týsdagur 13. mai 2014síða 19

19 Mikudagur 12. februar 2014 · Nr. 18 Sosialurin Mikudagur 14. mai 2014 · Nr. 54 Lønin hækkar hjá arbeiðaranum Fyri okkum er tað sera týdningarmikið, at vit hava skipaði viðurskifti á arbeiðs­marknað­inum, og at vit gera sáttmálar fyri ymisku serøkini. Í ár var nýggjur ser­sátt­máli gjørdur fyri alivinnuna, og eg vænti at onnur øki eru fyri tørni komandi sam­ráðingar, sigur Georg F. Hansen, formaður í Føroya Arbeiðarafelag. Sjálvur fegnast hann um, at til bar at hækka reallønina hjá arbeið­ar­anum, soleiðis at limir hansara gerast betur fyri um tvey ár enn tey eru nú Sonja J. Jógvansdóttir Vit høvdu nakrar greiðar mál­setn­ ingar við hesum samráðingunum, og sjálvandi er lønin altíð týdn­ ingar­mikil, sigur Georg F. Hansen, formaður í Føroya Arbeiðara­felag. Tey fimm arbeiðarafeløgini hava seinastu nógvu árini verið til sam­ráðingar saman, og hevur hetta rigga væl. Um aldarskiftið vóru tvey drúgv verkføll og tvey vóru seinast í 80’unum, annars hava ógvuliga fá verkføll verið. – Tað er ein mýta, at tað eru so nógv verkføll í Føroyum, tí um tit hyggja 40 ár aftur í tíðina hava tað einans verið 4 verkføll, tað er onki at tosa um. Tær allar flestu sam­ráð­ ingarnar enda við semju, og síðani eg gjørdist formaður í Føroya Arbeiðarafelag hava vit klárað sam­ ráðingarnar uttan semingsfólk, og tað haldi eg er gott, leggur Georg F. Hansen dent á. Reallønin hækkar Til samráðingarnar hesaferð var tað sera týdningarmikið fyri ar­ beiðara­feløgini at fáa eina so­mikið góða lønarhækkan, so at henda ikki verður etin upp av prísvøkstri. Hóast prístalið er lækkað sein­ asta árið, so eru útlit fyri, at prís­ talið fer at hækka komandi tíðina, tískil var neyðugt at fáa eina muna­ dygga lønarhækkan. Um hugt verð­ ur at samráðingarúrslitinum, so sæst, at henda lønarhækkan var munandi størri enn lønarvøksturin hevur verið seinastu tvær sam­ráð­ ingarnar. 4,80 kr hækkar lønin yvir tvey ár, soleiðis at tíma­lønin 1. Mai 2015 verður grundlønin 120,44 kr + 10% í eftirløn og 12% í frítíðarløn. – Vit eru ógvuliga fegin um, at fáa eina lønarhækkan sum ger, at vit fyrsta árið varðveita real­løn­ina, og tað næsta árið hækkar real­lønin. Hetta var sera týðningar­mikið fyri allar nevndirnar í arbeiðara­feløg­ unum, vísur Georg F. Hansen á. Sersáttmálar týdningarmiklir Arbeiðarafeløgini hava seinastu samráðingarnar gjørt fleiri ser­sátt­ málar, sum aloftast standa aftur­ at høvuðssáttmálanum. Feløg­ini hava í løtuni sersáttmála inn­an ali­vinnuna, fyri bussførarar, fyri mat­stovu- og hotellvirksemi, fyri trygdar­feløg, fyri dagrøktarar um­ framt aðrar sáttmálar fyri einstøk arbeiðs­øki og arbeiðspláss – t.d. pelagisku virkini og landara­sátt­ málin í Fuglafirði. – Tað skerst ikki burtur, at ar­ beiðara­feløgini rúma sera nógvum og ymiskum starvsbólkum, og tískil er neyðugt at fleiri økjum at hava serligar ásetingar um tað vinnu­ virksemi. Hetta er nakað, sum hevur vundið upp á seg sein­astu árini, og eg síggi fyri mær, at vit framyvir fara at gera fleiri ser­sátt­ málar. Formaðurin í Føroya Arbeiðara­ felag er fegin um sersáttmálan fyri alarar, har tað m.a. er ásett, at viðbótin fyri alarar er í minsta lagi 15%. – Tað er týdningarmikið at fáa skipaði viðurskifti, og øll vinna við hesum sáttmálanum, tí hann ásetir eisini løn, yvirtíð o.a., at formenn kunnu vera limir í feløgunum, og at tað verður hugt við vælvild eftir umbønum um undantaksloyvi, um so er at verkfall skuldi komi, sigur Georg F. Hansen. Nógvar batar – Eg má siga at fyri mítt viðkom­ andi, at so eri eg væl nøgdur við semj­una vit gjørdu 6. mai, tí vit hava fingið hópin av ymiskum ábøt­um á sáttmálan, sigur Georg F. Hansen, og vísir á, at nevndar­limir í arbeiðarafeløgunum fáa somu verju sum álitisfólk, álitis­fólka­ skipanin er útbygd, ásett er, at trivnaðar­umboð verður á arbeiðs­ pláss­unum, ein áseting er um betri løn til fólk, sum røkja hægri starv og arbeiðsfólk fáa rætt at fara í farloyvi, um hetta ikki nervar arbeiðsplássið. Í fastlønarsáttmálanum eru ar­beiðsfólk vorðin betri tryggjað undir sjúku. Ein spildurnýggj áseting um reingerð er eisini komin inn í sáttmálan, sum verjir arbeiðsfólk í vinnuni betri, har ósemja er um tíðarkarmin fyri reingerðina. Áseting er hartil komin um búna, sum ger sáttmálan betri og greiðari. Tímaløn 2014 117,84 kr 119,31 kr 120,79 kr 121,67 kr 122,55 kr Ársløn 2014* 245.107,20 kr 248.171,04 kr 251.234,88 kr 253.073,18 kr 254.911,49 kr Tímaløn 2015 120,44 kr 121,95 kr 123,45 kr 124,35 kr 125,26 kr Ársløn 2015* 250.515,20 kr 253.646,64 kr 256.778,08 kr 258.656,94 kr 260.535,81 kr Lønin hækkar í sáttmálaskeiðnum soleiðis: 1. mai 2014 hækkar lønin 2,20 kr. / 1. mai 2015 hækkar lønin 2,60 kr. Lønin hækkar 4,80 kr í sátt­mála­skeiðnum soleiðis at arbeiðara­ feløgini vaksa um realløn sína. Hetta var eitt av høvuðs­krøv­unum til sáttmálasam­ráð­ingar­nar hesaferð. Eftirlønin hjá Arbeiðara­ feløgunum er komin upp á 10%, so enn er góð tíð at náa tey lógar­ kravdu 15%, sum skulu náast innan 2028. Feløgini raðfestu ikki eftirløn frammarlaga til hesa ella seinastu sáttmálasamráðing, tí tað loysir seg munandi verri at spara upp nú eftirlønin verður skattað forút við 40%. Georg F. Hansen, formaður í Føroya Arbeiðarafelag er væl nøgdur við semjuna, og ætlar at brúka nógva orku til at førleikamenna áltisfólk, so at hesi vera betri brynjaði at røkja áltisstarv sítt. Sum løntakari, hevur tú lógar­ tryggj­að krav upp á frítíðarløn av hvørj­ari út­goldnari løn, sum tú fært. Frítíðarlønin er antin 12% omaná lønina, og so heldur tú frí uttan løn ella er hon 1,5% omaná lønina, og so hevur tú rætt til frí við løn. Øll hava rætt til fimm vikurs summarfrítíð, sum skal haldast í tíðarskeiðnum 1. mai – 1. oktober. Nær tú heldur frítíð verð­ur ásett í sam­ráð við arbeiðs­gev­ aran. Tú hevur ikki krav uppá at halda frí eitt ávíst tíðarskeið, men tú hevur rætt til fýra vikurs saman­hangandi frítíð í tíðar­ skeiðnum mai-oktober. Nær skalt tú halda frí? Á flestu arbeiðsplássum er ongin trupulleiki við frítíðini, sum verður gjørt eftir avtalu, men ar­beiðs­gev­arin hevur rætt til at nokta tær frí eitt ávíst tíðarskeið, um hetta ikki letur seg gera í mun til ar­beiðs­plássið. Fleiri og fleiri arbeiðsgevarar eru eisini byrjaðir at koyra alt starvs­fólkið í frí í tíðarskeiðnum, har ídnaðar­frítíð er – hetta er van­liga í seinnu helvt av juli til í byrjan­ini av august. Hetta er eisini tíðarskeiðið, har fólk flest ynskja frítíð, tí børnini hava feriu, og hetta passar væl saman við nógvum summartiltøkum, ólavsøku, hoygg­ing og øðrum. Arbeiðsgevarin skal boða frá 3 mánaðir áðrenn frítíðin skal haldast. Hvat við sjúku? Gerst tú sjúkur beint áðrenn tú skalt í summarfrítíð, og ert sjúkur nakrar dagar inn í tína frítíð, so telja sjúkradagarnir ikki sum frí­dagar. So mást tú gera avtalu við ar­beiðs­gevaran nær tú heldur teir dagarnar. Vanligt er, at leggja teir afturat í endanum av tí framman­undan avtalaðu frídøgunum, so tú ert í frítíð, tað skeiðið, sum tit hava avtalað. Ert tú somikið óheppin at gerast sjúkur eftir at frítíð tín er byrjað, so hevur tú ikki rætt til at fáa eyka frídagar í tíðarskeiðnum tú ert sjúkur. Sjúkudagarnir, sum eru byrjaðir í frítíðini, heftir tú sjálvur fyri. Skal eg hava frítíðarløn? Øll skulu hava frítíðarløn – hetta er ein lógarfestur rættur, sum ongin kann taka frá tær. Avtala um at siga frá sær rætt­ir til summarfrí og frítíðar­ løn er ógildug og eisini avtala, um at inn­rokna frítíðarlønina í van­ligu løn­ina. Frítíðarlønin er 12 prosent av løn­ini í innvinningarárinum framm­an­undan. (1. apríl – 31. mars) Uppsagnir og frítíðarløn Rætturin til frítíðarløn er vardur móti úttøku og mótrokning. Um løntakarin verður sagdur úr starvi og uppsagnarfreistin ikki er úti 1. mai, so skulu 4 vikur leggjast afturat upp­sagnar­ freist­ini, tí sambært lógini skal upp­sagnarfreistin ikki styttast við at frítíðin verður løgd í upp­ sagnar­freistin. Frítíðarlønina skal gjaldast á frí­tíðarkonto samstundis, sum lønin verður flutt. Løntakarin fær frítíðar­lønina útgoldna 2. mai. Um arbeiðsgevarin ikki rind­ ar frí­tíðarlønina rætt­stundis, so verður renta roknað við 1,5 pro­sent um mánaðin. Rætturin til frí­tíðar­løn og frítíðarískoyti fyrn­ast, um kravið ikki er gjørt gald­andi inan 1 ár. Tey fastløntu hava rætt til feriu við løn og fáa so frí­tíðar­ ískoyti 1,5 procent av lønini út­ goldið 2. mai. Øll hava rætt til frí og frí­tíðar­ løn, eisini hóast tú bara arbeiðir hálva tíð ella minnið, so hevur tú framvegis rætt til 5 vikurs frí í tíðarskeiðnum 1. mai – 1. okt, herav skulu 4 vikur vera saman­ hangandi. Somu reglur eru eisini galdandi fyri fólk, sum arbeiða í skiftivakt, t.d. aðru hvørja viku. Tey skulu eisini hava í minsta lagi fýra av fimm vikum saman­ hangandi frítíð, og taka tískil part av síni feriu í frívikunum, men ongantíð meir enn helvtin av frítíðini liggur í frívikunum. Arbeiðsgevari skal ikki biðja teg til arbeiðis í teimum vikunum, sum tit hava avtalað, at tú hevur frí í. Øll hava rætt til frí og frítíðarløn Fyri tveimum vikum síðani var frítíðarlønin útgoldin og skjótt fara flest øll í summar­frítíð. Frítíðarlønin er ásett í frítíðar­lógini, har treytir fyri frítíð eisini eru ásett