hósdagur 16. januar 2014síða 12

Fríggjadagur 17. januar 2014 · Nr. 7 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 andi og sentral-útbúgvingarskipan fyri arbeiðsmarknaðin – við styttri skeiðum og longri førleikagevandi útbúgvingum. Tað nyttar tó onki, bara at bjóða fólki, sum eru í vinnu og hava allar dagligar fíggjarligar skyldur, at tey kunna fáa frí at fara aftur í skúla. Treytin fyri, at tað skal virka, er tað eisini verður ein fíggingarskipan, ein útbúgvingargrunnur, sum ikki bara fíggjar skúlagjaldið, men eisini kann gjalda fólki dagpengar, meðan tey eru á skúlabonki. Einstøku ar­ beiðsplássini kunnu ikki hvør sær fíggja hetta, til tess eru tey ov ymisk til støddar og summi vinnuøki alt ov illa fyri – kanska júst tey, har tørvurin á førleikamennandi út­ búgv­ingum er størstur. Tí má ein slíkur útbúgvingar­ grunnur fyri arbeiðsmarknaðin fíggjast á samhaldsfastan hátt, á sama hátt sum t.d. barns­burðar­ skipanin, við føstum prosentgjaldi av hvørjari lønarkrónu – við einum hóskandi innskoti frá tí almenna. Norðurlendskar fyrimyndir Í øllum øðrum norðurlondum eru fyrimyndarligar skipanir við vaksna­útbúgvingum. Serliga hósk­ andi til okkara viðurskifti tykist skipanin í Íslandi at vera, har • førleikamenningin av vaksnum er skipað í samstarvið millum landsmyndugleikar og partarnar á arbeiðsmarknaðinum, og • ein sentralur Arbeiðs­markn­ aðar­depil samansjóðar hetta trípartasamstarvið, fyri­skipar førleikamennandi út­búgv­ing­ arnar og fíggingina av teimum. Familjurættaður arbeiðs­ marknaðarpolitikkur Tað eru serliga barnafamiljurnar, íð hava stórar trupulleikar av einum stirnaðum arbeiðsmarknaði og tilknýttum sosialum skipanum. Í Norðlýsinum t. 27.11.2013 vísir Rakul P. Vang á fleiri dømi um, hvussu trupult tað er at fáa familjulív og arbeiðslív at hanga saman, m.a. hjá kvinnum við skiftandi arbeiðs­ tíðum, við døgnvakt, gerandis- og halgi­dagar, hjá foreldrum, har annar makin er av landinum til arbeiðis helmingin av árinum, um­støðurnar hjá veksandi tali av støk­um uppihaldarum, og so tann veru­leikin, at ommur og abbar eru ikki tøk at hjálpa til sum áður. Trupulleikar, íð síggjast aftur í ovurstóra partinum av kvinnum, ið arbeiða niðursetta tíð. Niðurstøðan hjá Rakul er, at: “Føroyar eru í dag ikki innrættaðar til tey ymisku før­ oysku húsarhaldini. Útvegin síggja vit hvønn dag: fólkið rýmir, arbeiðir niðursetta tíð, koma í ALS, fáa færri børn”. Konstruktivir útvegir kunnu m.a. finnast í samstarvi millum myndugleikar og arbeiðsmarknaðin um meira fleksiblar og víðkaðar skipanir við tryggari barnaansing. Sjálvfylgiliga eigur barns­ burðar­farloyvið at longjast upp í eitt ár, har bæði foreldur skulu eiga sín lut. Og síðani er tíðin kom­in eisini í Føroyum til víðkaðar for­ eldra¬farloyvis¬skipanir, ið svara til tann tørv, ið foreldur við børnum undir og í skúlaaldri á okkara døgum hava. Eldrapolitiskar arbeiðs­ marknaðarskipanir Vit eru so heppin, at eldra fólkið í Føroyum heldur nógv longri á í arbeiðslívinum, enn aðrastaðni. Hetta er sera gagnligt fyri tann ein­ staka og einastu nýtiligu ráðini til at lofta demografisku broytingunum, sum fara at gera um seg nógv ár fram í tíðina. Hetta eiga vit at stuðla uppundir við fleksiblum fráfaringarskipanum, sum kunnu gera tað møguligt at vera virkin longst møguligt við lagaligum og líð­andi skifti úr arbeiðslívinum. Rúmligur arbeiðsmarknaður Tað er ein mannarættur - eisini hjá fólk við skerdum førleika - at hava ikki bara rætt til men eisini reellar møguleikar at kunna luttaka í øll­ um samfelagslívi, við hóskandi endur­búgving og føstum tilknýti til arbeiðsmarknaðin. Nakað er hent, men nógv er bara komið til tos – ikki minst um ta “eini hurð­ ina” í Almannaverkinum. Rúm­lig­ ur arbeiðsmarknaður verð­ur tó aldrin ein veruligur møgu­leiki, fyrr enn tað verða part­arnir á ar­beiðs­ marknaðinum, sum í skip­aðum samstarvi við myndugleik­ar­nar taka ábyrgdina av hesum uppá seg. Nýggja arbeiðs­ umhvørvislóg Fyri 14 árum síðani fingu vit “nýggja” arbeiðsumhvørvislóg, ið var umseting av gamlari danskari lóg, ið longu har var farin úr gildi. Okkara var sostatt afturútsilgd frá byrjan. Í fjør vóru nakrar dag­ føringar gjørdar, men tað eru fram­ vegis lappaloysnir í gomlu lógini. Og enn fevnir føroyska lógin ikki um psykiskt ella sálarheilsuligt arbeiðsumhvørvi, m.a. um fremj­an av trivna og fyribyrging av strongd, happing og sjikanu á arbeiðs- plássinum. At Arbeiðseftirlitið sparipolitiskt er malið upp í Heilsufrøðiligu Starvs­stovuna, hevur gjørt ilt verri. So eisini her eigur ein endurreisn og uppraðfesting at setast á skránna. Gransking í arbeiðs­ marknaðar­viðurskiftum Nógv verður tosað um gransking – men eisini á hesum øki tykjast viðurskifti í arbeiðslívinum tíverri ikki at telja við. Her eiga partarnir á arbeiðsmarknaðinum at taka sær um reiggj og fáa gransking í lag at útgreina viðurskifti, ið tykist torskild, men enn standa sum opn­ir spurningar. M.a. hvussu er før­oyska arbeiðsmegin skikkað til at klára verandi og komandi av­bjóðingar av førleikakrevjandi starvs­ligum og tøkniligum um­ broyt­ingum? Hvat er tað, sum ger, at eldri føroyingar eru nógv virk­nari á arbeiðsmarknaðinum enn aðrastaðni? Hvørji viðurskifti kunnu vera atvoldin til, at so óvan­liga nógvar kvinnur arbeiða niðursetta tíð? O.s.v. Nýskipanir tiltrongdar Vóni at góð fólk í fakfeløgum, vinnu­feløgum og politiskum flokk­ um síggja tørvin á tiltrongdum broytingum í teim fyritreytum, sum føroyski arbeiðsmarknaðurin virkar undir. Og at tey finna saman um at seta hesar nýskipanir á skrá og fremja tær, til gagns fyri góðum samljóði millum ríkt arbeiðslív og vinnuligan vøkstur. tíðargrein Framhald av síðu 11 Sosialurin 341800 fyrst og fremst www.in.fo