða ukin fram um Óvits- » m.a. hetta eg vildi siga Avleiðingin hevur ver- føroyskum foreldrum 10, at børnini eru ov nógv sigur Ok ning latin yvir til sin sjålvs Pedersen at enda Icy eru ongantíð ley verða stórri, £ Orð: Dagny Mynd: J.K.Vang - | | Kl. 11.00 Kyndil b—TB dreingir 16 ár | Kl. 12.00 Neistin b—Stjørnan III d. kvinnur | Kl. 13.15 H71—StIF m. ungl. | | Kl 19.20 VB—EB kl. 14.20 H71 —Stjernan Kl. 15.30 Kyndil a—Stjørnan Kl. 17.00 Kyndil—Neistin Kl. 18.10 Neistin—Skåla Bassa kappingin "92 Mánadagin 16. mars i Gundadalsh. Kl. 15.00 Neistin a—Kyndil a Kl. 15.30 Neistin b—Kyndil b Kl. 16.00 Neistin—Kyndil Kl. 18.00 Neistin—Kyndil Kl. 19.00 Kyndil—Neistin Kl. 20.00 Kyndil—Neistin Kl. 21.10 Kyndil—Neistin III d. menn dreingir 16 år I d. menn I d. kvinnur V d. menn dreingir 10 ár dreingir 10 ár 2 gentur 10 år gentur 16 år dreingir 16 år kv. ungl. m. ungl.