hósdagur 30. oktober 2014síða 34

Sosialurin nr. 124 · 31. oktober 2014 10 VIKUSKIFTI lívinum... Samrøða Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Heystið er yvir okkum, og hendan árs­ tíðin kann verða sera hugnalig og huga­ lig, hóast tað er blivið myrkari, kaldari og vátari. Í bókini »Edelweiss og sólarkaffi« skrivar Monika Stauss Joensen, sum er ættað úr Sveis, hvussu náttúran í Sveis á heysti tykist bjóða inn til eina sein­ astu veitslu, áðrenn kuldin og kavin lata hana fara til hvíldar. – Um heystið koma allir sansirnir til sín rætt. Mjørkin liggur um morgunin sum eitt tungt teppi og lættir spakuliga, tá ið sólin kemur fram. Nýggir luktir eru í luftini, sólin missir sína styrki, blóm­urnar byrja at følna, fruktirnar eru hentaðar, trøini eru við at skifta lit, og bløðini detta av. Eisini kornakurin er sligin, og kornið komið til høldar; vín­ drúvur eru hentaðar og pressaðar til søta drúvusaft ella vín, greiðir Monika frá. Í bóndabygdunum verður nógv gjørt burtur úr, tá ið alt er heystað, og veturin er í durðinum. – Bóndabygdir bjóða til »heystgildi«, har tey prýða hús og gøtur við blómum og seta alt fram – frukt, grønmeti og mangt annað, sum tey hava bakað, súltað og gjørt úr fruktum. Eisini kanst tú smakka nýggjasta slagið av víni, sum júst er pressað. Her er blásitónleikur, sum bjóðar til dans, spælipláss til børn­ ini er sett upp, og nógv leskiligt er at fáa. – Í kirkjum og samkomum verð­ ur á hvørjum ári ein serlig guds­ tæn­astu hildin. Hetta verður kallað »Erntedankfest«, á enskum »Thanks­ giving«. Tá verður eitt væl prýtt borð sett upp, og borðið er á tremur við alskyns fruktum, grønmeti og blómum. Á henda hátt takka fólk fyri allar gávur, sum náttúran gevur. Blóðpylsan Flettingin úti á bygd um heystið er næstan at meta saman við hátíð, har hýr­urin á fólki er góður, og ymiskt serligt verður gjørt burturúr. – Fyrstu ferð, eg skuldi gera blóð­ pylsu her í Føroyum, var tað ein heilt nýggj uppliving. Í Sveis eru blóðpylsir ikki søtar, men kryddaðar. Tú keypir blóðið í pylsuformi, letur blóðið renna í eina steikipannu og rørir tað á sama hátt, sum tá ið tú gert røregg. Afturvið hevur tú kókaðar súreplabitar og epla­ bátar. – Eg helt, at tað kundi ikki verða nakar trupulleiki at gera blóðpylsir á før­oyskan hátt. Eg hugsaði, at eg dugdi jú at vaska, tímdi altíð væl at gera handar­beiði, at seyma og baka - hví skuldi eg ikki klára, at vaska og seyma eina vomb? – Eg fór til verka, vaskaði vemburnar um kvøldið og gjørdi tær klárar. Ætlaði at fylla og seyma morgunin eftir. Meðan eg stóð og gjørdi alt klárt, mintist eg áminn­ingina, sum eg hevði fingið: »Koyr endiliga nógvar rosinir í.« – So var ikki annað at gera enn at renna til handils og spyrja meg fram. Á vegnum til handils møtti eg einari eldri konu, sum eg kundi spyrja, hvussu nógv »nógvar rosinir« vóru. Um eg ikki visti ráð um okkurt, plagdi eg altíð at spyrja fleiri. So hevði eg okkurt at ganga út frá. Tað, sum øll svaraðu líka, vart tú noydd at gera. Tað, sum tú fekst ymisk svør uppá, mátti tú finna fram til mátan, tú sjálv vildi gera tingini uppá. Heystið styrkir sansirnar Monica Stauss Joensen hugleiðir um heystið, tá nýggir luktir eru í luftini, blómurnar følna, fruktirnar eru hentaðar, og trøini skifta lit. Hon greiðir millum annað frá, hvussu tað var hjá henni at gera blóðpylsu í Føroyum fyrstu ferð Monika Stauss Joensen er ættað úr Sveis og býr í Leirvík, har hon er gift og eigur 4 børn. Hon starvast dagliga á Føroya Musikkskúla. Í fjør gav hon gjøgnum Bókadeild Føroya Lærarafelag út bókina »Edelweiss og sólarkaffi – eitt sindur av hvørjum úr Sveis og úr Føroyum«. Í hesi greinarøð taka vit nøkur evni úr bókini, ið vit varpa meira ljós á.