mánadagur 13. januar 2014síða 9

9 Mánadagur 13. januar 2014 · Nr. 5 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Eydna Skaale 31 ára gamla Marita Eckhardt Trónd­heim av Argjum eigur fýra børn millum 0 og 6 ár. Hon, danski maðurin, Jakob, og børnini, Andrias, Kris- tof­fer, Helena og Johannes, búg­va í Danmark, har Marita undir­vís­ir á einum studenta­ skúla. Við fýra smáum børnum kennir hon alt til bannaðu tankarnar um yndisbarnið. –  Hetta er ikki nakað, man tosar hart um. Heldur ikki við vinkonurnar. Men eg trúgvi, at hesir tankarnir eru veruleiki hjá nógvum for­eldrum, sum eiga fleiri børn. Snýr seg ikki um kærleika Marita viðgongur erliga, at hon sjálv merkir fyribrigdið við yndisbørnum í gerandis­ degnum. –  Tað snýr seg ikki um, at eg elski eitt barn hægri enn hini, slær Marita fast beinan­vegin. – Men tað snýr seg meiri um, at okkurt av børnunum beint nú er lættari at vera saman við, enn okkurt ann­ að. Tann elsti er 6 ár, hann er farin í skúla og klárar seg stórt sæð sjálvur. Hansara persónsmenska líkst sera nógv mínari. Tann næstelsti er í einum herviligum tross­ aldri, og skapar nógvar kon­flik­tir ígjøgnum dagin. Hans­ara persónsmenska lík­ ist pápa­num. Triðja barnið er ein genta, sum hevur júst sama sinna­lag, sum eg sjálv, og tann yngsti er 4 mánaðir, so honum er ikki nógv hóva­ sták av, greiðir Marita frá. –  Tá eg nú skal leggja gerandisdagin til rættis, noyð­ist eg at hugsa egin­ leik­ar­nar hjá børnunum inn í dagin. Eg tími til dømis illa at hava hann, sum beint nú tross­ar illa, við til handils. Tá taki eg heldur okkurt av hin­um børnunum við. Heilt ein­falt, tí tað er lættari og meiri praktiskt. Men um nøk­ur ár, tá hann er blivin eldri og tey yngru eru komin í trossaldurin, verður hann helst tikin við til handils, með­an hini vera eftir heima, vísir Marita á. Fyri hana snýr tað seg so­statt um, hvat børnini eru egn­að at luttaka í tí, sum skal gerast. – Eg hoyri væl sjálv, at tað ljóðar sera negativt at tosa um »yndisbørn« og »hvat børn­ini egna seg til«. Og tað er helst høvuðsorsøkin til, at hetta evnið er tabu at tosa op­ið um. Men tað er ikki meint so illa, sum tað ljóðar. Tað snýr seg um at hugsa egi­n­leikarnar hjá barninum inn í gerandisdagin, fyri at fáa dagin at ganga so lætt, sum møguligt, sigur Marita. Persónsmenskan Men Marita viðgongur eisi­ ni, at aldurin ikki hevur alt at siga. –  Eg síggi meg sjálva í dóttr­ini og í elsta soninum. Teirra sinnalag er av Argj­ um. Eg kenni meg aftur í teirra hugsanum og teirra reaktiónsmynstrum. Kensl­ ur teirra eru uttaná klæð­un­ um, tey siga tað, tey hugsa, og eg kenni meg aftur í tí. –  Tann næstelsti son­ ur­in hevur sinnalagið úr Dan­mark. Hann reagerar inn­eft­ir, vil ikki tosa um kenslur­nar og steingir seg inni í sær sjálvum. Tá hann verður keddur, illur ella skuffaður, ja, sjálvt tá hann fær ilt, vil hann bara hava frið og vera fyri seg sjálvan. Og tað dugi eg illa at skilja, tí eg vil so fegin hjálpa honum og troysta hann. Men eg má ansa mær og lata hann fáa frið, um tað er tað, hann ynsk­ir, hóast tað tykist ónattúr­ligt fyri mær, vísir Marita frá. – Onkuntíð eri eg næstan desper­at eftir at sleppa at hjál­pa honum ella klemma hann, men tað er ikki tað, hann ynskir. Og eg viðgangi, at tað er lættari at hjálpa teim­um børnunum, ið eg skilji og kenni meg aftur í, sigur Marita. Hóast hon eigur fýra børn, sum hava somu for­ eld­ur og somu rammur fyri upp­vøkstrinum, so eru tey sera ymisk. –  Okkurt av teimum hevur stóran tørv á at vera sam­an við okkum foreldrum, með­an okkurt hevur tað fínt, um tað sleppur at passa seg sjálvt. Tey hava sama um­hvørvi, men tey eru sera yms­ ir einstaklingar, og tað er nakað, vit sum foreldur ikki kun­nu forma ella broyta. Tey eru ymisk, og vit mugu bara royna at fyrihalda okk­um til teirra ymiskleika sum frægast. Marita sigur, at tá hon tosar um yndisbørn, so eru tað hesi bæði viðurskiftini, ið gera seg galdandi. At børnini eru í ymsum aldri, sum spæl­ir inn, og at børnini hava yms­ar persónsmenskur, og at tað er lættast at fyrihalda seg til tey børnini, ið líkjast okk­um sjálvum. – Men tað merkir ikki, at nakað barn er úti í kulda­ num, ella at tað hevur nak­ að við kærleika at gera. Eg elski tey øll eins nógv, undirstrikar Marita enn einaferð. Øll eru serlig Marita sigur, at fyri hana hevur tað verið ein fyri­mun­ ur at viðurkenna, at hon hev­ur lættari við summum av børnunum enn við summ­um. Tað ger nevniliga, at hon er tilvitað um at gera sær meiri ómak við teimum børn­un­um, ið hon ikki hevur eins lætt við at skilja. – Nú eri eg ikki sálar­frøð­ ingur ella nakað, men sum mamma má eg siga, at tað, at viður­kenna egnar kenslur, hevur gjørt, at eg betri megni at rúma ymiskleikanum, tí eg eri tilvitað um hann allatíðina. Eg eri vorðin betri til at síggja børnini sum einstaklingar og at viður­kenna teirra tørv, sum er sera ymiskur. Tað ber ikki til at geva fýra so ymiskum bør­n­um somu uppaling, tí teirra tørvur er so ymiskur, sig­ur Marita og heldur sam­ stundis, at um hon ikki hevði viður­kent sínar tabufyltu kensl­ur, hevði tað í seinasta enda gingið út yvir børnini. – Tað er so við fólkum, at vit eru betri á bylgjulongd við summum, enn við øðr­ um. Tað sama er galdandi við okkara børnum. Og tá vit viður­kenna tað, fáa vit betri gjørt okkum ómak, soleiðis, at einki av børnunum kennir seg vera fyri mismuni, held­ ur Marita. Heima hjá Maritu og Jakob leggja tey stóran dent á, at hóast tey fýra børnini eru sera ymisk, so eru tey øll nak­að heilt serligt. –  Tann elsti var okkara fyrsti, tí er hann serligur. Tann næstelsti var tann fyrsti lítlibeiggin, og tað ger hann til nakað serligt. Síðani kem­ur einsamalla gentan, og tí er hon serlig. Og so eiga vit bara ein lítlabeiggja, og tí er hann serligur. Men hóast vit eiga at viður­kenna, at vit hava yndis­børn, heldur Marita tó ikki, at hetta er nakað, sum børn­ini skulu hoyra. –  Hetta er nakað, sum vit ikki skilja, fyrr enn vit gerast eldri. Og tískil nýtast børn­ini als ikki hoyra um hes­ar tankarnar. Men fyri okk­u­m foreldur er tað ein fyri­munur, um vit tora at tos­að opið okkara millum um hesar tankarnar og kensl­ur­nar. Tí hvussu skulu vit annars kunna gera nakað við teir, og verða tilvitað um at møta teimum børnunum, sum onkursvegna eru størri av­bjóð­ingar fyri okkum, enn hini? spyr Marita Eckhardt Trónd­heim at enda.  eydna@sosialurin.fo Yndisbørn – satt, men tabu – Eg haldi, at vit eiga at viðurkenna, at flestu foreldur hava yndisbørn. At tey betri skilja og hava lættari við at vera saman við nøkrum av sínum børnum, enn við øðrum. Og eg haldi, at vit áttu at tosað opið um hetta fyribrigdið, so vit fáa gjørt nakað við tað, sigur Marita Eckhardt Tróndheim, mamma at fýra smábørnum – Tað er tabu at tosa um yndisbørn, men eg vænti, at flestu foreldur kenna kensluna av, at tey onkuntíð ynskja at nýta tíð saman við einum barni, heldur enn einum øðrum. Tað snýr seg um aldurin á barninum og um persónsmensku – tað snýr seg IKKI um kærleikan til børnini, sigur Marita Eckhardt Tróndheim, mamma at fýra børnum púra normalt, at foreldur hava betri hug at vera saman við einum barni til tíðir og einum øðrum til tíðir. Og um tey hava ringa samvitsku, so merkir tað jú, at tey eru tilvitað um tað. Og eru tey tilvitað um tað, ja, so hava tey lættari við at handla soleiðis, at tey ikki gera mismun á børnunum, óansæð hvørjar tankar tey hava um børnini. Lítil gransking um evnið Ása vísir á, at sambandið millum foreldur og børn er nakað heilt, heilt serligt. Í øllum førum tá talan er um vanlig, vælfungerandi og ábyrgdarfull vaksin foreldur. – Vit finna okkum í nógv meiri frá børnunum, enn vit gera frá nøkrum øðrum. Tey kunnu bæði særa og irritera okkum, men okkara íbygda tol við teimum er víðfevndari enn tolið, vit hava við nøkrum øðrum fólkum. Sjálvt makanum. Vit hava lættari við at fyrigeva og gloyma, tá tað eru børnini, sum gera okkum ilt, vísir Ása á. –  Eg havi mangan roynt at leitað eftir tilfari og gransking um hetta evnið, men tað finst ikki so nógv. Tó so – okkurt er, sigur Ása og greiðir frá, at onkrar teoriir eru evulutionerar við tað, at tær siga, at foreldur eru best við tað sterkasta barnið; tað, sum klárar seg best. –  Men eg haldi mangan, at tað er øvugt. At foreldur hugsa mest um tað veikasta barnið. Og tá eitt barn til dømis er sjúkt, so fær tað eyka nógva umsorgan frá foreldrunum, vísir Ása Ellefsen á. Onkur ástøði snúgva seg eisini um, hvar í systkinarøðini børnini eru. Men Ása heldur ikki, at hetta er ein nøktandi frágreiðing. Hon heldur hinvegin, at tað í stóran mun snýr seg um, hvussu vit eru. Tískil er tað áhugavert at hyggja nærri at arvi og umhvørvi. Summi ástøði leggja dent á, at tað er arvur, sum í stóran mun myndar okkum, meðan onnur leggja størri dent á ávirkanina, vit fáa frá umhvørvinum. Sjálv heldur Ása, at tað snýr seg eins nógv um arv, sum um umhvørvið. – Vit hava umleið 40.000 ymisk gen, og tað eru óteljandi kombinatiónsmøguleikar. Vit ána ikki, hvørjar eginleikar børnini arva, og hvussu tey gerast. Men hóast børnini als ikki enda við at líkjast okkum sum foreldrum, og hóast vit kanska ikki altíð skilja tey heilt, so elska vit tey treytaleyst allíkavæl, slær Ása fast. Marita Eckhardt Tróndheim 31 ár Av Argjum Búsitandi í Poulstrup, uttanfyri Hjørring Cand. Mag í enskum og føroyskum Undirvísir á Hjørring Gymnasium Børnini Andrias 6 ár, Kristoffer 4 ár, Helena 2 ár og Johannes 4 mánaðir Fakta YNDISBØRN