týsdagur 23. mars 2004síða 5

8 Nr. 57 - 23. mars 2004 Nr. 57 - 23. mars 2004 9 Tað er undrunar- vert, at eitt slíkt felag ikki lagt síðani er stovnað. Talið á ættleiddum børnum økist alsamt, og ongin ivi er um, at foreldrini hjá teim- um hava nógv at tosa um, sigur Annika Marr Poul- sen, ein av stigtakar- unum til nýggja ættleiðingarfelagið Anna V. Ellingsgaard ave@post.olivant.fo Ætlanin við felagnum er kanska fyrst og fremst at ættleiðingarforeldur skulu fáa høvi at hittast og tosa saman. Til dømis er tað soleiðis, at tá ein kvinna hevur átt, skipar heilsusjúkrasysturin fyri, at hon kemur í ein mammubólk. Onki líkn- andi tilboð er til ættleið- ingarforeldur, og tí vóru vit nøkur, ið sjálv tóku stig til ein slíkan bólk fyri nøkrum árum síðani. Øll, ið hava verið við, hava havt sera stóra gleði av tí, og tað prógvar jú, at tørv- urin er har. Og sjálvandi er hann tað. Kanska í enn størri mun enn annars, tí støðan hjá ættleiðingar- foreldrum er jú serlig á so nógvum økjum, sigur Annika Marr Poulsen. Upplýsing Ein onnur týdningarmikil uppgáva hjá felagnum verður at upplýsa um møguleikarnar at ætt- leiða, hvussu tú ber teg at við at søkja og hvussu ættleiðingargongdin fer fram. Vit hava leingi undrast yvir, at beinan- vegin tað verður staðfest, at eitt par ikki kann fáa børn, fáa tey tilboð um ísáðing, oftast uttan at ættleiðingarmøguleikin yvirhøvur verður nevnd- ur. Tú sært heldur ikki faldarar um ættleiðing liggja í bíðirúminum hjá læknanum ella á apotek- unum. Vit siga ikki, at ætt- leiðing er betri enn nakað annað. Tað má verða upp til fólk sjálvi at avgera. Men tað kunnu tey bara, um tey fáa nøktandi upp- lýsingar um tann møgu- leikan, og tað meta vit ikki, at tey fáa sum er, sigur Annika. Vit eru í løtuni í ferð við at gera ein faldara og eina heimasíðu, har fólk kunnu fáa hesar upplýs- ingar. Til dømis er tað rættiliga trupult at finna tilfar um ættleiðing á bókasavninum, tí tilfarið ikki er skipað undir ein- um bólki. Á heimasíðuni er tí ætlanin at hava eitt yvirlit yvir bøkur um evnið saman við upplýs- ingum um ættleiðingar- treytirnar og reglurnar, sum eru galdandi, alt eftir hvørjum landi, barnið kemur frá. Harumframt eru vit í ferð við at skipa ein lista yvir nøvn og telefonnummur á fólki her heima, tú kanst seta teg í samband við. Tey ungu Sum so, eru ættleidd børn ikki so nógv annar- leiðis, enn onnur børn, og okkara ætlan er ikki at seta fokus á tey, sum nakað heilt serstakt. Hin- vegin vísir tað seg, at tá ætttleidd børn koma í pubertetin, fáa tey ofta nakrar eitt sindur øðrvísi trupulleikar. Sum onnur ung byrja tey eisini at ríva seg leysan frá for- eldrunum, men tey fáa ofta ringa samvitsku og skuldarkenslu av tí. Tað kundi verið eitt evni, vit tóku upp, soleiðis at tey fingu høvi til at práta við onnur ættleidd ung um hesar kenslur. Ein av stigtakarnum til felagið er sjálv ættleidd. Hon er vaksin nú, eigur sjálv børn og veit alt um, hvussu tað er at vaksa upp sum ættleidd. Eg ivist ikki í, at nógv ung og teirra foreldur høvdu havt gleði av at práta við hana um ymiskt, sum hendir á lívsleiðini hjá einum ættleiddum, sigu Annika. Fjølbroytt skrá Stigtakarnir hava sett saman eina sera fjøl- broytta skrá til fundin næsta leygardag. Millum annað fer Hans Mourits Foldbo, sálarfrøðingur, at tosa um ymiskt viður- skifti, ið ofta merkja tey fyrstu árini hjá ættleidd- um børnum. Bjarta Vil- helm, leiðari fyri heilsu- sjúkrasystrarnar, er ein av teimum, sum kemur fyrst inn í myndina eftir at eitt ættleitt barn kemur til Føroyar, og hon fer at tosa um, hvussu tað gongst teimum víðari í skúlalæknaskipanini. Eisini fer Maud Heine- sen, lærari, at lesa eina stuttsøgu, hon sjálv hevur skrivað út frá sínum egnu royndum við at ættleiða eina dóttir. Stovnandi fundurin hjá ættleiðingarfelagnum verður í leguhúsinum í Nesvík leygardagin 3. apríl kl. 9. Enn ber til at tekna seg hjá Anniku tlf. 31 06 49 ella Nitu tlf. 31 27 05 "Tað finst ongin upp- skrift uppá, hvussu tú tekur ímóti einum ættleiddum barni. Tað einasta, tú kanst gera, er at skapa eitt pláss í tínum hjarta, og lata barnið sjálvt sleppa at fylla tað út. Tað slapp Karin, og tað sleppur beiggi hennara eisini", siga Anna Maria og Ingvi Ragnarsson, sum í løtuni eru í India eftir einum lítlabeiggja til Karina. Anna V. Ellingsgaard ave@post.olivant.fo 6 ára gamla Karin fær ikki eyguni av myndini av lítla- beiggja sínum. Hann er 1 ár, men hon hevur ongantíð sæð hann, tí hann býr á einum barnaheimi í India. Har búði Karin eisini, til hon var tvey ár, og mamma og babba komu allan vegin úr Klaksvík eftir henni. Um nakrar dagar kemur lítli- beiggi eisini við teimum heim, og Karin hevur langt síðni orðnað fyri, hvørjum kamari hann skal sova í og sagt við babba, at hann skal mála kamari blátt. Jú, vit hava roynt hetta fyrr. Men tað merkir ikki, at vit vita akkurát, hvat vit ganga inn til, siga Anna Maria og Ingvi. Ongi børn eru líka, heldur ikki ætt- leidd børn. Tað er ikki altíð, alt gongur, sum tú ætlar og vónar. Tað vita øll, sum eiga børn, og tað taka vit eisini við. Ongin uppskrift. Anna Maria og Ingvi hava gjørt sær sínar royndir við at ættleiða og eru nú klár at royna einaferð afturat. Tey hava lært, at tað ongantíð ber til at fyrireika seg út í æsir uppá at taka ímóti ein- um ættleiddum barni, tí tað er ógjørligt at vita framm- anundan, hvussu barnið er, og hvussu tað fer at taka ímóti sínum nýggju for- eldrum. Tað finst ongin uppskrift uppá at ættleiða eitt barn, siga tey. Og soleiðis skal tað eisini vera. Tá tú ættleiðir eitt barn, mást tú minnast til, at tað hevur eina fortíð og kemur úr einum umhvørvi, tú onki kennir til. Barnið er eitt lítið sjálvstøðugt menn- iskja, og tað skalt tú hava virðing fyri. Tí var tað eisini við vilja, at vit ikki settu okkum at lesa eina søgu fyri og aðra eftir um royndirnar hjá øðrum ætt- leiðingarforeldrum, áðrenn vit fingu Karina. Vit vildu ikki skapa okkum myndir í høvdinum av, hvussu hon fór at vera, og hvussu alt fór at ganga. Og tað hava vit heldur ikki gjørt, nú vit fara eftir soninum. Á sama hátt sum við Karini, hava vit skapað eitt pláss fyri honum í okkara hjørtum, sum hann sjálvur skal sleppa at fylla út uppá sín egna máta. Ættleiðing ikki ein neyðloysn Anna Maria og Ingvi brúka ikki orðið títt "egna" barn, tá tey tosa um, hvussu onn- ur foreldur vanliga fáa síni børn. Karin er minst líka nógv teirra egna, sum hon hevði verið, um Anna Maria sjálv hevði gingið við henni og føtt hana. Í heila tiki kemur tað okkum ongantíð til hugs at sam- anbera uppá handan mátan, siga tey. Karin er bara Karin, ein lítil sjálvstøðug genta, og vit elska hana treytaleyst. Har er ongin munur. Og tó. At onkur sær øðr- vísi uppá tað, varnaðust tey skjótt, tá tað gjørdist greitt, at tey ikki kundu fáa børn á vanligan hátt. Vit fingu alt fyri eitt tilboð um ísáðing. Ongin nevndi møguleikan at ætt- leiða, og í dag undrist eg veruliga yvir, at eg sjálv ikki hugsaði so langt. Tað kom ivaleyst av, at tá tú fert í gongd við allar tær kann- ingar, hormonviðgerðir og fyri mítt viðkomandi eisini skurðviðgerðir fyri at betra møguleikan at gerast uppá vegin, snýr allur heimurin seg knappliga bara um hetta eina. Ongin í føroyska sjúkrahúsverkinum tosaði heldur um, at hetta møgu- liga fór at miseydnast. Tá ættleiðing umsíðir varð nevnd, var tað sum eitt slag av neyðloysn, tí allir aðrir møguleikar vóru um at vera troyttir. Tað undrar eisini Onnu Mariu og Ingva, at ongin myndugleiki setti teimum nakran spurning um teirra hjúnaband, fíggjarligu viðurskifti ella umstøður, áðrenn ísáðingarviðgerðin byrjaði, meðan alt varð endavent, áðrenn tað kundi koma uppá tal at ættleiða. Eisini tykist tað løgið, at tú kanst fáa 3 ókeypis ísáðing- arviðgerðir, meðan ættleið- ing er rættiliga kostnaðar- mikil í flestu førum, hóast tú fært eitt ávíst ferða- ískoyti. Sjálvandi kann hetta ong- antíð gerast upp í pengum, men tað undrar meg, at myndugleikarnir raðfesta hesa báðar mátarnar at fáa børn so ymiskt. Onkurs- vegna fær hetta meg at hugsa um spurningin, hví vit í grundini ynskja okkum børn. Hvat telur mest? At vit síggja okkara egnu bláu eygu aftur í barninum, ella at barnið verður uppfostrað við kærleika og í umstøð- um, tað kanska annars ikki hevði fingið? Eg veit væl, at hetta er ein fýrakantaður máti at seta tað upp, men tankin er áhugaverdur, heldur Anna Maria. Minnir frá barna- heiminum Tá Anna Maria og Ingvi fingu Karina, hevði hon frammanundan verið á einum sjúkrahúsi og á ein- um øðrum barnaheimi. Tey bæði kunnu bara ímynda sær, hvussu ofta Karin er vorðin vónbrotin, tá tey, hon hevði knýtt seg at, knappliga ikki vóru har longur, og ræðslan fyri at verða svikin sat framvegis í henni. Í fyrstuni var tað óhugsandi hjá Onnu Mariu at fara út og lata Ingva ansa henni, og tey máttu eisini ansa eftir ikki at lata ov nógv ymisk fólk koma á vitjan. Tað kundi jú væl hugsast, at Karin helt, at tey vóru komin at taka hana. Nú er Karin minst líka trygg við síni nærmastu, sum eitthvørt annað barn, men hon er framvegis varin við, hvønn hon knýtir seg at. Tað var ikki altíð, at vit hugsaðu um tað beinanveg- in, men nú er tað lætt at síggja, at summir av trupul- leikunum týðiliga høvdu samband við upplivingar á barnaheiminum, hon kom frá. Eitt var, at vit ikki fingu hana at eta, men vit skiltu ikki, hví hon bleiv fullkomiliga hysterisk, hvørja ferð vit góvu henni eitt slag av mjólkargreyti til børn. Inntil annar av okk- um kom í tankar um, at tað var maturin, tey fingu á barnaheiminum. Mjólkar- greyturin kom ongantíð aftur á borðið, og so var alt í lagi. Uppá sama máta við trygdarbeltinum í bilinum, sum minti hana um, at verða bundin í songina á barnaheiminum og nógv onnur líknandi dømi. Frá barnaheiminum var hon eisini von við, at tey eldru børnini hjálptu teim- um yngru og í stóran mun máttu klára seg sjálvi. Tí hevur hon ofta lyndi til at taka yvir, tá smærri børn eru í nánd, og eg skal helst Til India eftir lítlabeiggja Stórur tørvur á ættleiðingarfelag ikki koma og blanda meg uppí, tá hon letur seg í um morgunin. Krógva onki Beinanvegin Anna Maria og Ingvi høvdu avgjørt at ættleiða, fortaldu tey tað fyri familju og vinfólki. Tað var umráðandi fyri okkum, at Karin eisini var til í hugaheiminum hjá okkara nærmastu, áðrenn hon kom. Summi velja, onki at siga, og tað er so teirra val. Fyri okkum hevði tað verið óhugsandi og við at fortelja tað, lá tað frá byrjan nátúrliga í luftini, at Karin hevur eina fortíð, vit ikki kenna so nógv til, siga tey. Tá tú ættleiðir eitt barn, mást tú beinanvegin gera tær greitt, hvat og nær tú ætlar at fortelja tí um sína fortíð. Vit hava avgjørt at fortelja Karini alt, men bíða helst, til hon spyr sjálv ella í hvussu er, til vit sjálvi meta, at hon er nóg búgvin til at kunna rúma tí. Karin veit, at hon eigur eina mammu í India, sum ikki kundi hava hana. Hon spyr eftir henni, og um vit halda, at mamman í India er góð við hana. Tað ein- asta, vit kunnu siga, er at vit eru púra vís í, at mamma hennara elskar hana, men at vit ikki vita, hvar hon er. Tí tað vita vit ikki. Vit hava ongantíð hugsað um at krógva nakað fyri Karini, og tað hevði heldur ikki borið til. Eg eri sannførd um, at tað bara er ein spurningur um tíð, til myrk ættleidd børn sjálvi byrja at varnast, at okkurt er, sum tað ikki er hjá flestu øðrum børnum, sigur Anna Maria. Tað var rættiliga skjótt, vit løgdu til merkis, at Karin er serliga hugtikin av fólkum við myrkum eygum. Bæði teimum, hon hittir og teimum, hon sær í sjónvarpinum. Og har má eg also siga, at sjónvarpið ávirkar børn meir, enn vit kanska halda. Tá Irak- kríggið leikaði á, sløktu vit snøgt sagt sjónvarpið, tí Karin var bebbarødd fyri at síggja mammu sína onku- staðni mitt í allari neyðini. Ert tú brún allastaðni? Eg rokni við, at flestu ætt- leiðingarforeldur at myrk- um børnum stúra fyri, at barnið kemur út fyri keði- ligum viðmerkingum við- víkjandi útsjóndini. Tað gjørdu vit eisini, men tað hevur stórt sæð víst seg at vera óneyðugt. So løgið tað ljóðar, eru tær keðiligu viðmerkingarnar, vit hava hoyrt, komnar frá vaksnum ella frá børnum, ið týðiliga bara endurtaka okkurt, onkur vaksin hevur sagt. Børn hugsa ikki uppá sama máta, sum vaksin, og tí spyrja tey eisini annar- leiðis og púra opið. Nú ein dagin spurdi eitt barn í barnagarðinum Karina, um hon var brún allastaðni. Karin hevði bara svarað við sínum størsta smíli og sagt, "Nei, ikki her." og peika á tenninar. Slíkt kanst tú bara smílast at og fyri alt í verðini ikki gera tað til meir, enn tað er, sigur Anna Maria. Stórasystir Karin sær eisini út til at hava annað at hugsa um í løtuni. Hon hevur longu spurt fleiri ferðir, um mamma og babba fara at vera líka góð við hana, nú tá lítlibeiggin kemur, og tað er jú ikki so óvanligt. Eg síggi hetta sum eitt frálíkt høvi at vísa Karini, hvussu vit fingu hana, og hvussu spent vit vóru. Tað hevur hon neyvan veruliga kunna ímyndað sær fyrr. Hon fær eisini ein heilt nýggjan leiklut sum stóra- systurin, sum skal taka væl ímóti sínum nýggja lítla- beiggja, so at hann følir seg heima her hjá okkum. Og tað er ein uppgáva, hon tek- ur í størsta álvara, sigur Anna Maria við einum smíli. Ikki eitt romantiskt ævintýr Karin hevur gjørt okkum til heimsins lukkuligastu for- eldur, ongin ivi um tað. Og vit vildu ikki verið nakra løtu saman við henni fyri uttan. Men eg skal ikki romantisera ættleiðing og gera tað til eitt ljósareytt ævintýr. Tann fyrsta tíðin saman við Karini var ikki løtt, og tað vóru løtur, har eg var líka við at missa vónina um, at hetta nakr- antíð fór at ganga, sigur Anna Maria. Tað ringasta var kanska, at vit ongan høvdu at práta við. Vit vistu um onnur, sum høvdu ættleitt, men vit vistu eisini, at øll ikki vóru líka fegin um at práta um tað. So tað var ikki bara at taka telefonina og ringa og spyrja, um teirra barn eisini kundi finna uppá tað og tað. Vit vóru eisini ofta í iva, um trupulleikarnir høvdu við ættleiðingina at gera, ella um teir vóru van- ligir við børnum í hasum aldrinum. Vit hava jú onki at samanbera við, siga Anna Maria og Ingvi. Tí fegnast tey um, at stig nú eru tikin til at stovna eitt ættleiðingarfelag. Tað er hugaligt at vita, at ættleið- ingarforeldur og ikki minst ommur og abbar nú fáa ein skipaðan møguleika at hitta og tosa við onnur, sum eru í somu støðu. Fyrr var ætt- leiðing næstan eitt dulsmál, tú helst ikki tosaði um. Tað er tað ikki longur, og tað er avgjørt gleðiligt, siga Anna Maria og Ingvi at enda. 6 ára gamla Karin er sera spent eftir at sleppa at síggja lítlabeiggjan, sum býr á einum barnaheimi í India Karin saman við foreldrunum, Anna Maria og Ingvi Ragnarsson Beinanvegin Anna Maria og Ingvi høvdu avgjørt at ættleiða, fortaldu tey tað fyri familju og vinfólki. – Tað var umráðandi fyri okkum, at Karin eisini var til í hugaheiminum hjá okkara nærmastu, áðrenn hon kom, siga Anna Maria og Ingvi Annika Marr Poulsen, sum er ein av stigtakarunum til nýggja felagið heldur, at foreldur hjá ættleiddum børnum hava nógv at tosa um C M Y K 9 8