hósdagur 16. januar 2014síða 11

11 Fríggjadagur 17. januar 2014 · Nr. 7 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Av tí at neyvan nakað gerst við landsins ráðandi forstokkaðu stjórn, verður hetta skrivað sum eitt tilmæli til tey góðu fólk, sum vón­andi finna saman um nýggja pro­gressiva samgongu at taka við eftir hesa: Umstøður fyri vinnu og lívsins uppihaldi Umstøðurnar á arbeiðsmarknað­ in­um eru avgerandi fyri, hvussu hvør einstakur, húsarhald, vinna og búskapur hava tað. Her verða fyri­ treytirnar settar, fyri hvussu vit á hvørjum einasta arbeiðsplássið í landinum útinna okkara dagliga arbeiði, vinna til lívsins uppihald og skapa grundarlagið fyri okkara felags vælferð. Tí er ein dynamiskur arbeiðs- marknaður, ið støðugt skapar menn­ingarmøguleikar og tillagar um­støðurnar til skjótt broytandi krøv og avbjóðingar, ein av grund­ leggjandi fyritreytunum fyri sam- felagsmenningini. Politiskir myndugleikar eru meinbogar Tá er løgið, at tað í høvuðsheitum eru tvær negativar grundir, ið liggja undir mestsum øllum tí, ið hendir á arbeiðsmarknaðinum: • Ósemjur og stríð millum part­ ar­nar, sum við millumbilum taka seg upp, nú oftast millum al­menna arbeiðsgevaran og løn­ takarafeløgini. • Diktatoriskur atburður frá polit­ iska myndugleikanum, avgerðir framdar yvir høvdið á løntakara- og vinnufeløgum, sum koll­ velt­andi broytingar í skatta- og eftirlønarviðurskiftum, ultima­ tiv harraboð um lønarkarmar, ið gera fríar samráðingar mein­ings­ leysar, og hóttanir um politiska uppílegging, um feløgini ikki akta harraboðini. Tað er demoraliserandi og frust­ re­randi fyri vinnu- og løn­takara­ feløg, ið eiga at vera millum týdn­ingarmestu aktørarnar í sam­ fe­lagsmenningini. Hetta sæst aftur í tí apati og ráðaloysi, ið tykist at valda, serliga hjá fakfeløgunum á løntakarasíðuni. Ongin arbeiðsmarknaðar­ politikkur Tað er ein undrunarverdur veruleiki, at arbeiðsmarknaðar¬politikkur hev­ur ongan áhuga í okkara polit­ isku skipan – illa ber til at tosa um nakran føroyskan arbeiðs­mark­ naðar¬politikk yvirhøvur. Ong­an­ tíð áður er hetta so sjónskt sum við verandi høgrasamgongu, íð kveistrar allar aðrar partar til viks og kom­ promisleyst gjøgnumtrumfar sínar egnu avgerðir á øllum økjum. So er ikki í okkara granna­lond­ um, har ein samvirkin ar­beiðs­mark­ n­aðar­poli­tikkur er eitt høv­uðs­am­ boð til at tryggja arbeiðsskapandi vøkstur, menning og fíggjarligt støðu­festi móti veksandi avbjóð­ ingum frá altjóðagjørdari kapping og demografiskum broytingum. Krøvini til fakligar førleikar skerpast Í okkara grannalondum er ein virkin arbeiðsmarknaðarpolitikkur eisini tætt knýttur at vinnupolitikkinum – sum tvær síður av somu søk. Men ikki her hjá okkum. Her verða partarnir á arbeiðsmarknaðin fat­aðir, sum um teir bara eru til fortreð. Av tí sama skapast óneyð­ ugir trekleikar fyri óreingiligu broytingargongdini frá gomlum til nýggjar vinnur, dynamikkurin stirnar, og størri orka fer til spillis í konfliktum enn til at gagnnýta vakstrarmøguleikar. Samstundis økist umskifti­lig­ heitin á einstøku arbeiðsplássunum, og krøvini til fakligar førleikar hjá tí einstaka verða alsamt størri fyri at kunna fylgja við og fasthalda støðu sína á arbeiðsmarknaðinum. Trípartasamstarv ikki bara ynskiligt men neyðugt Lítið og onki hevur verið av sam­ starvi í skipaðum formi, men ong­ antíð hevur verið so galið mill­um partarnar á arbeiðs­marknaðinum og politisku skipanina sum nú. Landsstýri og samgonga spyrja ong­ an eftir, lóggeva og gera fyriskipanir fyri arbeiðsmarknaðin, uttan at hesin er aktivur viðspælari. Vinnu- og løntakararfeløgini tykjast so tipt, at hagani kemur onki útspæl – ella mótspæl. Hesi støðu mugu vit burturúr. Havi ongar vónir um tað við sitandi samgongu, men seti mítt álit til partarnar, sum vónandi taka við í nýggjari progressivari stjórn, at fáa hetta trýpartasamstarvið í lag – millum politiskar myndugleikar, vinnu- og løntakarafeløg - sum í øllum hinum norðanlondunum er eitt sterkt, siðbundið, vælskipað og virkið samstarv – ein høvuðstáttur í víðgitna “norðurlendska modell­ in­um”. Arbeiðsmarknaðardepil fyrsta stigið Fyrsta stigið til eitt skipað trí­parta­ samstarv verður at partarnir seta ein arbeiðsmarknaðar¬depil á stovn, sum • skal vera krummtappur í sam­ starvinum og drívmegi til ar­ beiðsmarknaðarligar nýskip­an­ ir, • skal skipa fyri komandi arbeiðs­ marknaðar­útbúgvingum og útbúgvingargrunni til neyðugu fíggingina, og • vera amboð hjá pørtunum á ar­beiðsmarknaðinum til at skipa fyri og taka ábyrgd av egn­um viðurskiftum, m.a. so sentralum skipanum sum ALS, fasta Gerðar¬rættinum, Barns­ burðar­skipan, Samhalds¬fasta, Frí­tíðar­grunni, Trygdargrunni o.ø. Arbeiðsmarknaðar­ útbúgvingar Eitt átrokandi høvuðsmál er at fáa ein serliga skipan fyri arbeiðs­ markn­aðar¬útbúgvingar. Nógv verður røðað og skrivað um út­ búgving – men tá verður mest­s­um bara hugsað um Fróðskaparsetur. Tað er positivt við veksandi fatan av tí ovurstóra týdningi, sum hægri útbúgvingar hava fyri fram­ tíðartrygging av okkara samfelag. Men tað er eitt veldugt mistak framvegis at ignorera og gloyma tey í stórum túsundatali, ið longu eru á arbeiðsmarknaðinum, tey ófaklærdu, tilkomin, sum ikki hava fingið aðra skúlagongd enn fólkaskúlan. Hetta eru tey, sum altíð verða harðast rakt av rationali­ serandi tillagingum og arbeiðsloysi. Tey fáa tað verri við at fóta sær á arbeiðsmarknaðinum í komandi árum við veksandi krøvum til útbúgving og fakligheit. Harnæst eru øll tey, sum fyri árum síðani fingu eina útbúgving, men ongantíð havt høvi til at við­ líkahalda og menna gamlar før­ leikar – tí møguleikarnir fyri reglu­ ligari eftirútbúgving ikki eru til stað­ar. Útbúgvingargrunnur fyri arbeiðsmarknaðin Tað, sum manglar, er ein sam­an­hang­ tíðargrein Tórbjørn Jacobsen Jóannes Eidesgaard Hans Pauli Strøm Hergeir Nielsen Jógvan Sundstein Edmund Joensen Til komandi stjórn um nýskipanir fyri góðum arbeiðslívi Hans Pauli Strøm fyrrverandi løgtings- og landstýrismaður fyri Javnaðarflokkin Tørvur er á broytingum á teimum fyritreytum, sum føroyski arbeiðs­ marknaðurin virkar undir. Vónandi finna góð fólk í fakfeløgum, vinnu­feløg­um og politiskum flokkum saman at seta hesar nýskipanir á skrá og at fremja tær, so vit fáa gott samljóð millum ríkt arbeiðs­lív og vinnuligan vøkstur Framhald á síðu 12