mikudagur 25. januar 2012síða 11

11 Mikudagur 25. januar 2012 · Nr. 11 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Rannvá G. Fossaberg Hon líkist flest øðrum 20 ára gomlum gentum. Dámar væl at vera saman við vinfólki, gongur í biograf og er áhugað í klædnamóta. Men Lív Holm er tó ikki heilt eins og onnur ung á hennara aldri. Hon hevur eina sjúku, ið nevnist asperger, og tí er hon farin til Danmarkar at ganga í ein­um serflokki á Midtfyns Gymnasium. Tolir ikki órógv Lív Holm hevur tríggjar ferðir áður roynt at gingið í mið­námsskúla í Føroyum, men tað hevur ikki riggað serliga væl. - Mær dámdi væl floks­fe­ lagarnar og lærararnar, men eg kendi meg allatíð órógv­ aða, av tí at vit vóru nógvir næmingar í flokkinum, og eg hoyrdi altíð onkran larm, sigur Lív Holm, sum var átjan ára gomul, tá hon fekk staðfest sjúkuna asperger. Hetta er ein sjúka, sum er eitt slag av autismu og hevur ávís sjúkueyðkenni. Hjá Lív vísir sjúkan seg fyrst og fremst, við at hon hevur trupult við at konsentrera seg um okkurt ávíst í longri tíð og verður sera lætt órógvað. Hevur nýggju floksfelagar Tá Lív Holm hevði fingið sjúk­una staðfesta var tað ein lætti, tí nú skilti hon og familjan betur, hví tað hevði verið so striltið hjá henni, tær ferðirnar hon hevði ging­ið í miðnámsskúla. Stutt eftir at hon hevði fingið stað­fest asperger, frætti hon um serligar skúlaflokkar í miðnámsskúlum í Danmark, sum vóru ætlaðir ungum við asperger. Eingir tílíkir flokkar eru í Føroyum, og tí avgjørdi Lív Holm at søkja um pláss at sleppa í ein serflokk á Midtfyns Gymnasium, sum liggur í Ringe. – Eg var rættiliga spent at vita, hvussu tað mundi fara at gangast mær, tí higartil hevði eg næstan bara keðilig minnir frá miðnámsskúlanum. Har­ afturat skuldi eg flyta til Dan­markar og eisini tosa danskt, greiðir Lív Holm frá. Hon fall skjótt til í flokk­in­ um, sum einans telur nýggju næmingar, sum allir hava asperger í størri ella minni mun. – Nú dámar mær ordiliga væl at ganga í skúla, og eg havi eisini fingið onkra góða vinkonu í flokkinum, sigur Lív Holm. Nýta elektroniskar bøkur Stovan, har aspergerflokkurin heldur til, er innrættað á ein heilt serliga hátt, tí um­ hvørvið hevur stóra ávirkan á innlæringina hjá tí einstaka næminginum. Hetta merkir, at aftast í skúlastovuni eru níggju sitipláss við skila­veggi ímillum. Nakað annað, sum ger henda flokkin øðr­vísi í mun til ein vanligan mið­ námsflokk, er, at næm­ing­ arnir hava sjálvdan bøkur við í skúla. – Tá mann hevur asperger, kann tað verða torført, at skula pakka skúlataskuna og minnast til nógvar ymiskar bøkur hvønn dag. Ístaðin brúka vit elektroniskar bøk­ ur, soleiðis at vit bara skulu hava eina teldu við í skúla, sigur Lív Holm, sum býr fimm minuttir frá skúlanum á einum ungdómssambýli við starvsfólkum. Skúladagurin byrjar hvønn morgun klokk­ an tjúgu minuttir yvir átta og endar vanliga klokkan trý. Aspergerflokkurin hevur tríggjar lærugreinar um dag­in, og so fáa næmingarnir eisini hjálp til at gera heima­arbeiði. – Hvønn dag uttan fríggjadag skulu vit til obliga­ tor­iska lektiuhjálp, har onkur hjálpir okkum við at gera heimaarbeiði, og tað riggar bara væl, sigur Lív Holm, sum ynskir, at onnur ung í Føroyum við asperger skulu vita um møguleikan at fara til Danmarkar í asperger­ flokk. – At koma í ein asperger­ flokk hevur havt nógv at siga fyri meg, tí nú havi eg hug til at útbúgva meg enn meira, sigur Lív Holm og leggur afturat: – Tað hevði verið stuttligt, um onkur annar føroyingur eisini gekk í flokkinum, sigur Lív Holm. Aspergerflokkur er ein succes – Nú dámar mær væl at ganga í skúla, og eg fái nógv burturúr. Tað sigur 20 ára gamla Lív Holm, sum gongur í einum serflokki á miðnámsskula í Danmark. Flokkurin er ætlaður ungum við sjúkuni asperger. Asperger syndrom Asperger er ein sjúkugreining innan autismu. Sjúkan vísir seg aloftast við, at persónurin ikki megnar at samskifta á vanligan hátt við onnur. Harafturat kunnu persónar við asperger hava rørslutrupulleikar, óvanliga stóran áhuga fyri ávísum fyribrigdum og sermerkt málbrúk. Hesi eyðkennini eru tó skiftandi, og tískil kann tað vera torført, at staðfesta sjúkuna. Navnið, asperger syndrom, kemur frá læknanum Hans Asperger úr Eysturríki, sum í 1944 almannakunngjørdi eina lýsing av børnum við omanfyrinevndu sjúkueyðkennum. Frágreiðingin um hesi børnini fór í gloymskuna í endanum av 2. Veraldarbardaga, men í 1980unum kom hon fram aftur. Bretin Lona Wing gjørdi eitt stórt arbeiði við at lýsa sjúkuna, og hon mælti til, at Hans Asperger skuldi heiðrast fyri tað arbeiðið hann frammanundan hevði gjørt, við at brúka hansara navn til sjúkuna. Asperger er nýtt sum heiti á sjúkuni síðani 1992. FAKTA Í aspergerflokkinum brúka tey elektroniskar bøkur, og tí hava næmingarnir bara teldu við í skúla Fotografur: Roland P