hósdagur 9. januar 2014síða 15

15 Fríggjadagur 10. januar 2014 · Nr. 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 vita vit, at feittsýran omega3 spælir ein stóran leiklut. Tað vil siga fiskavørur sum laksur og makrelur kunnu gerast rættiliga týdningarmikil, og har er tað, at føroyska fiski­vinnan kann fáa ein ágóða. Mann kundi til dømis útvunnið feittið frá laksi og brúkt tað í viðgerðini. Har­ afturat kann hugsast, at fólk gerast meira tilvitað um týdningin av at eta hesa feitt­ sýruna, og sostatt økist eftir­ spurningurin av laksi, greiðir Guðrun Winther frá. Enn hevur hon ikki gjørt nakra endaliga sam­starvs­ avtalu við nakran føroyskan stovn ella fyritøku, men hon dylir ikki fyri, at tað hevði verið stuttligt, at knýtt Føroyar at verk­ætlan­ini. – Eg og familjan vilja fegin flyta heim aftur til Føroya, tá eg eri liðug við útbúgvingina. Men tað er týdningarmikið, at eg havi eitt netverk í Føroyum, soleiðis at eg kann brúka mína vitan og førleikar, tá eg komi heimaftur, sigur Guðrun Winther. rannva@sosialurin.fo Um verkætlanina hjá Guðrun Winther: »Samspælið millum feitan kost og íløgu aktiviteti (epigenetiskari programmering)« Depressión, eisini kallað tunglyndi, er ein vaksandi fólka­ sjúka í okkara heimsparti, eins og øðrum heimspørtum við. WHO hevur met at tunglyndi verður tann størsta fólkasjúka í heiminum í 2030. Í dag eru umleið 200.000 danskarar, ið hava tunglyndi. Kanningar vísa at umleið 5% av fólkinum í Føroyum hava við vissu okkurt slag av tunglyndi. Harumframt er fiti og sukursjúka, eisini nevnt Typa 2 diabetes (T2D), við sum ein av teimum størstu heimssjúkum. Orsøkin kann vera okkara »vesterniseraða liviháttur«, ið tykist vera heldur fysiskt inaktivur og við heldur høgari inntøka av kalorium og feitti. Umráðandi er, at stórar kanningar vísa, at tunglyndi og T2D ganga hond í hond (Co-morbid). Tad eru yvirlappandi ástøði um árin, ið elva til tunglyndi, verandi hugsanarstøðan (hypotesan) um heila neurotransmittara dysfunktión (e.g. serotonin, noradrenalin og glutamat), um neuroplasticitet, stongd, hormon ávirkan, immunverjan, ávirkanin av áhaldandi inflammatión, og at sjúkan kann byrja menning sína í móðurlívi. Við verkætlanini vil Guðrun Winther vísa á, at feitur kostur í móðurlívi kann elva til eina byrjan á hesar nevndu sjúkur og at við øðrum sunnum feitti kannar hon, um tað kann fyribyrgjast. Guðrun nýtir omega-n3 feittsýru, ið er at finna í laksi og øðrum pelagiskum fiski. – Tað er mín sannføring, at henda Ph.d. verkætlan hevur stóran almennan týdning og ikki minni – eisini føroyskan seráhuga vegna stóra laksa- silda og makrelumhvørvið í Føroyum, sum vitiligt hevur stóran búskaparligan týdning fyri Føroyar, sigur Guðrun Winther. – Jobmatch er ein sera góður møguleiki hjá okkum lesandi at koma í samband við ymsar fyritøkur. Starvstevnan er góð fyri okkum lesandi uttanlands, sum ynskja at flyta heimaftur, sigur Guðrun Winther, sum á myndini prátar við Anniku Soll frá Granskingarráðnum á Jobmatch 2013