hósdagur 26. mars 2015síða 38

14 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 3 • 27. mars 2015 Málningarnir á gólvinum lýsa í ymiskum klárum og løttum litum og yvirdoyva næstan listamannin, sum ílætin myrkamorreyða troyggju, grønbrúnar floyals­ buksir og slitnar svartbrúnar leðurskógvar, vísir mær á ymiskar staklutir í málningunum. Rørslurnar eru spaku­ligar, næstan trekar, og røddin tykist líka tung at draga sum føturnar. Eg seti meg á krakkin við lítla rulliborðið framman fyri stóra vindeygað, sum vendir út móti Glyvursnesi. Á borðinum eru ymiskir lutir. Ein terpentinfløska, eitt skiti vínglas og ein uppturkað sitrón. Torbjørn fer eftir einari øl og setir dósina á borðið. – Eitt sindur av bensini skal til, sigur hann og setir seg tungliga í gamla, djúpa stólin. Eyguni smílast. Mitt á gólvinum stendur ein stórur krossur upp eftir einum stólpa. Torbjørn hevur málað fleiri altartalvur, millum aðrar Jesus á krossinum í Miðvágs kirkju og sein­astu kvøldmáltíðina í Haldórsvíkar kirkju. Í báðum før­um brúkti Torbjørn livandi modellir. – Tað geri eg altíð. Eg má síggja tað, sum eg máli. – Tá ið eg máli Nólsoynna, má eg hava hana framm­ an fyri mær, og tá ið eg máli kvinnur, eru tær altíð fys­ iskt til staðar. Eg máli ongantíð eftir minninum. Hann lyftir hendurnar og grípur eftir ímyndaða sam­ røðu­evninum úti í luftini. Sólin stavar inn gjøgnum vind­eygað, og ljósið fellur á samskiftandi hendurnar, sum eru líka livandi sum strokini á málningunum. Seinasta altartalvan, sum Torbjørn málaði var til kirkjuna í danska býnum Thorum. Hon ímyndar løt­una í Emmaus, tá ið Jesus situr saman við tveimum læru­ sveinum. – Hana málaði eg eisini her, og teir sótu við hetta lítla borðið. Treka røddin hevur hug at hvørva aftur í hálsin. – Eg royndi at mála, hvussu Jesus hvørvur, meðan teir eta, men eg fann onga leið. Hann steðgar á, og tað tekur eina løtu, áðrenn røddin verður sjónlig aftur. – Tað er sovorði abstrakt. Hondverkið og listin Nógv fólk hava sitið model til málningar inni í høllini hjá Torbirni, og á opna plássinum aftanfyri høga kross­ in hevur Havnar dansifelag eisini dansað modell. – Tey dansaðu her fleiri kvøld, og so málaði eg, meðan tey dansaðu. Tað nyttar ikki at taka eina mynd og so mála eftir henni. Fotomyndin fangar ikki veru­ leik­an. Og tað er heldur ikki nokk bara at tekna motivið, meðan tú hevur tað framman fyri tær, og so mála eftir strik­myndini aftaná. – Strikurnar eru týdningarmiklar, men tú mást eis­ini fanga ljósið, skuggarnar og rørlsurnar. Eg leiti við lit­ unum, og við hvørt koma tónar fram, sum kløkka meg. Tá er tað spennandi at mála. Tá kann tað nærkast list. Hann peikar á ein málning á gólvinum. Eina kava­ mynd úr Havnini. – Hasa myndina arbeiddi eg øgiliga nógv við – kanska tí at kavin lá so leingi – og eg fann fram til nakað. Torbjørn tigur og hyggur eina løtu at myndini. – Hvat fanst tú? – Ja, hvat fann eg? Nakað sum ikki bara er ein glans­ mynd. Har eru nakrir litir, sum ikki eru so lættir at gera. Tað hvíta er ikki bara hvítt. – Um mann bara roynir at fanga litirnar, sum mann sær, so er tað sum ein fotomynd. Eg leiti eftir nøkrum litum, sum kanska als ikki eru har. Eg abstraheri, loysi meg frá motivinum. – Tú brúka ofta sama motiv. Hví tað? – Tá ið eg kenni motivið, kann eg loysa meg frá tí. Eg havi linjurnar og formarnir og kann leita víðari. Tað tekur tíð veruliga at síggja eitt motiv. Tá ið eg máli fólk og havi verið leingi saman við teimum, kann eg knapp­ liga síggja nakrar linjur, sum fáa psykuna fram. – Motivið – bæði landslagið og fólkið – letur seg upp, og tú letur teg upp, og tá ið tú so málar, kanst tú vóna, at málningurin eisini letur seg upp. Tá er tað deiligt at mála. – Hvør málari hugtekur teg? – Mær dámar væl at granska kompositiónirnar í klass­isku listini, men tað er serliga ein málari, sum fram­vegis altíð sigur mær nakað, og tað er Claude Monet. Hjá honum er tað ikki linjurnar, men litirnir, sum hug­taka. Eingin í listasøguni dugir so væl at arbeiða við lit­um sum hann. Serliga tá ið hann var heilt gamal. – Hann var yvir 80, tá ið hann gjørdi sínar bestu máln­ingar. Tá var motivið vorðið so einfalt, at tað var abstrakt. Vit tosa ein løtu um Ingálv av Reyni, sum eisini helt á at mennast sum málari líka til tað síðsta. – Ingálvur var altíð eitt sindur frammanfyri. Hann var abstraktur, men alíkavæl var kompositiónin har, hand­verkið. Tað eru nógv, sum eftirlíkna Ingálv, men hann dugdi so øgiliga væl at tekna, og sjálvt um tað var abstrakt, so hevði hann stýr á bakgrund, forgrund, dýpd og dimen­sjónum. Tað kann eg gott sakna hjá nógvum mál­arum í dag. – Tað nyttar heldur ikki at leita eftir Ingálvi ella Monet. Tú mást leita eftir tær sjálvum. Tað verður ikki til list, tá ið tú leitar hjá øðrum enn tær sjálvum. Tað einasta eg vildi Listamaðurin Ingálvur av Reyni hevði ein avgerandi leiklut, tá ið Torbjørn Olsen sum ungur drongur tók tey fyrstu fetini út í listaheimin. Hann var lagstur inni, og foreldrini stúrdu fyri, hvat skuldi verða av honum. Pápin fann honum lærupláss hjá Einari Mikkelsen, men tað gekk ikki. – Pápi var so stoltur, tí nú fór sonurin í læru. Men tað interesseraði meg yvir høvur ikki. Eg var eisini óheppin og datt av einum stiga og skaddi mær ryggin, og ein annan dagin fekk eg ein ógvusligan stoyt. So eg gavst og legðist aftur inni. – Teknaði tú nógv ta tíðina? – Ja. Eg bæði teknaði og málaði. Ein dagin hevði pápi verið inni í málingahandlinum á veg heim frá Skipa­ smiðj­uni, og har hevði hann keypt mær máling, palett og penslar. Hann helt uttan iva, at so kundi eg í øllum før­um hugna mær við tí. Torbjørn smílist. – Hvørki mamma ella pápi hildu, at eg skuldi læra til lista­málara. Tað var ov ótrygt, eingin kundi liva av tí. Men tað einasta, sum ungi Torbjørn vildi, var at verða listamálari. Og ein dagin, tá ið drongurin var 15 ár, fór mamman á gátt hjá grannanum og spurdi, um hon kundi læna telefonina. Hon skuldi ringja til Ingálv av Reyni. – Tað var nakað, sum hon sjálv fann upp á. Hon var nokk komin í neyð. Ingálvur var blíður og bjóðaði unga manninum út til sín og bað hann hava nakrar tekningar við. Torbjørn flennir varliga. – Tá eg hugsi um tað í dag, kann eg gott hava skomm av tí, sum eg hevði við, men Ingálvur rósti mær og lovaði at skriva til ein lærara í Keypmannahavn. Tað gekk næst­an eitt hálvt ár, men so ein dagin fekk eg eitt bræv, um at eg skuldi møta hjá hesum læraranum. Foreldrini fylgdu mær vestur, og pápi hevði skaffað mær innivist hjá ein­um, sum hann kendi í Keypmannahavn. – Hvussu gamal vart tú tá? – Eg var 16. Vesturi á flogvøllinum sá eg pápa tosa við Hákun Djurhuus, og hann hevur sikkurt biðið hann havt eitt eyga við mær, tí tá ið vit komu niður, bílegði hann hýruvogn til okkum báðar og koyrdi meg upp á pláss fyrst. Torbjørn smílist og reisist eftir einari øl afturat. Undirvísingin gekk fyri seg í Ny Carlsberg Glyptotek, og har sat hann hvønn dag saman við øðrum næming­ um og teknaði og málaði. – Tað var hørð venjing, men eg fekk eisini rós, bæði frá læraranum og hinum næmingunum. – Hevði tú fingið undirvísing í tekning, áðrenn tú flutti niður? – Í Venjingarskúlanum høvdu vit formning, tað var kanska ikki beinleiðis undirvísing í tekning, men Hans David Jacobsen, lærarin, eggjaði mær til. Eg minnist eina­ferð vit skuldu gera leir. Tey flestu gjørdu krukkur, men eg hevði gjørt eitt høvd av einum skallutum manni, og tá Hans David kom til mín, segði hann: “Og her síggja tit nakað!” Torbjørn flennir næstan umberandi. – Herðaklappini, tey hava gjørt mun. Eingin mennist einsamallur Í Glyptotekinum høvdu næmingarnir framsýning 14. hvønn dag, og Torbjørn byrjaði eisini skjótt at senda máln­ing­ar heim til ólavsøkuframsýningar í Føroyum. Í dag er listin við framsýningum langur, og hann hevur sýnt fram bæði einsamallur og saman við øðrum, bæði í Føroy­um og aðrastaðni. – Hvussu hevur tú tað, tá ið fólk koma til fernisering, og tú gongur millum tey? – Tað er einki stuttligt. Eg eri so øgiliga nervøsur. Men eg royni at vera har og ganga millum fólkini. – Hvat ert tú nervøsur um? – Eg veit ikki. Tað er altíð hetta her, at teimum als ikki dámar tað, sum eg máli. Torbjørn flennir stillisliga. – At hava eina málningasýning er sýna seg sjálvan fram. Mann er úrlatin, púra nakin. Tað eru tínar kenslur, sum hanga á vegginum. Tín húð. – Er tað soleiðis, tað kennist? – Ja. Tað er soleiðis tað er. Men tað er eisini øgiliga týdningar­mikið at sýna fram. Tað nyttar ikki at goyma seg. – Hví? – Tí tú mást hoyra og síggja, hvat hini halda. Og tú sært tað eisini øðrvísi sjálvur, tá ið tú sært tað saman við øðr­um. Eg síggi ofta málningarnir við heilt øðrum eyg­um, tá ið teir hanga á eini framsýning. – Hevði tú verið tann málari, sum tú ert í dag, um tú ikki hevði sýnt fram? – Nei, tað hevði eg avgjørt ikki verið. Og eg hevði eis­ini verið djúpt ólukkuligur. Tú mást vísa, hvør tú ert. Fara út millum hini í staðin fyri at goyma teg. Tað er gott at merkja, at onnur taka listina álvorligt, og tað er menn­andi at fáa kritikk og rós frá øðrum. – So tað at vera partur av einum umhvørvi hevur týdning? – Ja, tað hevur tað. Eg haldi, at tað var tí, at Mikines ikki kláraði at búgva í Føroyum. Hann manglaði eitt listar­ligt umhvørvi, men tað fekk hann niðri. Í dag er øðr­vísi. Húðin hongur á vegginum ...framhald frá síðu 13 “Tá ið eg kenni motivið, kann eg loysa meg frá tí. Eg havi linjurnar og formarnir og kann leita víðari. Tað tekur tíð veruliga at síggja eitt motiv. Tá ið eg máli fólk og havi verið leingi saman við teimum, kann eg knappliga síggja nakrar linjur, sum fáa psykuna fram.” Mynd: Finnur Justinussen