hósdagur 5. november 2015síða 17

Fríggjadagur 6. november 2015 sosialurin 128 17 Forkvinnan í Parkinsonfelagnum heldur, at korini hjá Parkinson sjúklingum og teimum avvarandi kundu verðið nógv betur. Ein av høvuðsuppgávunum hjá felagnum er, at kunna sjúklingin, tey avvarandi og almenninginum betur um Parkinson. Korini hjá Parkinson sjúklingum og teimum avvarandi eru ikki nøktandi Sigurjón EinarSSon U m illgruni er fyri, at tú ert raktur av Parkinson, kann tað ganga rúm tíð áðr­enn tú fært staðfest sjálva sjúk­una í Føroyum. Sum nú er, kann tað ganga 1 - 1½ ár frá tí, at komm­unu­læknin ávísir teg til eina nerva­sjúkufrøðiliga meting og til sjálva staðfestingina av Parkinson sjúk­uni. Ikki fyrr enn tá verður sjúkl­ ing­urin settur í viðgerð. Eftir hetta, kann tað so ganga eitt hálvt ár ella upp til eitt ár, áðrenn sjúklingurin kann fáa næstu viðtalu, og tað heldur for­kvinnan í Parkinsonfelagnum, Dur­id Johannesen, vera alt ov leingi. Her átti tað at verið soleiðis, at bíði­tíðin til 1. viðtalu var í mesta lagi tveir mánaðir. Síðani skuldi tað gingið hægst 2-3 mánaðir innan næstu við­talu, har mann kundi mett um, hvussu heilivágurin virkar og at tað sam­stundis er eitt gott høvi hjá øllum pørt­um at tosa saman um, hvussu við­komandi hevur tað og hvussu sjúkan ávirkar, heldur Durid. Eisini heldur forkvinnan í Par­ kin­son­felagnum, at tað hevði lætt um hjá sjúklingum og teimum av­ var­andi, um samband fekst við eitt parkinsontoymi longu við fyrstu vitjanina. Hetta kundi verið seg lækni, sjúkrarøktarfrøðingur, fysio­ tera­peutur, ergoterapeutur. Á henda hátt kundi tað verðið lættari at fingið ávíst til sálarfrøðing, talulærara, uro­ log, kostráðgeva osfr., har síðani varð mett um støðuna og tørvin, so hjálp og vegleiðing kundi blivið løgd væl til rættis. Eitt annað, ið eisini kundi verð­ið bøtt um, er langa bíðitíðin at koma til ser­lækna. Forkvinnan í Par­kin­son­ fe­lag­num sigur, at tey samskifta við Lands­sjúkrahúsið um støðuna, og har verður roynt at bøta um tað. Sum nú er, kemur ein serlækni av sjúkra­ hús­inum í Bispebjerg í Danmark til Før­oya við jøvnum millumbili, og tað er heldur ikki nøktandi, heldur for­ kvinn­an. Seinastu tvey árini hava vit havt fleiri fundir við leiðsluna á Lands­ sjúkra­hús­inum og við lands­stýr­is­ mannin í heilsumálum um tæn­astu­ støð­ið til  fólk, ið hava Parkinson. Semja er um,  at tænastustøðið inn­an sjúkuøkið sum heild ikki er heilt nøktandi, og í juni í ár fingu vit bræv frá Landssjúkrahúsinum um, at tey eru ígongd við at taka fleiri stig, sum vónandi kunnu bøta um støð­una. Enn er so stutt fráliðið til at meta um, um tað er blivið betri. Okk­ara limir tosa framhaldandi um, at bíði­tíðin er long og at tað er trupult at fáa svar, tá tey ringja um okkurt. Ser­lækn­in er bert til taks, tá hann er í Før­oy­um, og um fólk ringja um okk­urt, so mugu tey ofta bíða við at fáa svar til hann er aftur í Føroyum, sig­ur Durid. Korini hjá teimum avvarandi er heldur ikki nøktandi Parkinsonfelagið roynir at hava eitt gott samskifti við sínar limir, og held­ur javnan limafundir runt um í land­in­um, har felagið kann fáa innlit í, hvussu tað gongur hjá limunum, hvørj­ir tørvirnir eru og hvørji ráð kunnu gevast hvørjum øðrum, um­ framt at vegleiðing um at liva við sjúk­uni eisini verður veittur. Her kem­ur javnan fram, at tey avvarandi ikki føla seg fáa neyðugu hjálpina. Tey verða brúkt sum hjálparfólk, men mangla ofta at fáa neyðugu kunn­ing­ ina um, hvat Parkinson er og ger við tann sjúka. Tey avvarandi eru tann dag­ligi stuðulin, men vita ofta ikki, hvat hetta snýr seg um. Tí kenna tey seg ofta, eins og tann sjúki sjálvur, púra útslitin. Tí má meira kunning til, heldur forkvinnan. Nýggj vitan sigur, at helvtin av viðgerðini fyri Parkinson er heili­vág­ ur, hin helvtin er venjing og kunning. Ávís­ar støður kunnu tykjast sum stór­ ir trupulleikar, men við eitt sindur av kunn­ing, var tað ikki so galið hóast alt, heldur Durid Johannesen.  Kunning er vegurin fram Forkvinnan í Parkinsonfelagnum held­ur eisini, at fólk vita ov lítið um Par­kin­son sjúkuna, og ofta verða tey sjúku misskilt. Tey vera hildin at vera tvør, ser ella drukkin. Eisini verð­ur ofta hildið, at tann sjúki ikki er heilt klárur, og halda seg aftur at venda sær til viðkomandi ella heldur venda sær til tann avvarandi hjá sjúkl­ing­inum, hóast tey eru eins og áð­ur í sinn­inum. Durid heldur, at ein av upp­gávunum hjá felagnum er at kunna og varpa ljós á, hvat Parkinson er og ger við tann sjúka, soleiðis at hetta lættir um gerandisdagin hjá tí sjúka og tey avvarandi. Bara tað, at tann sjúki kann hava trup­ult við at “hava fleiri bóltar í luft­ ini í senn” er týdningarmikið at vita. Ting­ini skulu vera eitt sindur róligari, og ikki so nógv í senn. Sum t.d. tað at vera til ein stóran føðingardag, har fólk tosa um nógv í senn og skifta evni alla tíðina. Tað kann vera ør­ kyml­andi fyri tann sjúka, sigur for­ kvinn­an. Durid Johannesen heldur eisini, tað verða týdningarmikið hjá teim­ um avvarandi at vita, at tey kanska skulu leggja gerandisdagin eitt sindur øðr­vísi til rættis. Alt tað vanliga kann virka strævið fyri tann sjúka, og tí lætt­ir tað um, at eitt nú útvarps- og sjón­varpstól eru sløkt, so meira friður er til staðar, meðan sitið verður til borðs. Dur­id Johannesen, forkvinna í Parkinsonfelagnum