mánadagur 10. august 2015síða 16

Mánadagur 10. august 2015 · Nr. 90 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Magni Arge løgtingsvalevni fyri Tjóðveldi Føroyar hava átrok­ andi tørv á eini savn­andi kós fram ímóti búskapar­lig­ um sjálvbjargni og politiskari sjálvstøðu. Teirri kósini vil eg fegin virka fyri, og tí stilli eg upp fyri Tjóðveldi til løgtingsvalið 1. september. Tey 18 árini, eg var í Atlantic Airways, var grundhugsanin, at før­ oyingar sjálvir væl kundu menna sína egnu flogvinnu. Dugnaligu starvsfólkini í felag­ num prógvaðu, at tað bar til, og í dag er Atlantic Airways ikki bara ein lívæðr til umheimin, men eisini bulurin í eini nýggjari føroyskari flogvinnu, sum hevur skapt hund­ raðtals avbjóðandi størv og økt um útflutningsvirðið við milliardum. Mong minnast ivaleyst, hvussu Atlantic Airways varð spei­rikið fyrstu árini. Føroyingar fóru ong­ antíð at duga at fáa eitt flog­felag á føtur, varð sagt, og summi vóru so óttafull, at tey vildu ikki flúgva við føroyskum flog­skip­ar­um. Soleiðis hevur nærum altíð verið í vinnuligu, búskaparligu og politisku menningarsøgu Føroya. Nýggj átøk fingu í fyrstani lítla undirtøku, tí álitið á egnan mátt var lítið, men tá fræini vuksu til heystbúnaðar akrar, fegnaðust øll um framstigini. STÓRT VIRKISFÝSNI Føroyar hava ríkar vakstrar­ møgu­leikar næstu árini, sum eg fegin verði við til at rudda slóð fyri politiskt. Fiskivinnan og aliv­ inn­an eru høvuðsmotorarnir í búskapinum, men aðrar vinnur, ný­skapan og gransking eru eis­ini týðandi tættir í búskapar-vøkstri­ num. Fiskivinnan dró sløk 550.000 tons upp úr havinum í 2014, og virðini, sum hetta virksemið legði eftir seg, kundu teljast í milliardum. Úr føroysku firðunum tóku vit stívliga 70.000 tons av alifiski, og alivinna stendur nú í krónum og oyrum fyri nærum helminginum av føroyska vøruútflutninginum. Í oljuvinnuni arbeiddu bara tveir føroyingar í 1993, men í dag eru fleiri enn 1000 føroyingar knýttir at frálandavinnuni, og føroysk feløg sum Pam Offshore, Thor í Hósvík og Skansi hava við stórum hepni virkað á altjóða pallinum í samstarvi við onnur feløg. Føroysk ferðavinna hevur áhald­andi ment seg seinastu 20 árini við størri og smærri fyritøkum og stóru flutningsfeløgunum At­ lan­tic Airways og Smyril Line. Visit Faroe Islands hevur við nýggjum íblástri sett meiri ferð á marknaðarføringina, og sjálvt ræstur fiskur er vorðin ein spenn­ andi attraktión uttanlands. Væl hugsandi er, at ferðavinnan er tvífaldað í 2020, og at lopini síðan halda fram eins og í Íslandi. FØROYSKAR LOYSNIR OG NÝSKAPAN Føroysk byggivinna loysir ferð efti ferð úr lagdi stórar verkætlanir í Føroyum og bjóðar seg eisini fram uttanlands. Heilt frá byggi­ frøðinginum og arkitektinum við tekniborðið til handverkaran og arbeiðsmannin á byggiplássinum er byggivinnan ein søga um áræði og virkisfýsni. Føroysk KT- og samskiftisvinna hevur eisini prógvað sínar dygd­ ir. Føroyskir teldufrøðingar hava víst, at væl ber til at gera ser­ før­oyskar loysnir, sum kunnu útflytast og skapa virðisøking bæði hjá einstøku fyritøkuni og í búskapinum sum heild. Íverksetaraandin er vaksandi, og tað, sum í dag kann tykjast at vera ein eyðmjúk roynd at fáa tað ómøguliga at bera til, kann í morgin gerast ein inntøkuskapandi vinnugrein, um so talan er um at skapa varandi orkuloysnir, ala tara ella gera ruskspannir úr pappi. Hond í hond við hetta áræðið ganga allatíðina mentanarligt og ítróttaligt virkisfýsni. Sangir og bøkur, sum geva okkum íblást­ur, tiltøk, sum savna okkum, ítrótta­ úrslit, sum geva okkum tjóð­skapar­ yl, eru ómissandi drívmegi í sam­ felagnum. Alt treytar hvørt annað. NÓGV KANN GERAST BETUR Men meðan alt hetta fer fram, kann mangt gerast betur - politiskt. Stóri gordiski knúturin er ein fiskivinnunýskipan, sum bæði er búskaparliga, lívfrøðiliga og sosialt burðardygg. Nýskipanin skal hava støði í, at talan er um virðismiklasta út­ flutningstilfeingið, tjóðin eigur at byggja á, og hon má vera gjøg­ numskygd, so kenslan av, at til­ feingið bara er til taks hjá teimum, sum kenna telefonnummarið hjá landsstýrismanninum við fiski­ vinnumálum, hvørvur úr almenna rúminum. Nýskipanin skal skapa álit. Haraftrat skal hon skapa fjøl­ broytni. Fáa fleiri virkis­fýsnar kreftir møguleikan í høvuðs­vinn­ unum aftrat teimum góðu kreft­ um, sum longu eru har, fer tað at skunda undir uppaftur størri búskaparmenning, og hetta skal eisini seta ferð á heilt nýggjar vinnur. NÝSKIPAN Í SAMSTARVI VIÐ VINNUNA Nýskipanin í fiskivinnuni skal byggja á burðardygga veiði, at før­oyski ræðisrætturin til frum­ rættindini í havinum verður tryggj­ aður, og at handil við fiskiloyvum bara kann fara fram umvegis tjóð­ ar­myndugleikan. Hon skal hava við sær, at allir partar tryggja lív­ frøðiliga burðardygd, búskapar­ menning og sosialan trivnað í Før­ oyum. Bæði OECD og IMF hava stað­ fest, at búskaparligur ójavni forðar fyri búskaparvøkstri. Men tey siga eisini, at fáa tey lægstløntu størri fíggjarligt rásarúm, veksur búskapurin. Haldfør búskapar- og tjóðar­menning er tí bæði treytað av vinnuligum effektiviteti og fjølbroytni, og at breiða fjøldin fær lut í virðisøkingini, sum fæst úr tjóðar­innar tilfeingi. Sjálvsagt skal nýskipanin taka atlit til gjørdar íløgur í vinn­ uni og gerast í samráði við við­ komandi áhugapartar, eisini ver­ andi loyvishavarar. Brýr skulu byggjast millum vinnuligt virkis­ fýsni, búskaparmenning og tjóð­ skaparligt sjálvbjargni. Savnast vit um ta megi, sum longu er í fólkinum, og gera tjóðar­ semju í nýggjari grundlóg um grundarlagið, vit standa á, sams­ tundis sum vit seta kós ímóti búskapar­ligum sjálvbjargni, skapa vit størsta bragdið í okkara tíð. Og møguleikan hava vit beint nú. Mín partur skal ikki liggja eftir í hesi stremban, verði eg valdur á ting! Kós móti búskaparligum sjálvbjargni løgtingsval 2015 Valgreinar