mánadagur 15. oktober 2012síða 9

9 Mánadagur 15. oktober 2012 · Nr. 120 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Norskir granskarar eru komn­ir eftir, at sonevndir beta­blokk­ar, sum er heili­ vág­u­r, ið verður brúktur ímóti ov høgum blóðtrýsti og hjartatrupulleikum, kun­ nu hjálpa teimum, sum líða av krabbameini í bløðru­ háls­kert­linum - og kanska eisini øðrum krabba­meini. - Sjúklingar við krabba­ meini í bløðru­háls­kertli­ num verða ikki frískir av at brúka betablokkar, men teir kunnu liva longri ella halda sjúkuni niðri, sigur pro­fessarin Kristin Austlid Taskén, sum var stigtakari til kanningarnar, við norska kring­varpið. Í kanningunum hava teir norsku gransk­arar­ nir kannað og saman­bor­ið upp­lýs­ingar frá 6.615 mon­ nu­m við skrá­set­ingar hjá Krabba­meins­skrá­set­ing­ini og teirri skrá­set­ing­ini, sum stað­festir, hvørjum fólk eru deyð av. Granskararnir skrá­ settu, hvørjir menn høvdu krabba­mein í bløðru­háls­ kertli­num, hvønn heilivág teir brúktu, og hvussu teir høvdu tað. Kanningarnar vóru á ein hátt framhald av einari kanning, sum bleiv gjørd í Oslo í 1970-árunum, tá granskarar royndu at skrá­ seta orsøkirnar til trupul­ leikar við hjartanum og blóðrenslinum. Men gransk­ ar­ar­nir kannaðu ikki, um beta­blokk­ar høvdu nakra ávirk­an á vandan fyri at doygg­ja av krabbameini í bløðruhálskertlinum, og hetta settu Kristin Aust­lid Taskén og hennara gransk­ar­ar sær nú fyri at kanna. Kann forða breiðingini Vanliga verða sjúklingar við krabbameini í bløðru­ hálskertlinum viðgjørdir við skurðviðgerð, strálum, hor­mon­viðgerð ella kyknu­eitr­an, samstundis sum fylgt verð­ur við sjúklinginum og sjúku­ni. Í teimum norsku kann­ing­ unum vísti tað seg, at sjúk­ ling­ar, sum vóru í hor­mon­ vi­ð­gerð, fingu tann størsta ágóð­an av beta­blokk­um. Granskararnir kannaðu 35 sjúklingar, sum gingu til hormonviðgerð, og sum brúktu betablokkar, og gongdin hjá teimum bleiv so samanborin við gongd­ina hjá 228 sjúk­ling­um, sum eisini gingu til hor­mon­við­ gerð, men sum ikki brúktu betablokkar. Munurin var týði­ligur. Tí samanberingin vísti, at av teimum, sum brúk­tu betablokkar, doyðu 85 prosent færri enn av teimum, sum ikki brúktu teir. - Kanningarnar eru ikki nóg umfatandi, til at vit kunnu siga sum niðurstøðu, at blóðtrýstheilivágur og aðr­ir betablokkar virka við vissu. Men okkara tøl vísa, at 28 prosent av sjúklingunum við bløðruhálskrabba, sum fingu hormonviðgerð, doyðu av sjúkuni. Av teim­ um, sum høvdu brúkt beta­blokk­ar umframt hormon­við­gerðina, doyðu bara níggju prosent, sigur gransk­arin Helene Hartvedt Grytli við NRK. - Í dag er eingin lekj­ andi viðgerð fyri ágang­ andi krabba­mein í bløðru­ h á l s ­ke r t l i ­nu m , men tað er mælt til at brúka be tab l o k ka r til at forða sjúkuni at breiða seg, tí tað er tað, sum teir f l e s t u sjúklingarnir doyggja av, leggur Kristin Austlid Taskén afturat. Færri tilburðir Krabbamein í bløðru­háls­ kertli­num er tann krabba­ meins­sjúk­an, sum flestir menn í Noregi fáa, og tølini hjá Krabba­meins­skrá­set­ ingini vísa, at í 2010 fingu 4.210 menn staðfest sjúku­ na. Hinvegin er tað jaliga hent, at tey seinastu trý ár­ini eru munandi færri til­burð­ir staðfestir, men gransk­ar­ar duga ikki rætti­ liga at siga, hví so er. Teir ásanna kortini, at or­søkin kann vera tann ein­ falda, at færri royndir eru tikn­ar tey seinastu trý árini, og at tølini tí eru tað minni í hag­tølu­num. Ein onnur frágreiðing kann sambært Krabba­ meins­skrá­setingini vera, at í 2007 staðfestu læknarnir nógv­ar tilburðir, sum høvdu bliv­ið staðfestir seinni, ella sum kanska ongantíð høvdu komið undan kavi. At so nógvir tilburðir vórðu stað­fest­ir tá kann vera ein or­søk til, at talið hevur verið mink­andi tey seinastu árini, sig­ur skrásetingin. Ískoyti til krabba­ meinssjúklingar Hóast tær rættiliga greiðu ábend­ingarnar tora teir norsku granskararnir ikki at gera ta niðurstøðu, at sjúk­lingar við krabbameini í bløðruhálskertlinum eiga at fáa blóðtrýstheilivág ella aðr­ar betablokkar. Hinvegin siga teir, at váðin ella vandin við at lata sjúklingarnar taka tílíkan heilivág er lítil. - Betablokkar eru bíligur heili­vágur, sum tey flestu tola, og hjáárinini eru fá, og sjúk­ling­ar við krabbameini í bløðru­ hálskertlinum kunnu brúka hann sum eitt slag av ískoytisheilivági, sigur Grytli við NRK. Teir norsku gransk­ ar­ar­nir mæla til fleiri kanningar fyri at fáa fullkomna greiði á, um betablokkar hava eina jaliga ávirkan á sjúk­ling­ar við krabbameini í bløðru­ háls­kertlinum. Teir hava longu fyrireikað seg til at fara undir eina kanning afturat, og tá er ætlanin at fáa staðfest, í hvørjum sam­ bandi betablokkar geva tað besta úrslitið. Eitt nú siga teir tað vera áhuga­vert at fáa at vita, um tað bara ber til at fáa gagn av beta­ blokkum saman við hor­ mon­viðgerð, ella um teir gera mun, sama hvat annað verð­ur gjørt. - Og hvør veit? Kanska fer tað at vísa seg, at eisini aðrir krabba­meinssjúklingar kunnu fáa gagn av at taka blóð­trýstheilivág og aðrar beta­blokkar, sigur Kristin Aust­lid Taskén við norska kring­varpið. Blóðtrýstheilivágur kann hjálpa ímóti bløðruhálskrabba Ein nýggj kanning vísir, at vandin fyri at doyggja av krabbameini í bløðruhálskertlinum kann vera upp til 85 prosent minni, um fólk taka heilivág ímóti ov høgum blóðtrýsti Krabbamein í bløðruhálskertlinum (prostatakrabbi) Krabbamein í bløðruhálskertlinum er tað mest vanliga slagið av krabbameini, sum menn fáa. Bløðuhálskertilin (prostata) er eins og ein ringur og liggur rundan um tann innasta partin av landrørinum beint undir bløðruni. Kertilin framleiðir sáðvætu og ger, at sáðkyknurnar kunnu førast fram. Sjúkueyðkenni: Vanliga eru eingi sjúkueyðkenni ta fyrstu tíðina. Tey koma vanliga ikki, fyrr enn krabbasvullurin veksur og breiðir seg. Veksur krabbasvullurin, kann tað elva til trupulleikar við at lata vatnið. Menn noyðast oftari á vc, og ólag kann koma á vatnlatingina. Krabbamein í bløðruhálskertlinum kann eisini elva til pínu í sambandi við avgongu, tí at svullurin kann forða sáðnum at sleppa vegin fram. Krabbamein í bløðruhálskertlinum kann breiða seg til beinagrindina. Hetta kann geva nógva pínu, og ein kann kenna seg stívan í rygginum og beinunum. Sjúkan kann eisini elva til brot á beinagrindina. Kelda: Norska Helsebiblioteket Sjúklingar við krabbameini í bløðruhálskertlinum, og sum fáa hormonviðgerð, kunnu fáa gagn av blóðtrýstheilivági og øðrum sokallaðum betablokkum, tí teir kunnu forða fyri, at sjúkan breiðir seg og harvið minka vandan fyri, at sjúklingurin doyr av sjúkuni Mynd: NRK Ætlanin er at gera fleiri kanningar, og kanska fer tann næsta at vísa, at heilivágur til blóðtrýstið eisini kann gagna sjúklingum við øðrum krabbamneinssjúkum enn krabbameini í bløðruhálskertlinum Mynd: Sosialurin