mikudagur 16. mai 2012síða 19

19 Mikudagur 16. mai 2012 · Nr. 56 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Fyrimunir og vansar av at eta hval og kóp í Norðurhøvum Hóraldur Joensen FAO/WHO Serfrøðingaráð Í januar 2010 var áralangt kann­ingararbeiði, um fyri­ mun­ir og vansar av at eta fisk liðugt. Orsøkin til kann­ing­ina var vaksandi heilsu­hættis­ liga dálkingin av verðins­ høv­unum og óttin fyri, at fisk­ur var ikki mannaføði longur. Stuttorðaða úrslitið av drúgvu kanningini av sam­bandinum millum heilsu og át av ymiskt dálkaðum fiska­sløgum, var hetta: tað er hættis­ligari ikki at eta fisk enn at eta fisk. Fyriskiparar av kann­ingini vóru FAO (Food and Agriculture Organiza­ tion) og WHO (World Health Organization). Kanningin varð gjørd við serligum grein­ingar­háttalagi, ið varð ment og nýtt av FAO/WHO Ser­frøð­inga­ráðnum. NMR og AG-fisk Í nevndu kanning var hvalur og kópur heilt tilvitað ikki tikin við, vegna ymisk marin áhugamál hjá limalondunum. Av tí at hvalur og kópur hava týdning fyri húsarhaldini í Norðurlondum, serliga í Før­ oyum og Grønlandi, so setti før­oyski formansskapurin í AG-fisk sær fyri í 2010 at kanna heilsuárin á manna­ kroppin av hesum marinu súg­djórum. Føroyar, Grøn­ land og Danmark høvdu for­ man­s­skapin í NMR (Nord­ isk Ministerråd) í felag í 2010. Hetta er fyrstu ferð í søguni, at Føroyar hava havt for­ mansskapsleiklut í NMR. AG- fisk er vísindaligur arbeiðs­ bólkur undir NMR. NVD umboðað í AG-fisk Náttúrvísindadeildin (NVD) á Fróðskaparsetur Føroya søkti AG-fisk um og fekk til­lutað 200.000 Dkr til eina al­tjóðað verkstovu um fyri­ munir og vansar av at eta hval og kóp í Norðurhøvum. Fiskimálaráðið hevur eitt virki NVD-umboð í AG-fisk. Gjøgnum AG-fisk hev­ur fiski­ veiðutjóðin Før­oyar beinleiðis og persón­ligt samband við fremstu havgranskarar í Norðurlondum. Harafturat hava Føroyar havt ein snar­ ráðan og snúnan serráðgeva í marinum málum í NMR seinastu átta árini. Luttak­ ar­arnir á verkstovuni komu úr Finnlandi, Noregi, Dan­ mørk­ini, Føroyum, Íslandi og Canada. Verkstovan varð hildin í Keypmannahavn 14. januar 2011, og í vár var verk­ stovufrásøgnin liðug. Endamálið við verkstovuni var: • At finna fram núverandi vitan um góð og skaðilig evni í føði frá hvali og kópi í Norðurhøvum. • At meta, um tøka vitan­ in er so holl og av slík­um slag, at hon kann nýt­ast til FAO/WHO grein­ing­ arháttalagið, ið er væl egn­ að til at meta um heilsu­ ligar fyrimunir og vansar av at eta hval og kóp. • At avgera hvørjar kann­ ingar og evnafrøðiligar grein­ingar eru neyðugar at gera, fyri at ávísa javn­ vigað jalig og neilig heilsu­ árin. • At menna upplýsingar­ skip­an, sum landsstjórnir kunnu nýta til kunning og vegleiðing um fyrimunir og vansar av at eta tvøst og spik av havsúgdjórum. Av tí at endamálið við dags­ verk­stovuni var í so fram­søki, so vóru stundir ikki til at við­ gera øll mál­ini nóg ná­greini­ liga. Men nøkur týð­andi úrslit spurdust kortini burtur úr øllum virksem­in­u­m undan, á og eftir verk­stovu­dagin. Hesi eru út­krystalli­seraði í niðan­ fyri­stand­andi niðurstøðum og til­ráðing. Niðurstøður frá verkstovuni • Veiða og gagnnýtsla av hav­súgdjórum til manna­ føði er týðandi partur av mentan og siðaarvi hjá fleiri fólkasløgum í Norð­ ur­høvum. Hjá summ­um eru havsúg­djór megin­ matur og høvuðs­kelda av ávísum lívsneyðugum føðsluevnum. • Havsúgdjór sum manna­ føði gevur orku, proteinir og eina røð av lívsgevandi føðsluevnum, eitt nú heilsu­góðar langketaðar omega-3 fleirómettaðar fitisýrur (3-LCPUFA). Kann­ingar vísa tó eisini, at kyksilvur í grinda­ tvøsti hevur ringt árin á nervaskipanina hjá fostr­ um, ungdómi og vaksnum. Við verandi data er ikki møguligt at gera fullgóða og javnvigaða meting av fyrimunum og vansum av at eta tvøst og spik. • 3-LCPUFA og mikro­føðslu­ evni frá havsúgdjórum økir um likams- og sálar­ heilsu hjá vaksnum sam­ felagsborgarum í Norð­ ur­høvum. Hinvegin, so vísa kanningar eis­ini, at halogenerað lív­runnin fiti-upploysilig føðslu­ dálkingarevni, hava sam­ band við sjúkur, brek og vanheilsu hjá sjeyti­ áringum. • Alt ov fá heilsu- og føðslu- data um pinku­børn, smá­ børn, stórbørn, ung­ling­ar, vaksin og aldrandi eru til, fyri at kunna geva eina nágreiniliga, javn­ vigaða og dygdargóða kost­ráðgeving í sam­ band við gagnnýtslu av hav­súgdjórum í Norður­ høvum. Tilráðing Ger av umfatandi data­grunn­ um við føðsluevnum og dálk­ ingarevnum í hav­súg­djórum í Norður­høvum. Menning av fram­ferðar­ skipanum og miðlaætlanum, so til ber at minka um vand­ ar og økja um fyrimunir av at eta havsúgdjór í Norð­ur­ høvum. Náttúrvísindadeildin á Fróðskaparsetur Føroya Hevði virksemið á náttúru­ vísindadeildini á universiteti landsins ikki verið so kryplað av fíggjarligum vesaldómi, so hevði partur av skynsamiliga tilrádda arbeiðinum kunna verið framt á stovn­in­um. Harafturat kundi reins­ ing av grind og spik eisini verði partur av rann­sóknar­ arbeiðinum. Men umboð Før­ oya fólks ynskja ikki at fáa eitt vælvirkandi granskingar- og undirvísingarsetur. Tvørt­ur­ ímóti, so er ætlanin at skerja landsins potentiella innova­ tiva mentala kraftmiðdepil enn meira. Frásøgnin, 238 blaðsíður, er at finna á heimasíðuni hjá Fróðskaparseturi Føroya (www.setur.fo). Náttúruvísindadeildin (NVD) á Fróðskaparseturi Føroya søkti um og fekk fígging frá AG- fisk til eina altjóða verkstovu um fyrimunir og vansar av at eta hval og kóp í Norðurhøvum. AG-fisk er vísindaligur arbeiðsbólkur undir Nordisk Ministerråd (NMR). Føroyar, Grønland og Danmark høvdu formansskapin í felag í NMR í 2010. Fiskimálaráðið (FMR) hevur trý virkin og tjóðgagnandi føroysk umboð í AG-fisk. Høvuðsniðurstøðan av verkstovuni var tann, at ov fá føðslu- og dálkingardata eru til fyri at kunna gera eina javnvigaða og fakliga holla meting av heilsuligum fyrimunum og vansum av at eta hval og kóp í Norðurhøvum. Syrgilig og ósømilig við­gerð av einum álv­ ars­máli. Vit vilja ikki hava liggjandi á okkum, at Felagið Línuskip nú eisini gevur Føroya fólki ta fatan, at vit koyra fólk í land, vitandi um, at allir limir í Felagnum Línuskip kempa ein slítandi kamp við at manna síni skip. Vit standa púra spyrjandi! Kann nakar í Línu­ felagnum siga okkum, um Felagið Línuskip hev­ur vent veruliga trupul­leikanum í línu- vinn­uni bakið? Og ístað­ in sær soleiðis upp á til­ veruna? Citat í skrivi frá Fe­ lagnum Línuskip: Hevur politiski mynd­ ugleikin ikki eina greiða støðu til, annaðhvørt tað er ein treyt ella ikki, at tað eru skip und­ir føroyskum flaggi við manning lønt eftir før­ oyskum sáttmálum, sum fær rætt til at troyta føroyska fiskatilfeingið, so er eyðsýnt, hvat fer at henda. Rættilig ferð fer at koma á gongdina við at koyra meginpartin av føroysku manningini í land og at taka bíliga útlendska arbeiðsmegi umboð. Citat endar. Eru tað skip í Felag­ num Línuskip, ið koyra fólk í land? Hvørji eru hesi skip? Eru kanningar gjørd­ ar av arbeiðs­við­ur­skift­ unum hjá fólki, ið koma undir Felagið Línu­skip? Eg hugsi um limir hjá Fiski­manna­felagnum, Skipara & Naviga­tør­fe­ lagnum og Maski­n­meist­ ara­felag­num? Hvør hevur fyri Línu­ felagið skrivað undir ella góðtikið hetta skriv? Eg fái meg ikki at trúgva, at Jógvan Jesper­sen hevur verið úti og fingið undirtøku fyri hesum skrivi. Hetta ger Línufelagið til eina beinleiðis hóttan mót­ vegis sær sjálvum. Línuflotin er koyrdur í senk av áralangum politiskum ráðaloysi. Tað eru nógv politisk og vinnulig átøk, ið kunnu lyfta hesa vinnu á tað støði, hon eigur at vera á. Men slík fe­ lags­útmelding, ið Fe­lag­ ið Línuskip møgu­liga stendur aftanfyri, gevur neppa, serliga lim­unum í Skipara & Naviga­tør­ felagnum, eina fatan av at loysnin á kreppuni kemur innanífrá. Vóni og vænti at hoyra aftur frá Felagnum Línuskip. Óskiljandi makrelkríggj Eyðstein Poulsen Sendið viðmerkingar til www.sosialurin.fo