mánadagur 1. desember 2014síða 7

7 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 1. desember 2014 · Nr. 137 Mortan Østerø 178 føroyingar vóru, í skúla- ári num 2013-2014, undir út búgv ing til sjúkra røkt ar- frøð ing bæði uttan-lands og á Fróð skap ar setri Føroya. Í tíðar skeið num 22. oktober – 19. novem ber vórðu einans 8 størv lýst leys, sum krav- du sjúkra røkt a frøði liga ú t búgv ing. Súsanna Mor- ten sen, út búgv ing ar leiðari á Sjúkra røktar frøði deild ini hjá Fróð skap ar setri num, vísir tó á, at tørv ur in á sjúkr a røkt ar frøð ingum er stór ur og er góðs k an á út- búgv ingini sera høg. - Tað eru áleið 91 lesandi á sjúkrarøktarfrøðideildini til samans, men talan er jú um eina fýra ára útbúgving. So statt, eru tey bert millum 18-22 fólk, sum á hvørjum ári hava lokið prógv, tá ið barns burðarfarloyvi og lesi steðgu r eisini verður talt uppí, sigur Súsanna. Hóast tað framvegis merk ir, at tað eru færri størv enn lesandi, sigur Sús- anna, at tað øvuta heldur er trupul leikin. Fáir umsøkjarar til størvini - Útbúgvingin hjá okkum er løgd soleiðis til rættis, at hon er ógvuliga breið. Sjúkr ar øktarfrøðingar eru sostatt ein sera mobil arbeiðs megi við sera góðum før leik um. Tíanverri síggja vit, at krøvini, sum vera sett starvs fólki úti á – millum annað – røktarheimum eru ov lagalig. Eg haldi avgjørt, at vit skuldu hert krøvini til starvsfólkini, sum varða av okkara sjúku og fingið fleiri sjúkra røktarfrøðingar inn, sigur Súsanna, og leggur aftur at: - Landssjúkrahúsið hev- ur enntá boðað frá, at tá ið tey hava lýst eftir sjúkr a- røkt ar frøðingum, so eru oftast ov fáir umsøkjarar. Tøl ini siga sostatt ikki veru- leikan. Súsanna Mortensen hevði gleðiliga tikið inn fleiri lesandi, tó at tað krev- ur betri fígging. - Eg haldi, at føroyingar hava uppiborið ta bestu heilsu tæn astuna, sum teir kunnu fáa, sigur Súsanna at enda. FØROYSK LESANDI Ov fáir sálar frøðingar Eitt starv til hvørji 63. Tað eru útlitini hjá teimum, sum taka sálarfrøðiliga útbúgving í løtuni. Men Tóra Petersen heldur, at trupulleikin er heldur hinvegin – vit hava ov fáar sálarfrøðingar - Sjúkrarøktarfrøðingar eru ein mobil arbeiðsmegi, sum átti at verið sett inn fleiri staðni, og førleikakrøvini áttu at vera høg til tey, sum varða av fólki við tørvi á heilsurøkt. Tískil kunnu vit ikki siga, at ov nógv lesandi eru Mortan Østerø Tóra Petersen andar inn og byrjar ”Nú fært tú eina rúgvu at vita,” og eg hómi bein an vegin, at andi rúmið hjá henni er greitt tekin um, at hon fer at tosa væl meira enn eg. Eg hevði lagt forkvinnuni í felag num Føroyskir Sálar frø ð ing ar fram tølini um ósaman- hangin millum føroysk sálar frøðilesandi og størv, sum eru lýst leys, ið krevja sálar frøðiliga útbúgving. Sambært hagtølunum hjá Studna, vóru 63 før oy- ing ar í skúlaárinum 2013- 2014 undir lesnaði innan sálarfrøði. Millum før oysku starvslýsingarnar í tíðar- skeiðnum 22. oktober – 19. november, varð bert ein, sum setti fram sálar-frøði- liga útbúgving sum setan- ar krav. 1 løggildan sálarfrøðing til hvørji 1.000 - Tað er stórur tørvur á fleiri størv um til sálarfrøðingar í Føroyum, sigur Tóra, av- gjørd á málinum. Í grannalondunum er tað vanligt, at sálar frøð ing- ar eru tengdir at flestu stov- nunum og feløgunum, ið hava við fólk at gera. Tað er bæði á sjúkrahúsum, skúl- um, dagstovnum og felags- skap um fyri mennisk ju við av bjóð ing um og ser- lig um tørvi. Eisini ar beiða sálar frøð ingar nógv sum ráð gevar og konsulent ar á fyri tøkum og somu leiðis síggja vit eina gongd, har kunn leikin hjá sál ar frøð- ing um verður brúktur á alsamt fleiri økjum, eitt nú innan produktmenning og lýsing ar økið. - Í Føroyum er talið av størv um til sálarfrøðingar á almennu stovnunum als ikki nøktandi. Vit hava eini 20-25 virkandi sálar frøð- ingar í alt, og kanska bert 15 innan tað almenna. Tað verður mett, at eitt land skal helst hava ein sálar- frøð ingar fyri hvørjar 1.000 íbúgv ar. Altso skuldu Før- oyar gjarna havt minst 50 psykologstørv, sigur Tóra Peter sen. Enn er talan kanska um, at góð sálarheilsa og sálar menning ikki hevur ta neyðugu virðingina og raðfestingina í Føroyum; og tað er eyðsæð, at tiltøk fyri at steðga fylgjunum av sálar ligum líðingum verða niður raðfest, sambært Tóru Petersen. - Til dømis er bíðitíðin at sleppa til sálarfrøðiliga við- gerð ógvuliga drúgv í Før- oyum, og at tað almenna ger mun á sálarligari líðing og kropsligari líðing er heilt burt ur við, men veruleikin og svarar til dømis til, at ein sjúkling ur við álvarsligari sukur sjúku varð settur á bíði lista í fleiri mánaðir, sigur hon. Fíggjarligar og kensluligar sparingar Forkvinnan í felagnum Før- oyskir Sálarfrøðingar vísir á, at umframt týdn ingar- mikl a heilsuágóðan, sum tað fær at seta fleiri sálar- frøð ingar, so er tað enntá fíggjar liga skynsamt. Løggildir sálarfrøðingar hava lisið á universiteti í fimm ár, umframt minst tvey ár við praktikk og super visión. Harafturat hava fleiri sálarfrøðingar nom ið sær serførleikar inn- an ymisk økir og har við loyvi at kalla seg spesial- ist ar, sigur Tóra Peter- sen, og vísir á, at til ber at samanbera við onnur ser- øki. - Á sama hátt sum vit hava serlæknar, so tað kemst ikki uttanum, at teir hava førleikar, sum eru gagn ligir og neyðugir í bæði kann ing og viðgerð. Verða sálar frøð ingar drignir við inn í arbeiðið beinanvegin, so kunnu nógvar líðingar steðgast ella fyribyrgjast, áðr enn tær vera ov álvar- sam ar og kanska tørva dýran heilivág, sigur Tóra Peter sen. At fyribyrgja sálarligar sjúkur, sum eitt nú strongd og tunglyndi, er nakað, sum serliga kundi verið kom ið til lívs á skúlum og dag stovnum, heldur for- kvinnan í felagnum hon. - Í Finnlandi hava tey lurt að eftir granskingini og ikki minst hava tey lurtað eftir fíggjarliga skilinum, nevni liga, at tað gagnar og ber seg at fyribyrgja og við- gera tíðliga, heldur enn at bíða til sjúkan verður álvar- som ella varandi. Tað hevði verið til stóran fyri mun at lógarkravt, at sálar frøð- ingur í nógv størri mun skal verða knýtt ur at dag stovna- og skúla-øki num í Føroyum, sigur Tóra Petersen. Serliga skipanin um samrøðuviðgerðir hjá sálar- frøðingi, er ein trupulleiki í Føroyum, sambært Tóru. Í fyrstu atløgu koma fólk ov seint í viðgerð tí bíðitíðin er ov long, og ikki minst, tí fólk skulu rinda størsta part in av viðgerðini sjálvi. So statt verður heilivágur ofta fyrst valda loysnin. - Í Norra síggja stóra virð ing fyri sálarfrøðiligari við gerð, har sálarfrøðingar eru komnir heilt út í tað, vit kalla primera heilsu- sekt orin. Kommunu sála r- frøð ingar eru settir í størv, í tí, sum svarar til komandi Heilsumiðstøðirnar í Før- oyum. Sostatt verður sjúk- ling urin tíðliga kann að ur og viðgjørdur av sálar frøð- ing um, sum ofta merkir, at tað slepst undan kost nað- ar miklari viðgerð við heili- vági, sigur Tóra. Hon vísir á, at viðgerð við heilivági eisini kann føra við sær keðilig hjáárin. Sam bært gransking, sum hon vísir á, so hev ur heili- vágs við gerðin oftari ja liga ávirk an um hon er sett sam- an við sam røðu við-gerð. - Eg eri sannførd um, at vit eiga at fáa fleiri pyskolog s tørv í Føroyum og knýta hesi at teimum ymsu stovnunum og feløg- unum í Føroyum – tørv ur- in er ovurstórur! So tað er gleðiligt at vit hava fleiri ungar føroyingar úti í verð ini, sum nema sær út- búgving sum sálar frøð ingar og kunnu koma heim aftur at nøkta tør v in, sigur Tóra Petersen at enda. mill um ástøði og praksis, red.), sum útbúgvingar eisini stuðla undir. Á søgu- og samfelagsdeildini hava vit enntá ment ein ser ligan leist, ið er tillagaður før- oys ka samfelagið, og tað, sum eg havi skrivað um hend an lestin, hevur givið spenn andi respons úr fleiri lond um. Men tá eg skrivaði um hetta í Sosialinum fyri rúmari tíð síðani, er fram- veg is einasti persónur eg havi fingið respons frá, ein samfelagsáhugaður tann- læk ni. Ein kundi trúð, at onkur politikari helt slíkt vera áhugavert, men møgu- liga lesa teir ikki Sosialin, sig ur Gestur Hov-gaard. - Hinvegin, so vildi eg persón liga mett, at tann einstaki hevur eina ávísa moralska skyldu at koma heim aftur, tá ið havt verður í huga, at øllum føroyingum stend ur ókeypis útbúgving í boði. Hevði hendan skipanin ikki verið, kunnu vit ímynda okk um, at føroyingar koma í somu, sváru fíggjarligu neyð- ina sum amerikumenn (viðv. ovur stórum lestrarláni/ skuld, red.) ella at tey fóru at snúgva sær undan láni við slettis ikki at koma heim aft- ur, sigur lektarin í sam felags- vísindum á Fróð skap ar setri- num. - Tann einstaki kann ikki einsa mallur leggjast til last fyri, at arbeiðsmarknaðurin ikki hevur starv at bjóða hon um ella henni. Yvir skip- aða ábyrgdin at skapa góðar arbeiðskarmar fyri fólk við longri útbúgving liggur hjá polit iska myndugleikanum. Fólk fara at útbúgva seg óan- sæð, og skal tað síggjast sum ein almennur ágóði, sigur Gestur Hovgaard at enda. H A G F R Ø Ð I L I G T Y V I R L I T 63 lesandi 1 leyst starv Eiga at miða í móti bestu heilsutænastuni H A G F R Ø Ð I L I G T Y V I R L I T 178 lesandi 8 leys størv