týsdagur 27. januar 2015síða 17

17 Mikudagur 12. februar 2014 · Nr. 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 28. januar 2015 · Nr. 11 meldurin ein skrivar, sigur hon. Man hevur ikki skrivað bókina til sín sjálvs, og tá man ikki fær nakrar reaktiónir aftur, veit man ikki, um nakar hevur skilt hana ella fingið nakað burturúr henni, og har verður ongin kommunika­ tión. List snýr seg um komm­ uni­katión, hon kann ikki vera einvegis, sigur hon. Marionettdukkurnar lata upp samskifti Hetta einvegis samskifti upp­livir Rakel ikki í leik­ hús­inum, tí har fær hon ta reak­tión­ina, sum listarligt sam­skifti krevur, alt fyri eitt. Trupul­leikin er bert, at tá ein ger dukku­leik, mugu søgur­ nar verða einfaldar, tí sum Rakel greiðir frá, so kann man ikki gera skaldsøgur á dukku­pall­inum. Og hon vil gera bæði stuttar og langar søgur. Rakel hevur tó upplivað, at marionettleikur hevur eina serstaka megi – sum tekni­filmur t. d. eisini hevur – og at sjálvt vaksin og gomul fólk, sum hyggja at leik­inum reagera sterkt uppá dukkur­ nar. – Tá vit síggja filmar ella sjón­leikir við vanligum menn­iskjansligum leikarum, verja vit kenslur okkara, so vit ikki verða ov hart rakt av av­leið­andi sterkum kenslum. Tá vit síggja dukkuleik ella tekni­film, so fara øll hesi filtrini burtur, og kenslurnar koma beint inn. Tú sært vaksin fólk tútbrøla, tá tey síggja teknifilm, fólk sum ikki høvdu latið eitt tár fella, um tað var ein vanligur film­ ur. Tað er tað sama við mario­ nett­um, og tað er ræðu­liga kul, greiðir hon frá. Íblástur til dagliga list Har eru ongar avmarkingar, tá Rakel Helmsdal skapar. Tí, sigur hon, hugskot eru kombi­natiónir. Hon setur saman ymisk ting, sum hon sær og hoyrir, og setur tað saman við onkrum øðrum. – Sært tú bara eina kannu, so er onki hugskot, sigur hon og lyftur reyðu mjólka­kannuna á borðinum upp. Men sært tú eina kannu, og ímyndar tær eina gamla konu, sum skonkir sjúka mann­inum mjólk, so hevur tú beinan­vegin eina søgu, sigur hon, og letst at skeinkja. Hugskot eru alla staðni, sigur hon, og øll ting eru full av møguleikum. Tá hon finnur fram hug­ skot, lurtar hon ofta eftir sam­røðum ella eygleiðir um­ hvørvi, hon er í. Tað ber væl til at finna íblástur á ferð­um í útlondunum, men til ber eisini til at hyggja gjøgn­um vindeygað. Megin­part­urin av íblásturin, sum Rakel finnur, finnur hon ikki við vilja. Tað er ein fim­leikur, greiðir hon frá. Tað er »uppá­finni­ vøddin«, sum er í gongd alla tíðina: Tað er ein venjing í at síggja møguleikar. Skúlaverkið hevur ein trupulleika Einaferð var Rakel dómari í eini skrivikapping her heima og varð tá skelkað av vána­liga tilfarinum, sum kom inn, sigur hon. Stutt eftir var hon í Álandi og fekk upp­lýs­ingar um skrivi­ kapp­ing­ar fyri 9. flokkarnar, sum tey hava havt í nógv ár. Tekstir­nir, sum komu inn har, vóru knasandi góðir. Næm­ing­arnir hjá okkum áttu at dugað minst líka væl at skriva, sum næmingar í út­ londum gera, sigur hon. Tað er ein spurningur um vana. Tí hevur hon fingið í lag sam­starv við Nám til slíka kapping í Føroyum í ár – annað árið á rað. Undir­tøkan síðsta ár var ikki ser­liga góð, sigur hon, og tann ábyrgdin liggur helst partvís á lær­ar­ unum. Flokslærarar eggja ofta ikki næmingunum at taka lut, og eru ikki við upp á tað. Hennara egnu upp­liv­ing­ ar av at skriva í skúl­anum vóru ikki góðar. Reaktión­ ir­nar vóru generelt bara upp á formin – stavseting og tekn­seting – heldur enn inni­haldið, og tí var tað av­ mark­að og avmarkandi upp á allar mátar. Okkara skúlaverk sum heild hevur ein trupulleika, tað er ov stirvið. Tað hev­ur iva­leyst okkurt við lærara­út­ búgvingina og vanahugsan at gera, heldur Rakel. Nógv kundi verði gjørt at bøta um trupul­leikan, og tað er av týdn­ingi, at okkurt verð­ ur gjørt, tí bygnaðurin av fólka­skúlanum ávirkar bygn­aðin av sam­felagnum. Tað er í fólka­skúla­num, at vit mynda fram­tíðar sam­ felags­borg­arar, og so­leiðis sum vit mynda tey har, verða tey verandi. Fólka­ skúlin er merktur av vænt­ andi kreativi­teti, og tískil er sam­felagið tað eisini. Kreativitetur, sigur Rakel, merkir ikki bert fingra­mál­ ing ein tíma um vikuna, krea­tivi­tet­ur eigur at vera ein virdur partur av øllum læru­grein­unum. Hava børn viðgongd í tí tey gera, so fáa tey eisini virð­ing fyri økinum og læru­ grein­ini. Tá børn ikki fáa við­gongd, tá tey eru skap­ andi og hugsandi, so missa vit kreativa potentiali í sam­felag­num, tí tey útvikla ongan­tíð evnini til fulnar. Vit missa tey, tí tey uppliva ikki, at tá tey finna upp á okk­ urt nýtt, so hevur tað virði, heldur hon. – Onkur má siga, at hetta er kul, at tú finnur upp á hatta. Tað hevur virðið at hugsa nýggj ting. Tað er týdn­ingar­mikið at fáa at vita, at tað sum tú gert hev­ur týdn­ing og áhuga. Vit hava øll so stórt potentiali og ser­ lig evni, og tað er forbannað synd, um vit bara brúka ein avmarkaðan part hesum. Tú skalt ikki avmarka tankarnir hjá fólki, sigur hon. – Tað er sum kara­ mummu­lógin, fennir hon. Tað er veru­liga onki mark fyri, hvat tú kanst, so longi tú ikki gert øðrum ónaðir. Hon heldur, at til ber til at broyta akkurát tann part­in av trupulleikanum við betur at rúma skapandi læru­ grein­unum í skúlunum. Tey kunnu millum annað loyva lista­fólki inn at undirvísa, tí før­oysk listafólk eru hamr­ andi góð til sítt fák, sigur hon. – Loyvið teimum inn at undir­vísa, og tú fært nøkur heilt onnur børn í hin­um enda­num. Tað er ikki neyð­ ugt at seta tey í fast starv, tí tey vilja ikki fast starv. Tað er ongin grund til, at lærararnir kenna seg hóttar, sum tað tykir at teir ofta gera, sigur hon at enda. annika@sosialurin.fo Rakel Helmsdal Fødd 25. september í 1966 Rakel hevur skrivað barna- og ungdóms­ skaldsøgur, stuttsøgur til vaksin, sjónleikir og annað. Skrivar saman við Áslaug Jónsdóttir og Kalle Güettler bøkurnar um skrímslini. Í 2011 setti á stovn marionettleikhúsið Karavella Marionett- Teatur, sum er eitt ein-kvinnu marionettleikhús, sum ferðast um alt landið. Hevur síðani 1996 havt høvundaverksmiðjur. Arbeiddi leingi sum grafikari hjá Jarðfeingi. Tekur sær av sniðgeving av egnum plakatum og øðrum lýsingartilfarið. Stendur saman við Hedvig Westerlund-Kapnas fyri ung­dóms­ mentanarstevnunum Ung í Føroyum. Hevur verið verkætlanar­ leiðari hjá Savnsfagnaðinum og framleiðslustjóri fyri leikinum Álvaleikur hjá Havnar Sjónleikarfelag. Arbeiðir sum nú fulltíðar listafólk við at skriva og sum leik­ hús­stjóri á Karavella Marionett-Teatri. Undirvísir í kreativari skriving á Listaskúla Føroya, umframt annað freelance arbeiði.