hósdagur 27. oktober 1994síða 12

a12 Nr. 205 —27. OKTOBER 1994 Føroyski umboðsmaðurin í Aberdeen við bretar: Vísið »fair play« i marknatrætu Bretar eru víðakendir fyri sitt "fair play". Nú hevur velduga Bretland møguleika at vísa verðini, at tað kann liva upp til sítt umdómi móti pinkulitlu Føroyum sigur Sofus Poulsen Hvat heldur Sofus annars um marknatrætuna við bretar? -Hugsi eg sum em vanligur føroyingur vil eg siga vð bretar: hvat billa tit tykkum inn. Men so er tað hetta, at tað eru ymsar reglurgerðir, sum gera seg galdandi innan hetta sum alt annað. Vit vita, at tað kann taka unga fólkið í Føroyum í dag er ikki annað enn eitt prýði fyri landið. -Vit kunnu vera stolt av tí unga fólkinum. Tey yngru hugsa nógv meira um verðinauttan fyri og um tað, sum hendir í Føroyum, enn gjørt varð fyrr. Tað er bara gott at vita, at tað unga fólkið hevur áhuga fyri tí, sum gongur fyri seg. Sofus heldur ikki, at føroyingar eiga at vera pessimistar. -Eg eri optimistur. Tað er rætt, at tað eru trongar umstødur í dag. Men tað hava tað verið fyrr eisini. Eg haldi, at stóðan er fyribils. Tað tydningarmesta er ikki at fella í fátt. Sofus Poulsen sum varð við til alla ráðstevnuna um tímar at fáa bara ei setning upp á pláss. Tá tað so snýr seg um nakað so stórt sum markið, ið kemur at galda fyri alla tíð, so vita vit, at tað má taka sína tíð at samráðst um slíkt mál. Men at ímynda sær út- lendskar boripallar á før- oyskum øki, har føroyskir trolarar skulu fiska, hvussu skal tað bera til? oljuvinnu vestan fyri Het- land heldur nógv er broytt í hesum máli. Hann sigur, at nógv varð tosað um For- oyar, og er hetta nakað nýtt í oljuvinnuni, tí tað higartil hevur sagt, at oljavinnu her liggur langt úti í framtíðini. -Eg haldi, at peninga- stovnar 00. áttu at hjálpt fólki, sum vilja gera nakað í sambandi við oljuvinnuna. Tað er umráðandi at lata tey ungu sleppa at fáa sær lærdóm og royndir í hesi vinnu. -Kemur nú virksemi í gongd við markið, fer tað at geva okkum arbeiði? -Tað ivist eg onga løtu i. -Hvørjar vónir hevur tú til eina komandi oljuvinnu? -Nógv bendir á, at olja finst vid Føroyar. Neyvan høvdu bretar heldur verid so eymir um markið, um ikki olja fanst í føroyskum øki eisini. ,. leir væl- umtóktu ketlarnir eru á goymslu Skulu tygum hava nýggjan i$ ketil, so tosið við okkum og Í fáið eitt gott tilboð Vit hava serkønt fólk, ið geva eina skjóta og góða tænastu - Alt tilfar til hitaverk og sanitet fæst hjá okkum. Smyrilsvegur 8 — Tlf. 12000 Vit hava altid verið sámu- ligir vid bretar. Sofus Poulsen heldur ikki, at vit eiga at leypa framav. -Men heldur tú, at bretar eru so skikkaðir, at tað ber til at fá eina fyri okkum góða loysn? -Bretar eru víðakendir fyri "fair play”. Nú hava teir so ein møguleika at vísa X Sofus Poulsen noydist at fylgja vid i øllum, sum hevur v oljurådstevna i Aberdeen m økid vestan fyri Hetland verðini, at her er ein tjansur fyri at hava fair play. At eitt veldugt land sum Bretland skal royna at kroysta lítlu —— Lesarabrøv Føroyar samsvarar ikki við hetta góða umdømi Bret- lands. -Tað kemur at taka sína Tidindabladid CH id SS Føroyar at gera. Her er tad tíð. Vit mugu royna at geva tol. Viðmerking til ungdómssendingina 21/1 0-94 Trygt kynslív Tað var vorðið ov trongligt í dansinum, so tit avgjørdu at fara, bara tit bæði. Tit hava bert kent hvønn annan í stutta tíð, men tað kennist sum hetta er tað rætta. Tit flenna saman og tú kennir ein longsul eftir at kenna henda persónin betur. Tit stara í eyguni á hvgrjum eðrum, meðan blóðið bankar gjøgnum kroppin. Hjartað slær enn harðari. Stutt eftir fevnast tit, fyrst bleytt, síðan ógvislig- ari. Fonglast við klæðini á hvørjumødrum, og so verður hítin smogd uppá. Tit eru sam- eind í eini heitari kærleiks- samlegu, og bang! Og aftan á er gott at liggja og slappa av og hoyra andadráttin hjá hvørjum ðrum og gleðast um at tit kundunýta tað saman, og at tað verður gjørt á ein slíkan trygg- an hátt... ella? Var hítin, tit nýttu, nóg trygg? Vitandi um at hítin ikki er 100% tryggleiki ímóti AIDS, å sama hått sum hon ikki er 100% tryggleiki ímóti at gerast vid barn. Á eini ráðstevnu um AIDS- ráðgeving varð einaferð settur hesin spurningur til luttakarar- nar: »Hvussu mong av tykkum viðmæla hitina sum verju í- móti AIDS?< Flestu hendur blivu rættar í loft. Og so bleiv spurt, hvussu mong vildu fara í song við einum AIDS-sjúk- lingi, har hít bleiv nýtt sum verja... Ikki ein gav seg til kennar... Hesir vóru ráðgev ar- arnir, ið skuldu rådføra onnur í hesum vandamáli. Er tað ikki ábyrgdarleyst at gevaungdómi eini ráð, sum ein ikki vil liva eftir sjálvur, av vandanum fyri sjálvur at doyggja av tí? Við hítum er altíð ein møgu- leiki fyri menniskjaligum ella mekaniskum breki. Um ein yvirhøvur hevur minst til at nyta hana, so kann hon glida av, skrædna ella leka. Kann- ingar eru gjørdar av hitunum, fyri at vita um tær kunnu leka partiklar ið eru á stødd vid HIV-virus. Næstan 33% lóku so mikið. Tridja hver! Met um vandan Latex gummi hevur smá, na- túrligt fyrikomandi hol á yvir- flatuni, summi eru 1 mikro- metur í diametur. Einstøk hol eru upp til 5 mikrometrar. (Ein mikrometur er ein túsunda- part millimetur). Vanliga vil Latex hitin forða sáði at treingja igjøgnum, tí hvert sáð er nógv stórri enn HIV -virusið. Hevdið á sáðnum er 3-5 mikrometrar í diametur. Men HIV -virusid er bert 0,1 mikro- metur í diametur. Við ødrum orðum er eitt hol uppá 5 mikro- metrar 50 ferðir stórri enn eitt HIV-virus. Hetta merkir, at nógv av smáu holunum í hitini eru ovmikið stór til at HIV -vir usið (ið gevur AIDS) kann treingja igjøgnum. Ein kanning er gjørd við giftum pørum, har annar part- urin var HIV -positivur. Pørini nýttu hit til verju, og aftaná 1 1/2 ár vísti tað seg, at 17% av hjånafeløgunum vóru smittað- ir. Umleið Í út av 6. Sami vandi sum við Russiskari Roulette. Vilt tú líta títt lív upp í hend urnar á hesum lítla gummilep- anum? Er hítin rygg? Hon er trygg ari. Tryggari enn hvat? Tað er sum at siga, at um tú velur at koyra 140 km/t á skeivu síðu á vegnum, tá er tað tryggari at nýta trygdarbelti. At kalla tað tryggari er órelevant, tí tað er hóast tað líka vandamikið og svakt. Kanning úr USA sigur, at nýtsla av hit vidførir í 15% av førunum, at kvinnan gerst vid barn. Hvat nå um 15% av øllum flogførunum duttu nidur, vildi tå so mett, at tað var trygt at flúgva? Hevði tú glaðbeint/ur farið í ein flúgvara aftur? AIDS-ráðið Hverji ráð gevur AIDS-ráðið? Ja, hví hava vit yvirhøvur eitt AIDS-ráð? Jú, ásannandi at AIDS er ein stórur vandi, eisini fyri føroyingar, og ikki minst føroyska ungdómin, so er stór- ur tørvur á ráðgeving á hesum økinum. Og hendan almenna ráðgevingin sigur í grundini, at bert tú nýtir hít, so kanst tú annars gera sum tú vilt á hesum øki. Ein má jú ikki vera >for- dømandi« í síni ráðgeving. Tær »natårligu« driftimar kunnu jú ikki forðast. Og um fólk hava valt eina seksuella orientering fram um eina aðra, mugu tey ikki forðast í tí. Samstundis verður sagt, at øll kenna jú til kristnan moral, so tað nýtist ikki at lýsa við hesum. Til samanberingar Tað sýnist sum vit í Føroyum hava ein holdning, sum sigur, at ein má ikki tosa um kristnan moral ella um hjúnalagið, tá tosað verður AIDS. Ein lívs- holdningur, sum sigur, at kyns ligur trúskapur í hjúnalagi er frægasta verja ímóti AIDS, er baranakað, sum nakrir »frelstir fundamentalistar« royna at fáa onnnur at kenna seg illa av. Tað kann samanberast við at um ferðslumyndugleikarnir, har í Ráðið fyri Ferðslutrygd, í síni herferð ímóti ferðsluskað- um, ikki hevði nýtt ferðav marking, tað at ikki koyra ov skjótt, sum sítt høvudsmål Also, tú skalt kunna koyra so skjótt og svakt sum tú vilt, bert tú nýtir trygdarbelti. Tann na túrliga driftin hjá ungdómi at koyra skjótt má ikki forðast, tí øll onnur gera tað jú. Líka ert sum hetta hevði verið, er hít- herferðin hjá AIDS-ráðnum. Men so verður sagt, at fólk fara jú hóast tað í song við hverjum ødrum >í flang«. Er tað tá ikki betur at ráða teimum til at nýta hít? Jú, tað kann væl vera. Men so hava hesi sam- stundis krav uppá at fáa at vita, at hítin er langt frá 100% trygg- leiki ímóti AIDS. Ráðgevingin frá AIDS-ráðnum er norm fremjandi, í hvussu er fyri yngra ættarliðnum, ið ikki av álvara er byrjað við sínum kynslivi, og ti eigur hevuðs- denturin at leggjast å at kyns lívið hoyrir hjånalagnum til, og at tryggast er at bida til hjåna- lagið, og ikki sum tað nú 6- beinleiðis verður sagt við AIDS- og hít-herferðum, at tú kanst bara royna teg fram, bert tú nýtir hít. Hvussu nógv mannalív høvdu ikki verið spard við hesum? Heine Lútzen Hagtel eru nýtt úr bóklingin um »Safe sex< hjá Rusty Wright Opel Corsa til solu árg. 85, í sera góðum standi, nýsýn- aður, til solu, um hóskandi boð fæst. TIf. 71462