mánadagur 2. mars 2015síða 5

5 Mánadagur 2. mars 2015 · Nr. 25 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 meslingar Danjal av Rana Eingin á skrivstovuni hjá Lands­læknanum minnist, nær meslingar seinast vóru skrá­settir í Føroyum, men tað eru mong ár síðani, sigur virkandi landslækni í Før­oy­ um, Henrik L. Hansen. – Tað er heilt vist, at í løt­ uni hava vit ikki meslingar í Føroyum, sigur hann. Landslæknin greiðir frá, at koppseting móti mes­ling­ um verður gjørd við MFR- kopp­setingini, ið verður givin børnum, tá tey eru 15 mán­aðir, og tá tey eru 4 ára gomul. Fyrr fingu børn seinni ífylluna, tá tey vóru 12 ára gomul, men tá HPV-kopp­ setingin varð tikin í nýtslu, var seinna MFR-koppsetingin flutt til fýra ára aldur. Henrik L. Hansen greiðir frá, at í Danmark eru regluliga útbrot av meslingum, orsaka av, at danir ikki megna at kopp­seta síni børn nóg væl. – Her í Føroyum verður kopp­setingarætlanin fylgd nógv betri og tættari, og tískil eru Føroyar og føroyingar so gott sum fullkomiliga kopp­ settir móti meslingum, sigur virkandi landslæknin, ið sigur seg hava varhugan av, at allir føroyingar koppseta síni børn. Hann minnir á, at vanliga verður sagt, at um 95 prosent av nýggjum ár­gang­ um verða koppsettir, verður tað roknað sum, at allir íbúgv­arnir eru koppsettir. Meslingar eru sera smitt­ andi og er ein av teimum meiri álvarsomu virus­sjúk­ un­um, vit kenna til. Hon kann geva álvarsamar eftir­ sjúkur, oftast lungnabruna ella miðoyrnabruna, men møgu­liga eisini heilabruna. Fyrr hendi eisini, at fólk doyðu av sjúkuni, greiðir Henrik L. Hansen frá. Byrjað varð at koppseta føroysk (og donsk) børn í 1987, og í dag verður mett, at tey yngru eru øll koppsett, með­an tey vaksnu hava øll havt sjúkuna sum børn. – Tó so, um onkur veit, at hann ikki er koppsettur, mæla vit til at fáa eina kopp­ seting beinanvegin, sigur Henrik L. Hansen. Umfatandi koppsetingin í Føroyum merkir, at hóast sjúkan skuldi funnið sína leið til Føroya, so hevði talan ikki verið um eitt stórt útbrot, sum vit síggja í øðrum lond­ um í løtuni. – Sjúkan hevði havt sera avmarkaðan møguleika at spreiða seg, tí øll runt um hana eru longu koppsett móti henni ella hava havt sjúkuna longu, sigur hann. – Um ein gerst sjúkur, verður ein rættiliga illa fyri. Ein fær høgan fepur og følir seg rættiliga illa. Tað er ein stórur vandi fyri eftirsjúkum, men deyðsvandin er lítil í dag, sigur landslæknin, sum minnir á, at mælt verður til at koppseta seg, um ein veit, at ein ikki er koppsettur, ella ikki heldur seg hava havt sjúkuna sjálvur, sigur landslæknin at enda. Eingir meslingar í Føroyum Virkandi landslæknin sigur tað vera sera lítið sannlíkt, at eitt meslingaútbrot skuldi hent í Føroyum. Til tess er koppsetingin í Føroyum ov umfatandi, sigur Henrik L. Hansen, virkandi landslækni. Meslingar Ein av herviligastu virussjúkunum, vit vita um. Smittar við beinleiðis samband ella gjøgnum luft. Ein persónur kann smitta 15 til 20 aðrar persónar, ið ikki eru koppsettir móti sjúkuni. Tilgerðartíðin er millum 10 og 14 dagar Byrjar við fepuri, hosta, krími og ljóskvæmi. Síðani bróta meslingarnir út. Nøkur fáa eftirsjúkur, sum bronkitis og diaré. Heilabruni er ein sjáldsamur, men álvarsligur, vandi við meslingum. Síðani 1987 eru føroysk børn koppsett móti meslingum. Koppsetanin verður gjørd í tveimum umførum, tað fyrra, tá barnið er 15 mánaðir, tað seinna, tá barnið er fýra ára gamalt. Innan fyltar 15 mánaðir verður mett, at barnið er vart av andevnunum frá móðurmjólkini. Landslæknin sigur seg ikki minnast, seinast meslingar vóru skrásettir í Føroyum. Deyðstíttlækin av meslingum er umleið ein av 3.000. Ein av 1.000 fær heilabruna. Tað eru serliga børn undir fimm ára gomul og vaksin yvir 20 ár, sum kunnu koma illa fyri av meslingum. Meslingar í Evropa Mett verður at seinasta árið eru um 22.000 smittaði í Evropa. Seinastu árini hevur talið ligið støðugt millum 15.000 og 30.000. 85 prosent av teimum smittaðu vóru ikki koppsett. Seinastu árini hava fleiri stór útbrot verið í Evropa. Umleið 5.000 vóru smittaði í Italia í 2008, yvir 24.000 í Bulgaria í 2010 og 15.000 í Fraklandi í 2011. Sambært evropiska depilinum fyri fyribyrgjan og eftirliti av sjúkum (European Centre for Disease Prevention and Control) vóru útbrot í Niðurlondum, Italia og Stórabretlandi í 2013. Sambært WHO doyggja 122.000 fólk um allan heimin av meslingum um árið. Eftir at ein bretskur granskari í 1998 vildi vera við, at samband var millum autismu og MFR-koppsetingina, fall talið av koppsetingum í Evropa nógv. Ástøðið hjá granskaranum er síðani væl og virðiliga afturvíst, men enn í dag vísa koppsetingarivasom til hendan granskaran og atfinningar hansara móti koppseting. Henrik L. Hansen, virkandi landslækni Mynd: Álvur Haraldsen