leygardagur 12. juli 1997síða 10

10 Nr. 131 — 12. JULI 1997 Dagny Joensen Jens Kr. Vang Á heysti í fjørð stovnaði Er- na Hákonardóttir, alkohol- rådgevi, Viðgerðarstovuna í Havn,. har familjurådgev- ing verður veitt teimum, sum hava rúsdrekkatrupul- leikar Seinastu 10 árini hevur hon arbeitt á Heilbrigdi og á Blákrossstovuni, men tá hon bleiv arbeidsleys, valdi hon at lata upp Viðgerðar- stovuna. Stórur tørvur er á familjuviðgerð í sambandi við rúsdrekka og aðrar mis- nýtis trupulleikar. Erna Há- konardóttir er einasti alko- holráðgevi, sum í Føroyum arbeiðir við familjuni, har mamma ella pápi hava rús drekkatypulleikar Erna Hákonardóttir er út- lærd familjuráðgevi í Is- landi og í USA. Í november 1996 varð hon upptikin sum limur í amerikanska alko- holráðgeva samtakinum NAADAC. Í fyrstuni , tå Heilbrigdið fór til verka her á landi, vóru rúsdrekkamisnýtarar avrús- aðir í Føroyum, men vóru síðani sendir til Íslands í efirviðgerð. Tá Heilbrigdið fór undir at veita eftirviðgerð, var tað Erna Hákonardóttir, sum stóð fyri hesum arbeiði. Ætlanin var bert at vera í Føroyum eitt ár, men tå hon hitti mann sin her, valdi hon at verða verandi í Føroyum. Vanligakoma familjur og einstaklingar í viðgerð eina ferð um vikuna, í einar tveir - tríggjar mánaðir, men við- gerðartíðin er eisini treytað av, hvussu leingi misnýtslan hevur vart.. allastaðni Hesi fólk koma úr øllum sosialum stættum í samfel- agnum. Øll hava felags, at tey eru komin so langt út, at tey hava ikki longur hava tamarhald á rúsdrekkanýtsl- uni. Eru misnýtarar væl fyri, hava teir familju og arbeiði, men tað eru eisini teir, sum hava mist alt. Tað er umráð- andi at fólk koma í viðgerð áðrenn tey t.d. eru komin so langt, tí tá er lættari at venda gongdini. - Eg plagi at siga, at bati merkist eftir fáum mánað- um, men at basta misnýtsl- uni tekur eitt ella tvey ár. Aðrastaðni eru fólk í við- gerð í tvey - trý ár aftaná at tey eru givin at drékka, sig- ur Erna Hákonardóttir. - Hesar mánaðirnar royni eg at motivera fólk til at halda seg edrúan, og m.a. at fara á AA-fundir. Ofta hava fólk áður havt tilknýti til samkomu ella feløg, og ein háttur at byggja seg upp aftur, er at leita aftur til hesi stødini. - Rúsdrekkamisnýtarar eru so ómetaliga illa fyri, og ti geri eg nó2v fyri at fáa teir at verða luttakar í lívin- um, eins og teir vóru, áðr- enn rúsdrekka tók valdið, sigur Erna Hákonardóttir. -Tað er til fánýtis, at fáa fólk at leggja av, um ikki annað í lívinum broytist, og tá er vandin nógv størri, at tey detta útí aftur, sigur Erna Hákonardóttir. Leikluturin sum misbrúkari smittar familjuna: Tekur try ættarlið - Tá ein pápi ella mamma fær rús- drekkatruplleikar, broytast umstóð- urnar hjá fam- iljuni fullkomi- liga. Lívsvirðini broyt- ast, samveran í familjuni broytist. Kenslan av skomm er sterk, og verður vend inneftir, tí eingin tosar um trupul- leikarnar. Mis- nýtslan tekur orkuna frá øllum, og tey fáa hvór sín „leiklut“ at spæla fyri at yvir- liva, sigur Erna Hákonardóttir m.a. í samrøduni Annar parturin í hesi við- gerð eru tey avvarðandi og børnini, sum eru eins illa fyri og misnýtarin. Tey eru „turrir“ alkoholistar. - Familjan sum heild fær sinnisligar broytingar, ið líkjast teimum hjá misnýt- aranum. Eitt nú fáa børn og konur ilt í búkin, tá viku- skiftið nærkast o.s.fr., av tí at viðurskiftini broytast. Samskiftið innanhysis broytist eisini, tí rúsdrekka er nær tengt at skommini. Tí kunnu tey í familjuni ikki tosa um hesar trupulleikar. - Eg havi hildið skeið fyri tilkomnum fólki, sum eru uppald í rúsdrekkaheimi, og sum hava trupulleikar í ger- andisdegnum, orsakað av skeiva háttinum at hugsa og gera. Eitt nú upplivir familjan, at misnýtarin er edrúur í t.d. seks vikur, men fær síðani tørn aftaná, sum varir í einar 14 dagar. Familjan lærir seg at góðtaka, tí hetta er nakað, sum ikki verður tosað um. Tey missa álitið á sær sjálv- um og hinum í familjuni - og ikki minst: tey læra ikki at vísa sínar kenslur. -Tað, sum er havi lagt til merkis er einamest, hvussu ótrúliga illa familjan er fyri, og hvussu litlir møguleik- arnir eru fyri,at hon fær ser- køna hjálp. - Tað eru hesir trupulleik- ar, sum eg á Viðgerðarstov- uni burturav arbeiði við, sigur Erna Hákonardóttir. Hon hevur eingi hagtøl at visa å, og heldur ikki verda verða upplýsingar festir á at fáa burtur blað, tí Erna Hákonardóttir verjir síni viðskiftafólk. Bert vil hon upplýsa, at eini 20 fólk eru í viðgerð um vikuna, umframt at hon heldur skeið t.d. í Kvinnu- húsinum og familjuskeið og skeið fyri børnum og ung- um. Hon hevur ongantíð lýst við, at Viðgerðarstovan er sett á stovn. Tað eru bert munnlig viðmæli, sum fáa fólk at venda sær til henn- ara. - Eg eri einsamøll í starvi, og tað er mangan tungt ar- beiði, men royndir mínar prógva, at brúk er fyri við- gerð av hesum slag. Eg vildi kortini verið partur av bólki, sum arbeiðir við rúsdrekka- trupulleikum, men vónandi „ fáa vit ein skipaðan alko- holpolitikk í Føroyum. Stór- ar broytingar fara fram inn- an alkoholviðgerð, og vitan- in er tek á økinum, sum betur kundi fingið fólk at skilja, hvussu skadd familj- an við rúsdrekkatrupulleik- um er, sigur Erna. Hon Erna Hákonardóttir, alkoholráðgevi: - Tað er umráðandi, tá farið verður undir at viðgerða fyri rúsdrekkamisnýtslu, at eisini familjan fær stuðul og ráðgeving tekur serliga fram trupul- leikarnar hjá ungfólki, sum eru uppald í alkohol- umhvervi. - Ungfólk eru uppaftur verri fyri enn hinir aldurs- bólkarnir í familjuni. Tey eru ógvuliga útsett fyri at gerast misnýtarar, ella at brúka seg sjálv á ein serliga destruktivan hátt. - Tað er tí ikki nóg mikið tært at viðgerða misnýtaran burturav, um vit ikki sam- stundis taka børn 0.0. í fam- iljuni við, eitt nú meðan misnýtarin er edrúur. - Fáa t.d. børnini ikki hjálp, er stórur vandi fyri, at tey verða næsta ættarliðið av misnýtarum. - Tað at vera bundin av rúsdrekka ella ødrum rúsan- di evnum, er meira ein spur- ningur um at vera bundin kensluliga, heldur enn av evninum, sigur Erna Håk- onardóttir. Í viðgerðini gevur hon børnunum ávísar spurning- ar at svara, um hvussu tey kenna tað at hava ein mis- nýtara í familjuni. Av hesum svara flestu børnini, at tey eru bangin at búgva heima. Tey kenna seg ødrvisi enn onnur børn, og tey kenna seg uttanfyri í skúlanum og saman við vin- um. Tey flestu svara eisini, at familjulivid er ørkymlandi. Børnini eru ótrygg og hava einki sjávsálit. Kenslan av, at eingin gongd leið er burt- urúr trupulleikunum, hava tey flestu. Børnini halda, at hóast tey høvdu sagt sðrum frá, hvussu stødan var heima, so hevði eingin hild- ið tað verið eftirfarandi. Nógv børn halda, at ein- asti møgulciki er at ríma heimanífrá, og nøkur hava serliga nevnt sjálvmorð sum einasta møguleika. - Sereyðkenni er eisini, at børnini ikki fáa foreldrini í talu. Royna tey at tosa við foreldrini um at gevast at drekka, so svara tey ikki ella gerast í ødini. - Hetta er í stuttum vidur- skiftini. sum børn hjá mis- nýtarum liva undir. Tað er tí av stórum týdningi, at børnini ikki verða slept upp á fjall, tá misnýtarin fer í viðgerð - Øll familjan er sjúk, og hevur lært at liva við sjúku- ni, sum vóru tey sjålvi mis- nýtarar. Ti er umrådandi, at familjan ikki verðut slept upp á fjall. Hon hevur eins nógv brúk fyri stuðul og ráðgeving, sum misnýtarin. - Teir serkønu siga, at tað skulu trý ættarlið til at rætta eina familju upp aftur, sum hevur havt rúsdrekkatrupul- leikar, sigur Erna Hákonar- dóttir. - Hvussu er stødan í dag, í mun til fyri 10 árum siðan? - Tað er torført at siga nakað ávíst um tað. Um eg skal meta um støðuna, tå eg kom higar, so drukku fleiri fólk stórar nøgdir, meðan tað í dag verður drukkið meira javnt, -Ein broyting er tó til tað betra. Tað er, at nógv fleiri fólk venda sær nú til mín, sum ikki vóru í viðgerðar- skipanini fyrstu tíðina. Upplýsandi tiltøk | - Hetta haldi eg vera urslit av upplýsandi tiltøkum, sum Rúsdrekka- og Narko- tíkaráðið seinastu árini hev- ur skipað fyri. Ráðið skal eiga rós fyri sítt arbeiði, eitt nú við at upplýsa um rús- drekkatrupulleikar á ar- beiðsplássum og aðrastaðni. Fleiri arbeiðspláss hava tik- ið tað til sín, og hava inn- ført rúsdrekkapolitik. - Nú fáa fólk við rús- drekkatrupulleikum oftari at vita, at um tey ikki gevast at drekka, so verða tey upp- søgd. - Tað hevur fingið nógv fólk at venda sær til mín, og tíbetur meira sannførd um sína stóðu. Tá arbeiðið er í vanda, eru fólk betur før fyri, at gevast at drekka, sigur Erna Hákonardóttir, sum als ikki vil skera øll fólk yvir ein kamb og siga, at øll skulu gevast at drekka. - Tað eru fólk, sum duga at vanda sær um alkohol, og eg haldi, at tað er í lagi, tá fólk fáa sær vín afturvið matinum, ella drekka ein lítlan o.s.fr.. - Vandi er ikki fyri, at øll gerast misnýtarar av teirri orsøk. Bert eru tað nøkur, sum ikki tola rúsdrekka og tí verða bundin av hesum, men tá eginleikin í alkoholi- num stýrir menniskjunum, so er vandi á ferð. - Vit skulu tosa meir um eginleikarnar í rúsdrekka, og hvussu vit skulu hand- fara tað, sigur Erna Hákon- ardóttir. A