mikudagur 28. september 2011síða 7

7 Mikudagur 28. september 2011 · Nr. 112 Sosialurin Stríðist ímóti ósjónligum vanda – Nú orki eg ikki at tiga longur, sjálvt um eg veit, at yvirmaktin er øgiliga stór, sigur havnarmaðurin, Janus Dam Guttesen, sum nú er farin í hernað ímóti einum vanda, sum tað hvørki ber til at síggja, hoyra, smakka ella lukta Janus Dam Guttesen Tekstur: Áki Bertholdsen Myndir: Álvur Haraldsen – Eg veit, at yvirmaktin er øgiliga stór. Eg veit eisini, at nógv hava hug at flenna. Men eg orki ikki at tiga longur. Janus Dam Guttesen í Havn er farin í hernað ímóti einum vanda, sum vit hvørki kunnu lukta, smakka, hoyra ella síggja. Hesin ósónligi vandin, hann nú er farin at stríðast ímóti, er tann heilsuvandi, ið stendst av mikro­ bylgjunum frá øllum tí tráðleysa samskiftinum, vit eru umgyrd av nú á døgum. Hann veit, at hetta er eitt um­ strítt evni, men eftan á alla kunn­ ingina, hann hevur útvegað sær um evnið í fleiri ár, er hann púra sannførdur um, at, hetta er ein heilsuvandi, sum er heilt ítøki­ ligur og sum kann prógvast. – Tað er langt síðani prógvað, at mikro­bylgjur, ella erbylgjur, sum tað eitur á føroyskum, frá tráð­ leysum interneti og fartelefonum, eru heilsuskaðiligar fyri fólk og eg haldi, at tað er neyðugt, at vit varpa ljós á hendan ósjónliga heilsu­vandan, sigur Janus Dam Guttesen. Erbylgjuovnar og tráðleysar heimatelefonir eru líka heilsu­ skaðiligar, tí tað haðani geislar eisini. – Men tað er eitt sindur øðr­ vísi, tí fólk gera sjálvi av um tey fáa sær erbylgjuovn og tráð­leysa heimatelefon og um tey vilja leggja likam og sál til tær geisl­ ingar, ið stendst av tí. – Eitt annað er so tað, at tey vita neyvan, hvat tey gera. Hinvegin heldur hann, at tað einki annað enn beinleiðis ágangur á fólk at seta sendarar til far­tele­fonir og tráðleyst internet upp allastaðni, tí tá verða fólk tikin av ræði og fáa ikki sjálvi vart seg fyri tí skaðiligu geislingini ið stendst av tí. Upp í glens Janus Dam Guttesen sigur, at tað eru eini 15 ár síðani, at hann fekk áhuga fyri hesum vanda­mál­ inum. Tann, sum gjørdi hann var­ ugan við hetta, var ein donsk vin­ kona, ið nevnist Marianne og sum búði í Føroyum eitt skifti í sam­ bandi við, at pápi hennara var kommu­nulækni í Vági. – Hon fór at skriva til mín um, hvussu illa fyri hon var av erbylgju­geislingum. Og elektriskum feltum. Janus viðgongur, at í fyrstuni hevði hann bara hug at sláa tað upp í glens og at tað tók sína tíð at sannføra hann um, at hetta var álvari. Men síðani er hann blivin so mikið sannførdur, at hann nú hevur reist málið alment. Stovna felag Í hesum samband hevur hann nú tikið stig til at stovna eitt felag, sum hevur til endamáls at fáa myndugleikarnar at taka hetta vandamálið í álvara. Stovnandi aðalfundur var fríggja­kvøldið og har vóru 10 fólk møtt, sum øll meldaðu seg í fel­agið, sum hevur fingið navnið Erbylgjufelagið. Men áhugin er veksandi og hóast lítið og onki er gjørt fyri at gera vart við felagið, hava nú 25 fólk meldað seg sum lim. Janus Dam Guttesen er sjálvur for­maður í felagnum, Rakul Guð­ jónsson er skrivari og Elin Wang er kassameistari. Limagjaldið er 100 krónur um árið. Felagið fer nú undir ymisk til­ tøk at gera vart við hetta vanda­ málið og nú fara tey í nevndini at tosa saman um, hvussu farast skal fram. 1500 sjúkir føroyingar Janus Guttesen sigur, at í Føroyum eru onki hámark fyri, hvussu sterk­ar geislingar frá tráðleysum sam­skifti kunnu vera. Annars hava alsamt fleiri og fleiri lond sett markvirði fyri slík­ari geisling og eisini eru aðrar treytir fyri, hvussu nær send­ arar til tráðleyst internet og far­ tele­fonir kunnu vera við skúlar og onnur støð, har børn og ung bú­leikast, fyri at verja tey fyri geislingum. Sjúkueyðkenni, sum fólk kunnu fáa av geislingum av hesum slagi, eru útslett, ovurviðkvæmi av ymsum slagi, høvuðpína og yvir­høvur kunnu fólk verða so illa fyri, at lívsvirðið minkar. – Fólk merkja eisini, at tey hava ikki bindindi til nakað, tey missa megina og kenna yvirhøvur órógv á sær. Janus kennir eisini fleiri fólk í Føroyum, sum liva illa av geisl­ ingum. Sjálvur hevur hann ikki so illa fortreð av hesum, men viðhvørt merkir hann tað og yvirhøvur heldur hann, at lívsvirðið versnar í rúm­um við tráðleysari geisling. Aðrastaðni verður roynt at fáa árinini av tráðleysari greisling viður­kenda sum eina sjúku, men tað hevur hilnast illa. – Men í Svøríki er hetta viður­ kent sum ein sjúka, ið fólk kunnu fáa avlamispensjón fyri. Í Svøríki kunnu fólk, sum búgva í økjum við nógvari geisling, eisini fáa almennan stuðul til at verja húsini fyri geislingum. – Tað kann gerast við at mála húsini við eini serligari máling og øðrum tiltøkum. Í Svøríki vísa kanningar, at eini 3,2% av fólkinum eru álvarsliga ávirkað av elektro-ovurviðkvæmi og upp til 35% eru ávirkað í minni mun. – Líkjast vit svium, merkir tað, at einir 1500 føroyingar eru álvar­ sliga ávirkaðir av geisling frá tráð­ leysum interneti, fartele­fon­um og øðrum tráðleysum sam­skifti. Janus Dam Guttesen staðfestir, at nú hava læknar funnið fram til, at í heilanum á fólki, sum ikki tola erbylgjugeislingar, verða gjørd eitt serligt protein og tað verður bara gjørt í heilanum á fólki, sum ikki tola slíkar geislingar. – Sostatt er ikki longur bara talan um eina óítøkiliga sjúku, sum fólk siga seg hava, men um eina sjúku, sum beinleiðis kann mát­ast. Men eitt eru tey árin, sum erbylgju­geisling hevur á fólk ímeðan tey eru fyri geisling. Eitt heilt annað er, at serfrøðingar Líkjast vit svium, merkir tað, at einir 1500 føroyingar eru álvarsliga ávirkaðir av geisling frá tráðleysum interneti, fartelefonum og øðrum tráðleysum samskifti í meldrinum