fríggjadagur 2. desember 2011síða 11

11 Fríggjadagur 2. desember 2011 · Nr. 140 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Tað eru í hesum døgum 25 ár liði8n síðan viðgerðarheimið Helbrigdið lat upp á Velbastað. 25 ár eru farin aftur við og eini 1700 hava fingið hjálp av teimum um 4000, sum hava verið í viðgerð. Hetta eru tøl, sum leiðarin á Heilbrigdið, Árni Rein, legði á borðið í morgunsendingini í útvarpinum hósmorgunin. Eg eri ein av teimum 1700. Eg fór í við­gerð á Heilbrigdið ein mána­morg­ un fyri 20 árum síðani. Dagurin var 26. august 1991. Eg varð útskrivaður aftur 13. september og tað hevur ikki verið neyðugt at drukkið síð­ani. Trý ár frammanundan í januar 1988 var eg eitt lítið rend inni á viðgerðarstovninum. Tá ið eg vaknaði og fann fram til hvar eg var staddur, ringdi eg beint eftir einum taxa, mín løta var ikki komin enn. Tað fór kalt niður eftir rygginum næstu árini, bara eg hoyrdi Velbastað verða nevnt í útvarp­inum, so stór var skommin, at eg skuldi vera endaður har. Í hesum 17 døgunum eg var í viðgerð aðru ferð vóru 22 onnur. Av hesum 22 eru átta deyð av alkoholismu. At teimum 14 sum vóru inni , tann fyrsta dagin tá ið eg kom ristandi á Heilbrigdið tann 26. august eru seks deyð í dag og legg merki til, av alkoholismu. Av teimum, sum eru á lívi eru tey flestu edrú, onkur eftir eina viðgerð og onnur eftir fleiri og onkur eftir 18 viðgerðir á Heilbrigdi og aðrar staðir. Av teimum sum enn drekka, liva øll eitt djúpt óeydnusamt lív í størstu sálarligu armóð. Hetta eru turru tølini úr tveim­ um mánaðum úr søguni hjá Heil­ brigdi. Hálva viðgerðin Tað eru nógvir alkoholikarar og rús­evnismisnýtarar, sum hava fing­ið hjálp á Heilbrigdi, ongin ivi um tað. Og viðgerðin er bara hálv, tí fyri hvønn einasta alkoholikara eru fleiri avvarðandi, sum eru eins illa fyri kensluliga og hesi fáa onga hjálp. Tað hava verið gjørdar onkrar smávegis royndir at hjálpa teimum avvarðandi í hesi 25 árini, men høvuðsfokus hevur altíð verið á alkoholikarar og tí ber til at siga, at tann fíggjarliga orkan samfelagið brúkar upp á at temja misnýtslu ikki kemur til sín rætt, ella ikki er nóg effektiv. Og tað er ikki ilt at ímynda sær, at lekingarprosentini høvdu verið hægri hjá alkoholikaranum, um familjan eisini fekk tilboð um hjálp. Fleiri dømi eru um familjur, sum upploysast tí at alkoholikarin verður edrúur og familjan ikki fær hjálp til at koma víðari. Alkoholikarin flytir seg og familjan stendur í stað. Vit tosa slett ikki um stórar upp­ hæddir. Tað er munandi bíligari at veita familjuni hjálp, enn at hava ein alko­holikara í viðgerð og ein samlað viðgerð av báðum pørtum vildi givið heilt onnur úrslit fyri sam­felagið. Tilboðið um hjálp til familjurnar nýtist ikki neyðvendigvís at vera eftir at ein alkoholikari er farin í viðgerð. Um familjan fær hjálp, kann hetta eisini føra við sær at ein alkoholikari fer í viðgerð ella má úr familjuni. Børn hava ikki uppiborið at vaksa upp í einum alkoholiskum heimi. Luksusumstøður Alkoholikarar og rúsevnismis­nýt­ ar­ar í Føroyum hava sera góð­ar umstøður samanborið við onn­ur lond. Í Føroyum rindar sam­felagið fyri teirra viðgerð og arbeiðs­pláss hava í dag ein orðaðan rúsdrekka­ politikk, og ein alkoholikari fær veru­liga møguleikan at gera nakað við trupulleikan. Eitt nú í Dan­ mark skulu fólk sjálvi rinda fyri við­gerðina og vit tosa um nógvar tíggju­talstúsund krónur. Tað er ikki óvanligt í Danmark at taka lán til eina viðgerð. Almennu Føroyar høvdu fingið munandi meira burtur úr teimum pengum, sum longu verða játtaðir, um tey avvarðandi eisini vóru tikin við og í álvara Rímiligt er, at vinningurin av tí rúsdrekka, sum selt verður í Før­ oyum rindar fyri viðgerð av teim­ um 10 prosentunum av fólki, sum drekka og sum fyrr ella seinni menna sjúkuna alkoholismu. Tað er framvegis orðaskifti um talan er um eina sjúku, hóast heilsu­ stovnurin hjá ST, WHO hevur flokk­að alkoholismu sum sjúku. Og hinvegin eru øll samd um, at um alkoholisma er sjúka ella ikki, tá førir hon nógva sjúku við sær. Eldsálir Eg havi stóra virðing fyri arbeið­ inum á Heilbrigdi og eisini tað ar­ beiðið sum verður gjørt av Blákross. Tey arbeiða undir trongum fíggj­ arligum umstøðum og gera eitt megn­ar arbeiði. Eg havi eisini stóra virð­ing fyri teimum eldsálum, sum hava gjørt hetta møguligt. Á Heilbrigi sleppa vit ikki uttan um Inga Mohr,sála, sum sloppin und­an klónum alkoholismunnar, ikki undir nøkrum umstøðum vildi bøla á hesi bjarging fyri seg sjálvan, men vildi hava hana út til onnur. Og at avhalds­fólk sum Nanna Skaale og Jákup Lindenskov tóku lógvatak saman við honum og stovnsettu Heil­brigdið, er einki minni enn eitt bragd og eitt rørandi dømi um næsta­kærleika. Vit eru í takksemis skuld til hesar pionerar. Tá ið eg kom inn á Helbrigdið tann 26. august 1991 var tað skomm at vera alkoholikari. Tað var stór skomm at snakka um alkohol­ismu um hon væl at merkja ikki við­víkti øðrum. Samfelagið bað alko­hol­ ikarar taka seg saman, hóast tað var tað einasta hann ikki kundi. Meðan ongin endi var á samkenslu frá samfelagsins síðu móti fólki, sum royktu, ótu ella arbeiddu seg í sjúkrasongina ella í hel, fall einans almindilig forakt alkoholikaranum í lut. Í dag er øðrvísi. Nú er ikki skomm at viðganga at ein er alkoholikari, at ein er maktarleysur mótvegis alkoholi. Í dag er ikki skomm at fara á Velbastað ella í Lynggøtu har Blákrossheimið liggur. Í dag taka arbeiðspláss alkoholismuna fyri fult og samfelagið er við at góðtaka, at tú eisini kann líða av alkoholismu, sum av øllum møguligum øðrum sjúkum. Tað er ikki skomm at snakka um alkoholismu í dag, eisini um hon viðvíkur tær sjálvum. Nú vantar bara, at samfelagið eisini fer at síggja tørvin hjá teimum avvarðandi og tað verður neppa ein trupulleiki, nú Miðflokkurin endiliga aftur varar av hesum máls­ øki innan heilsumál. Og meðan eldsálir enn arbeiða fyri alkoholikarum í Føroyum, krossa vit fingrar og bíða eftir, at avvarðandi eisini sleppa upp í part og vit ynskja okkum sjálvum tillukku við Heilbrigdi. Tíðargrein Eftir Jústinus Leivsson Eidesgaard