mikudagur 13. mai 2015síða 30

Fríggjadagur 15. mai 2015 sosialurin 55 30 Áki Bertholdsen T að hevur stóran týdning, at foreldrini hava fatur á tí langa endanum. Hetta var boðskapurin, tá ið Óli Rubbeksen, SSP ráðgevari, og Elin Michelsen, vóru í Hvalbiar skúla nú eitt kvøldið og greiddi for­eldr­um frá um tær fellur, børn og ung kunnu detta í, tá ið tey ferðast á int­er­neti­ num og ikki minst um, hvør­ja ábyrgd, for­eldrini hava. Tað er heilsubólkurin í Hvalbiar Skúla, sum er mannaður við Sigruni Toft­heyggj og Óla Johannesen, sum skip­aði fyri upplýsandi fundi fyri for­ eld­ur um internetbrúkið hjá børnum og ungum. Og tað er av álvara nógv, sum kann ganga galið, og tí hevur tað stór­ an týdning, at foreldrini fylgja við í tí, børnini fáast við á internetinum. Tá hugsa tey ikki um, at foreldrini skulu sneyta í øllum, børnini fáast við. - Men tað eru foreldrini, sum hava ábyrgdina av børnunum, og tí eiga tey at vísa áhuga fyri tí, børnini fá- ast við á internetinum, og tey eiga at tosa við børnini um góðan atburð á int­er­netinum. Sjáldan í ringari meining Her verður serliga hugsað um Face­ book, og aðrar sosialar miðlar, men eisini um internetið sum heild Og ásannast má, at Facebook, og aðr­ir sosialir miðlar kunnu eisini vera eitt sera hent amboð - Men trupulleikin er, tað er eisini heilt vanligt at leggja myndir og sjón­ brot á Facebook, men tað duga børn­ ini ikki at fata avleiðingarnar av, tí í teirra verð er Facebook ein aftur­lat­ in skipan, har alt ber til, sigur Elin Michel­sen. - Sostatt fata tey ikki, at Facebook er eitt óendaligt net. Tað er ræðuliga sjáldan, at nakað verður gjørt í ringari mein­ing. Men tey duga bara ikki at fata avleiðingarnar av tí, tey leggja á Face­book, og tí kann tað enda galið hjá teim­um, sum ikki ansa eftir. Hon skoytir eisini uppí, at børn­ ini brúka kanska meiri tíð á inter­neti­ num enn tey vaksnu geva sær far um, tí internet er ikki bara á telduni, tað er eisini í teldlinum, í fartelefonini og nú á døgum hava sjónvarp eisini int­er­net. Børn og ung eru eisini á inter­ neti­num alla tíðina. Hóast tey gera okkurt í felag, hava tey Facebook opið, so at tey fáa fylgt við, hvat hendir aðra­staðni. Nøkur góð ráð Elin Michelsen sigur, at tað, sum ger tað stuttligt hjá børnum og ungum at vera á Facebook, er, at vinfólkini eru har Men tað eru foreldrini, sum hava ábyrgd­ina av børnunum, og sita tey so leingi á netinum, at foreldrini hal­ da, at nú er nokk, so hava tey altso loyvi til at siga stopp. Men undir øllum umstøðum er tað snilt at hava nakrar reglur fyri inter­ne­tnýtsluna hjá børnunum. Eitt nú eiga foreldrini at tryggja sær, at børnini eru so privat sum gjør­l­igt, - Stilla Facobook soleiðis, at tað bara eru vinirnir hjá børnunum, og so aft­ur teirra vinir, sum sleppa at síggja, at børnini eru á Facebook. - Ongin, sum ikki kennir børnini, hev­ur brúk fyri at vita, at børnini er á Face­book, men ofta er vinaskarðin at kalla tann sami. - Tað ger onki, at børnini ikki hava hundrað vinir í Kina. Men tað eru í roynd og veru føroysk børn, sum hava hundrað vinir í Kina. Tað hendir, tá ið børnini liggja almenn á Face­book, og so biðjur onkur tey um vin­a­lag, so siga tey bara ja. Tí er tað hent at stilla Facebook soleiðis, at ikki øll síggja, at barnið er har. Elin Michelsen mælir eisini til, at foreldur gera avtalur við børnini um, hvønn tey kunnu vera vinir við á Face­book, og ein góð regla kann vera, at tey, børnini heilsa upp á dag­ligt, kunnu tey eisini vera vinir á Face­ book. Hon heldur, at foreldur eiga eisini at tosa við børnini um, hvørjar mynd­ ir, og hvørji sjónbrot, tey leggja á Face­ book og aðrar sosialar miðlar. Annars er støðan tann, at tað er ikki loyvi at leggja myndir av fólki á Face­book, uttan at spyrja tey áðrenn. Men foreldur eiga eisini at tosa við børnini um at ansa eftir, at tey ikki leggja myndir av sær sjálvum á Face­ book, sum tey kunnu fara at skamm­ ast av seinni. - Bið børnini vísa tær myndirnar, tey ætla at leggja á Facebook, so kun­ nu tit tosa við børnini um tey, ljóða tey góðu ráðini frá Elini Michel­sen. - Tað er nógv happing á netinum, men tað verri enn so altíð meint sum happ­ing. Men tá ið eitt verður skrivað á Facebook, síggja tey, sum lesa, ikki kropps­málið hjá tí, sum skrivar, og nett­upp tað kann vera avgerðandi fyri, hvussu eini boð skulu skiljast. - Samskiftið á netinum er heilt øðrvísi enn at tosa andlit til andlits. Tann, sum skrivar á Facebook, hevur ongan møguleika at vita, hvussu tað verð­ur uppfatað av lesaranum. - Ofta vita børn og ung heldur ikki, at tey hava ávís rættindi á netinum. Ofta vita tey ikki, at tað ber til at sletta vinir aftur, uttan at nakar fær tað at vita. Tað ber eisini til at melda ósømi­ligt tilfar. Og so leggur Elin Michelsen eisini dent á, at foreldrini skulu krevja at fáa loyniorðið hjá børnunum. Tað er gamaní at siga, at børnini hava rætt til eitt privatlív á netinum, men tað eru altso foreldrini, sum hava fulla ábyrgd av børnunum, til tey eru 18 ár, og tí kunnu foreldrini eisini krevja at fáa loyniorðið fyri at trygg­ja sær, at tað eru tey, sum hava fatur á tí langa endanum, skuldi tað ging­ið galið. - Tað er ikki fyri at sneyta í, hvat børn­ini fáast við. Men foreldur eiga at tryggja sær, at fer nakað ósømilgt fram, kunnu tey fáa atgongd at síggja, hvat tað snýr seg um. BØRN OG INTERNET Foreldur skulu heilt avgjørt fylgja við í tí, sum børnini havast at á internetinum, halda tey bæði, Óli Rubeksen og Elin Michelsen Góð ráð til foreldur um børn og internet