leygardagur 17. apríl 2004síða 15

6 Sosialurin Nr. 73 - 17. apríl 2004 FERÐAFRÁSØGN Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo Perugia/Assisi: Hóast veðrið ikki var okkum tilvildar á ferðini í Italia, so er tað ikki torført at ímynda sær, hvussu gott tað man vera har um summarið. At koyra við bussi millum býirnar er kanska nakað av einum upplivilsi í sjálvum sær. Í øllum førum tá koyrt verður eftir landsvegunum. Teir kunnu ikki sigast at vera í so góðum standi, men italienarar í ferðslu eru jú eisini kendir fyri ikki at sýna nakað serligt av fyri- liti. Men kortini er tað sera hugtakandi at koyra í tí flotta landslagnum, har grønar engur, víngarðar og trø í hópatali eru allastaðni at síggja. Assisi Ein býur, sum er sera kendur í hesum økinum er, Assisi. Og kemst ikki rundan um Frants av Assisi, sum stovnaði tann fransiskanska ordanin. Fer ein til Assisi er Sankta Frants kirkjan eitt "must". Ein fantastiska vøkur kirkja, sum er bygd oman á gravstaðið hjá Frants. Søgan sigur, at Frants var sonur ein ríkmann í Assisi. Men hann fekk nóg mikið av øllum ríkidøminum, og ein dagin gav hann pápa sínum øll síni klæðir á torginum í býnum og segði, at hann fór framyvir at vera munk- ur. Frants helt lítið um alt tað stórsligna ríkidømi, sum var í pávaveldinum og innan fyri kirkjuna sum heild, og tí byrjaði hann at stovna sína egnu samkomu, um ein kann kalla tað so. Pávin var hart ímóti hesum longi, men søgnin sigur, at eina náttina droymdi pávin, at tann katólska kirkjan og pávaveldið syndraðist. Óansæð hvat fyri snildir og hvussu dugnalig fólk pávin nýtti, so megnaðu hesi ikki at halda kirkjuni saman. Inntil ein lítil maður íklæddur sum ein munkur kom inn í dreymin og helt øllum uppi við sínum beru hondum. Hesin dreymur fekk pavan at góðkenna fransiskanska ordanin, og hesin livir væl enn tann dag í dag. Frants av Assisi var sjúkur longi, og hann doyði heilt ungur. Tá varð hann borin gjøgnum býin og inn í kirkjuna, sum hon sá út tá á døgum og jarðaður har. Nógv fólk vitja hansara grøv hvønn dag og kirkjuna. Tað er ein heilt serligur friður í kirkjuni, og tað er ikki lov at taka myndir inni. Men Assisi er eisini annað enn Frants. Býurin er ein typiskur miðalaldarbýur, har søguligir bygningar og smalar gøtur liggja tætt upp at hvørjum øðrum. Á hvørjum horni eru tinganest handlar, og allastaðni fært tú eisini eitthvørt við Assisi ella Sankta Frants kirkjuni á. Hugtakandi grotta Tætt við Assisi ber eisini til at vitja eina ótrúliga flotta grottu. Grotti de Frasassi. Hetta er ein grotta, sum varð funnin í 1979 av einum fjallaklintrara. Hann datt í eitt hol í fjallinum, men hann fekk tó lofta sær, so hann ikki fór heilt niðurí. Og gott tað sama. Tí inni í fjallinum var ein grotta, sum er 20 kilometrar long, og tað hægsta punktið er 240 metrar. Grottan má upplivast. Tað ber snøgt sagt ikki til at lýsa hana við orðum. Meðan man gongur inni í henni, fara tankarnir at sveima um, hvussu einastandandi okkara náttúra kann arbeiða. Fyri fleiri milliónum árum síðani var fjallið fult av vatni innan. So hvørt sum vatnstøðan í heiminum er mink- að, er hendan grottan komin inni í fjallinum. So við og við, sum vatnið hevur dryppað í mong, mong ár, er eitt satt paradís skapt inni í hesum fjallinum. Og upp gjøgnum árini hevur hetta so ment seg til tað mest einastandandi skaparverkið frá náttúrunar hond. Og at tað ikki varð funnið fyrr enn í 1979 er fyri mangan mann ótrúligt. Men síðani tað er grottan so vorðin eitt stað, har hvør ferða- maður fer. Okkara ferðalag taldi 12 fólk, og ein teirra segði, at hann hevði verið í mongum grottum gjøgn- um árini, men tað var ongin grotta, sum sló grottuna í Frasassi. Og tað má sigast at vera vælskilligt, tí hon er veru- liga flott og hugtakandi. Grøna hjartað í Italia Frants av Assisi, ein fantastisk grotta í Frasassi, hugtakandi náttúra og nógv søga úr meðaløldini eru nøkur at tilboðunum, sum eru at fáa, tá tú sum ferðafólk vitjar í økinum Umbria í Mið- Italia. Eisini kallað grøna hjartað í Italia Sankta Frantskirkjan er eitt av teimum støðunum í Assisi, sum verður vitjað mest. Ein hugtakandi kirkja, sum er bygd oman yvir gravstaðið hjá Frants av Assisi Við Bíbliuni framman fyri sær og einum hatti at koyra pening í, sat hesin munkurin og bað og biddaði Assisi er ein vakur meðalaldarbýur við nógvum vøkrum bygningum sum hesir Sosialurin Nr. 73 - 17. apríl 2004 7 FERÐAFRÁSØGN Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo Perugia: Á ferðini í Umbria, sum vardi í fimm dagar, fingu vit ferð eftir ferð staðfest, hvussu nógv italienarar eta. Onkur helt fyri til ein av døgurðunum, tá tann sætti ella sjeyndi rætturin varð borin inn á borðið, at mat- urin í Italia er sum Duracell lýsingin, har slagorðið er: goes on and on and on! Men hvussu er og ikki, so er talan um einastandandi góðan mat, og sjálvt tann kræsna sálin man kunna finna eitt hvørt, sum einum dámar við so mongum og ymiskum rættum. Sum vant er pasta ein stórur partur av matinum, og her skal sigast beinanvegin, at tá ein hev- ur etið pasta í Italia, verður pasta aðrastaðni ongantíð aftur tað sama. Men ein annar rættur, sum italienarar eisini ganga høgt uppí, er tað, sum tey kalla fyri anti-pasta. Tað er sum heitið sigur, ein rættur, har onki pasta er at fáa. Tað er aloftast breyð við ymiskum viðskera ella onkur lættur kjøtrættur. So borðreiða tey eisini við einastandandi góðari salami- pylsu, so tann trý stjørnaða, sum kann keypast í matvøruhandlum í Føroyum missir allar tríggjar stjørnurnar. Skinka verður somuleiðis ongantíð tann sama aftur. Italienarar roykja skinkuna og skera hana í heilt tunnar flísar, sum verða lagdar á breyð, sum minnir mest um okkara franskbreyð. Ístaðin fyri smør undir verður sjálvandi olivenolja nýtt. Sigast skal tó, at tað ikki er so leskiligt fyri eyguni at síggja hvítt breyð við olivenolju á. Men væl smakkar kortini. Heilstoktur grísur Tað eina kvøldið vit sótu til døgurðaborðið og høvdu etið okkum nærum um rygg av góð- um pastarætti og suppu við nógvum góðum í, komu tænar- arnir inn í matstovuna við einum heilum grísi á einum fati. Hetta var sum at síggja ímynd- ina hjá "den store stygge ulv", tá hesin mungaði eftir teimum trimum smáu grísunum, tá hesir lógu so vælsteiktir og grillaðir á einum fati við reyðum súrepli í munninum. Hesin, sum tæn- ararnir bóru, hevði tó eina tomat í munninum, men tað var líka við, at ein byrjaði at skilja úlvin, so leskiligt sum hetta sá út. Men tá ein situr mettur og væl- settur við borðið, er tað nærum ov nógv av tí góða at síggja ein heilstoktan grís afturat, sum eisini skal etast. Men á ein ella annan hátt so ber til at finna rúmd fyri eitt sindur av mati afturat, og soleiðis heldur ein tílík máltíð fram, inntil kakan er etin. Um ein av hesum trivaligu máltíðunum skal lýsast, so kann hon síggja soleiðis út: Ábit við víni, áðrenn farið verður til borðs Rækjubland, men ikki sum vit kenna tað í Føroyum kortini Anti-pasta Pastarætturin Lasagne Kjøt við stoktum eplum Salat Kaka, annaðhvørt ostakaka ella sukurlátakaka Ein slík máltíð varar ikki so langa tíð, sum ein kundi hugsað sær, tá hugsað verður um allar rættirnar. Tí italienararnir bera skjótt at. So skjótt sum ein rættur er tikin av borðinum, verður tann næsti borin inn. Tað er sjáldan, at tað er sjálvtøkuborð til ein døg- urða, men tað kemur sjálvandi fyri. Men á hotellum gera tey nógv burtur úr at servera fyri fólki, og tey eru so blíð og vinarlig. Tó má sigast, at italienarar ikki gera nógv burtur úr at hugna um matstovurnar. Borðprýði og stearinljós sóu vit ikki nakað til. Ístaðin sótu vit aloftast inni í ljósum høgum rúmum við nóg- vum sterkum lampum, men tað er púra vanligt í Umbria. Og nakað, sum sjálvandi eisini hoyrir við matinum er bæði hvítt og reytt vín. Vatn verður eisini sett á borðið, og omaná kann ein fáa tað vælkenda espresso kaffi, sum er so sterkt, at skeiðin næstan kann standa í tí. Espresso verður av tí sama serverað í einum evarska lítlum koppi, og um tú fært meira enn tvær ferðir upp í munnin, so ert tú heppin. Um ein hinvegin heldur ynskir te, so skal ein ikki gera sær tær stóru vónirnar í Italia. Ikki tí, tey hava te, men tað verður ikki sett á borðið. Tað er nærum ein sjálvfylgja, at fólk drekka kaffi. Grappa Sagt verður, at øl og snapsur er nakað, sum er serføroyskt til føroyska matin. Tað italienska aftursvarið til tað má so sigast at vera espresso og Grappa. Grappa er sterkt brennivín, sum verður gjørt av skalinum av víndrúum. Smakkurin er ræðu- ligur, snøgt sagt. Minnir eina- mest um tað turrasta vínið í verðini, og modni smakkurin er ei heldur at taka feil av. Men italienarar siga, at tað er gott og serliga saman við espresso. Um tað beinleiðis er tjóðardrikkur Italia, skal her verða ósagt, men tað er nakað tað sama at síggja italienarar drekka Grappa og føroyingar Akvavit. Tað smakkar illa, og teir siga seg elska tað. Svong í Italia – neyvan Líka so ernir sum italienarar eru av sínari søgu, ganga tey minst líka høgt upp í teirra mat og matgerð. Um ein er svangur í Italia, so er tað eins egni feilur. Døgurðar við millum fimm og átta ymiskum rættum er gerandiskostur á hotellum í Umbria Tveir italienskir tænarar við einum heilstoktum grísi á einum fati. Sum at síggja ímyndina hjá "den store stygge ulv", tá hesin mungaði eftir teimum trimum smáu grísunum C M Y K 29 28