hósdagur 2. oktober 2014síða 15

15 Fríggjadagur 3. oktober 2014 · Nr. 112 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 E in vinkona mín stóð ein dag­ in í skiftingarrúminum á arbeiðs­pláss­inum. Hon visti ikki, um hon var á veg til ella frá arbeiði. Hon kannaði kaffistovuna – tóm. Køliskápið – tómt. Also, mundi hon vera á veg heim. Vinkonan varð sjúkrameldað í fleiri mánaðir. Í dag fær hon bara virkað fáar tímar í senn. Lívsmøði hevur fest seg í mergin. Hon kemur ongantíð í lív­inum at virka innan sítt fak aftur. Hennara arbeiðslív er slutt. Hendan søgan er sonn. Og hon er meinlík so mongum øðrum, sum hava upplivað at gerast sjúk vegna vánaligt sálarligt arbeiðsumhvørvi. Í hesum førinum við at fara niður við stress. Í fleiri ár hevði vinkona mín ar­beitt undir ómenniskjaligum um­støðum. Á einum almennum ar­beiðs­plássi, har stórar sparingar, umleggingar og samanleggingar vórðu framdar. Og undir einari leiðslu, sum als ikki megnaði upp­ gávuna, so starvsfólkamálini hóp­ aðu seg bara upp. Hetta eiga vit ikki at bjóða fólki. Hvør einasti av okkum hevur bara eitt einasta lív. Hetta eina lív verður í stóran mun livað teir ljósastu tímarnar av samdøgrinum, tá ið vit eru til arbeiðis. Tí skulu fólk ikki gerast sjúk av at vera til arbeiðis. Kanning frá Starvsmanna­fe­ lag­num avdúkaði herfyri, at 10. hvør limur í felagnum hevur verið sjúkrameldaður vegna strongd tey seinastu trý árini. Annarhvør hevur havt illgruna um strongd, og 5. hvør hevur verið hjá lækna við ill­ grunanum. Hetta eru álvarslig tøl, og ein greið ábending um, at vit hava eina stóra politiska avbjóðing fyri framman, tí størra helvtin metti, at strongdin hevði sín uppruna á arbeiðsplássinum, har ov stór arbeiðsbyrða var størsta einstaka orsøkin. Kanningin frá Starvsmanna­ fe­lagnum kann tí tulkast sum eitt neyðar­róp til okkum sum sam­felag og politisk skipan. Hesi starvs­ fólk eru á fólksins lønarlista, eru í fólksins tænastu. So hetta er ein uppgáva, sum partarnir á ar­beiðs­ marknaðinum, land, komm­un­ur og onnur mugu loysa í felag. Tað eru í minsta lagi fýra ítøkilig tiltøk, sum vit politiskt beinanvegin kunnu fara undir, til tess at bøta um sálarliga arbeiðsumhvørvið. – Vit eiga at víðka arbeiðs–um­ hvørvislógina til eisini at umfata sálarligt arbeiðsumhvørvi. Her­ und­ir eisini at lata størri játtan til ar­beiðseftirlit, fyri at tryggja, at lógin verður hildin. – Vit eiga at hava í huga, at ein og hvør fíggjarlig raðfesting á fíggjar­ lógini beinleiðis ávirkar nor­mer­ ingar og arbeiðstrýst, og harvið eis­ini sálarliga arbeiðsumhvørvið. – Samanleggingar og bygnaðar­ broytingar skulu fremjast við nógv størri nærlagni. – Eisini eiga vit at vísa starvs– fólkum størri álit og minni óneyðugt eftirlit, skráseting og bureaukrati. Lóg um arbeiðsumhvørvi Javnaðarflokkurin leggur nú upp­ skot fram um at víðka lógina um arbeiðsumhvørvið til eisini at fata um sálarliga arbeiðsumhvørvið. Verandi lóg fevnir í løtuni bert um fysisku karmarnar, meðan líkn­ andi fyriskipanir í okkara granna­ londum eisini fevna um sálarliga arbeiðsumhvørvið, bæði innan alment og privat virksemi. Endamálið við at víðka lógina er at fáa starvsfólkini at støðast og trívast betri, at fyribyrgja sjúku, og at tryggja dygdina í teimum tænastum, sum veittar verða. Eitt ósunt sálarligt arbeiðsum­ hvørvi er eyðkent av eini røð av psyko­sosialum vandum. Eitt nú ov stórum arbeiðstrýsti, einari kenslu av ikki at náa ella at megna upp­ gávurnar, stórum kensluligum av­ bjóðingum, hóttanum, happing, harð­skapi og sexuallum ágangi. Fólk kenna seg strongd og útbrend, kunnu fáa hjartabankan, høvuðpínu og órógv í kroppin. Eisini kann tað vera trupult at minnast og at hug­savna seg, og fólk kunnu vera nervøs og troytt inn á bein. Normeringar og arbeiðstrýst Seinastu árini hava politikarar erpað sær av útreiðslusteðgi innan tað almenna. Hetta er, at játtanin stendur í stað ár eftir ár, og at lagt verður ikki upp fyri lønarvøkstri og príshækkan til stovnarnar. Hetta ljóðar kanska tilforlátiligt, og serliga, tá tað verður knýtt at hug­ takinum “natúrlig frágongd”. Men alt annað líka hevur út­ reiðslu­steðgur við sær, at somu upp­gávur skulu lyftast av færri hondum og starvsfólkini mugu renna skjótari. Ein deild við 10 røktar­s­tarvsfólkum má rekast við 8 fólkum, fleiri næmingar verða um hvønn lærara og málsviðgerðin á Al­mannastovuni skal avgreiða fleiri mál. Hetta ávirkar sjálvandi sálarliga arbeiðsumhvørvið, tí fólk gerast støðugt ørkymlað um, at tey røkka ikki til. At krøvini ikki svara til tillutaða tilfeingið ella førleikarnar at røkka teimum, er høvuðsorsøkin til, at fólk fáa stress. Miseydnaðar samanleggingar Tá ið játtanin táttar í, koma politik­ arar, embætisfólk og leiðslur á hesi genialu tankarnar um at leggja stovnar og tænastur saman ella at fremja stórar bygnaðarbroytingar. Eisini her kunnu tølini frá Starvs­mannafelagnum tulkast sum neyðarróp, tí stórar broytingar á arbeiðsplássinum eru millum høv­ uðs­orsøkirnar til strongd ella ill­ gruna um strongd. Tíverri er veruleikin tann, at starvsfólkini nærum altíð hava verið við sviðisoð í sambandi við samanleggingar og stórar bygn­ aðar­broytingar innan tað almenna hesi seinastu mongu árini. Broytingarnar hava miseydnast, tí tær hava verið framdar ad-hoc, og bert við einum fíggjarligum – og ikki fakligum – sikti. Skulu vit bøta um sálarliga arbeiðsumhvørvið mugu vit gáa um hesi viðurskifti, tá ið vit politikarar fáa fiksar idéir um rationaliseringar ella tillagingar, sum sparingar nú so pent eita. At stórar broytingar skulu fyreikast væl, at starvsfólkini skulu við í tilgongdina, og at kunning og samskifti eru fremstu amboðini í broytingartíðum – og tí eisini krevja dugnaligar og royndar leiðslur við menniskjakunnleika. Álit kontra eftirlit Í sama anda, har politikarar krevja meira fyri minni, royna leiðslur seg viðhvørt við lokkandi konsulentum og effektivitetsamboðum, ofta við støði í New Public Management eftirlitsandanum, har hvør rørsla verð­ur skrásett, fyri at verða effek­ tiviserað – og har eftirlit er betri enn álit. Hesi verksmiðjuamboð verða trýst niður yvir stovnar, har mennskju, menning og relatiónir eru kjarnutænasturnar, uttan fyri­ lit fyri, at livandi og kompetent menn­iskju lata seg ikki máta og stýra sum maskinur, og tí obstruera við at gerast passiv og óttafull. Tann vissi vegurin til sálarligan mis­trivnað er at seta eftirlit fram um álit, og hetta skulu vit eisini politiskt taka á okkum, so vit ikki hoppa upp á slíkt, sum er drepandi fyri arbeiðsgleðina í tráanini eftir sparingum. Tí hóast vit øll ynskja at fáa sum mest fyri pengarnar, sum verða játtaðir, so gevur tað ikki loyvi til at trælka tey, sum hvønn morgun fara frá húsum í fólksins tænastu – ella nakran annan fyri tað. Tí fólk skulu ikki gerast sjúk av at fara til arbeiðis. Rigmor Dam Fólk skulu ikki gerast sjúk av at arbeiða tíðargrein Sálarligt arbeiðsumhvørvi skal á politisku dagskránna, tí fólk ikki gerast sjúk av at fara til arbeiðis Dýrt fyri samfelagið Roknað verður við, at strongd kostar føroyska samfelagnum 140 mió. kr. árliga í mistum inntøkum vegna sjúrkafráveru, deyða og útreiðslur til heilsuverkið. Kelda: Fegin við Niclas Heri Jákupsson. Strongdkanning fyri Starvsmannafelagið. 270 av 438 svaraðu, at strongdin ella illgrunin um strongd var orsakað av viðurskiftum á arbeiðsplássinum 10. hvør limur í Starvsmannafelagnum hevur verið sjúkrameldaður vegna strongd tey seinastu trý árini. Annarhvør hevur havt illgruna um strongd. Fimtihvør hevur verið hjá lækna við illgrunanum. Av hesum 438, halda 270, ella meira enn helvtin, at strongdin stavar frá arbeiðsplássinum. Harav meta 69% at orsøkin er ov stór arbeiðsbyrða, 25% at orsøkin er broytingar og 27% at trupulleikar á arbeiðsplássinum er orsøkin til strongd ella illgruna um strongd. Kelda: Fegin við Niclas Heri Jákupsson. Strongdkanning fyri Starvsmannafelagið. Trupulleikar á arbeiðs­ plássinum Ov stór arbeiðs­ byrða Tvístøður við stjóran Tvístøður við starvs­ felagar Trívist ikki Broytingar Happing