hósdagur 2. oktober 2014síða 42

Sosialurin nr. 112 · 3. oktober 2014 10 VIKUSKIFTI TEMA Eydnubollar eru ein følsk løtumynd vetrartunglyndi Barbara Holm barbara@sosialurin.fo Seinastu árini hava vit sæð, at alsamt fleiri føroyingar taka teir sonevndu "eydnu­bollarnir" ella "lykkepiller" á donsk­um. Hesin formur fyri viðgerð er nógv umstríddur, tí meðan summi halda tað er ein góð hjálp í neyðini, so eru tey onnur sum halda, at kenslan ein fær av eydnubollum einans er ein løtu­mynd. Ein teirra, sum ikki dámar, at so nógv­ir sjúklingar nýta eydnubollar í dag, er sálarfrøðingur Majbritt Olsen. – Hetta við eydnubollum er í veru­ leik­an­um ein løgin tvístøða. Tí á tí einu síð­uni kunnu eydnubollar hjálpa sjúkl­ ing­in­um til eina skjótari viðgerð, men á hin­ari síðuni tykist tað eisini sum, at tann medisinski marknaðurin einans vil selja meir og meir, sigur Majbritt Ol­sen. Hon vísir á, at tað eru nógvir aðr­ir møguleikar, sum skulu roynast, áðr­enn leiðin gongur á Apotekið eftir eydnu­ boll­um. – Tey flestu fólkini hava ymisk ting í sínum lívi, sum ger teir sterkari ella glað­ari. Tað er uppgávan hjá sál­ ar­frøð­ing­um at finna útav júst hvørji hesi ting­ini eru hjá hvørjum einstøkum sjúkl­ingi, og soleiðis hjálpa teimum burt­ur­úr tunglyndi, sigur Majbritt Ol­ sen. Hon vísir á, at tað í dag til tíðir tyk­ist sum, at fólk bert vilja skúgva trup­ul­ leik­arnar til viks, ístaðin fyri at taka støðu til hvat veruliga bagir. – Meðan vetrartunglyndi ofta er knýtt at veðrinum, so er vanligt tung­ lyndi knýtt at øðrum tingum, og so­ leið­is er lívið. Vit hava tað ikki altíð gott, og tað mugu vit góðtaka og gera okk­urt við, heldur enn at doyva okkum burt­urúr tí, sigur Majbritt. Ein kombinatión er best Í summum førum er neyðugt við eydnu­bollum, men ongantíð er gott, at bert útvega eydnubollar uttan nakra við­gerð annars. Best er, um eydnubollarnir og sál­ar­ lig hjálp fylgjast at. – Heilivágur kann viðføra, at til­ gongd­in til eina betri sálarliga støðu gong­ur skjótari. Men mínar royndir siga, at fólk, ið bert fáa heilivág og onga sálarliga hjálp annars, fáa ikki tað burturúr eydnubollunum, sum tey feg­in vilja, vísir Majbritt á. Hon hevur havt fleiri sjúklingar á gátt, sum hava leitað sær til hennara, tí við­gerðin við eydnubollum ikki hevur bor­ið á mál. – Tað, at fólk koma til mín, er eitt tekin um, at tey í øllum førum eru so sterk, at tey klára at gera okkurt gott fyri seg sjálvan. Og tá er tað, at sál­ ar­frøð­ing­urin má hava tol og lata tey koma ígjøgnum sínar kenslur, heldur enn bert at medisinera, sigur Majbritt. Hon vísir á, at tað ikki nýtist at vera ein sál­arfrøðingur ein vendur sær til. Ein góð­ur vinur kann eisini bøta um støð­una. – Einki er betur enn at tosa við fólk, sum skilja teg, og hava tol við tær og tín­um trupulleikum, sigur Majbritt Olsen. "Eydnubollar" eitt misvísandi heitið Tað kann vera ein trupulleiki, at eydnu­ boll­ar hava fingið júst hetta heitið í Før­ oy­um, tí tað virkar misvísandi og gevur falska vón. Uppruna heitið hjá hesum heili­vági er "antidepresivur heilivágur", og hevur einki við eydnu at gera. – Fólk fáa vón um, at tey fáa tað fant­astiskt, tá ið tey taka eydnubollar. Men eingin eydna er at finna í heilivági av hesum slag. Talan er bert um heili­ vág, ið minkar um tunglyndi, sigur Maj­britt Olsen. Hon heldur, at vit menniskju eiga at loyva okkum sjálum at kenna gleði og sorg, og ikki taka nakrar kensluligar upp­livingar burtur. – Lívið er ikki bara gott. Tað er onk­ un­tíð ógvuliga strævið og keðiligt. Men tað er ein partur av tí. Og um tú klárar at koma ígjøgnum tað uttan heilivág, so er tað eisini gott, sigur Majbritt Olsen. Tá tú byrjar uppá eydnubollar tekur tað millum tvær og fýra vikur til tað byrj­ar at rigga. Og soleiðis er eisini, tá ið tú leggur av. Tískil er umráðandi at taka slíkt við varsemi, tí leggur tú av brád­liga, so er stórur vandi fyri, at tung­lyndi kemur aftur. Hugni og samvera hjálpa móti Bindiklubbar, svimjitúrar við vinfólkum og sjokoláta eru millum tey tingini, sum hjálpa móti vetrartunglyndi. – Tað eru ein ørgrynna av natúrligum viðurskiftum, sum kunnu gera okkara sinnisstøðu betri, sigur Majbritt Olsen, sálarfrøðingur við serfrøði innan kognitiva atferðarterapi. Nú veturin nærkast í hvørjum er umráðandi at hava í huga, at sinn­is­ støð­an hjá summum broytist í hesum myrku tíðum. Tað er frá oktobur til febru­ar/mars, at vetrartunglyndi ger um seg. Men tað eru viðurskifti, sum vit sjálvi kunnu fremja, sum gera sinn­ is­støð­una betri. Eitt av teimum viðurskiftum er at vera til­vitaður um matvanarnar. Kanningar vísa, at í Íslandi vera lut­ fals­liga færri fólk rakt av tunglyndi, og ­– Hóast viðgerð við eydnubollum í summum førum eru neyðug, so virkar tað mest sum ein bílig loysn, tí tað er lættari at bara skriva eina resept, sum sjúklingurin kann taka við til Apotekið, enn at seta seg inní hvat veruliga bagir, sigur Majbritt Olsen, sálarfrøðingur við serfrøði innan kognitiva atferðarterapi.