hósdagur 14. januar 2016síða 15

FRÍGGJADAGUR 15. JANUAR 2016 SOSIALURIN 6 15 inum, meðan kona hansara liggur í songini og sær heldur ússalig út. Jógvan hevur alt sítt lív gingið túrar um morgunin. Men í dag torir hann ikki sjálvur út at ganga. Heilsan er farin at bila, men hugurin at fara út er ikki broyttur. Komin út úr kamarinum hjá Jógvani fari eg inn aftur í setur­stov­ una, har eg aftur seti meg við ein­ um kaffikoppi saman við einum av starvsfólkunum. Framman fyri sjón­ varpið liggur ein eldri kvinna í einum stóli. Hon hevur sitið har, síðani eg kom, hugsi eg. Eg trívi í dreymin um tann dagliga spaseritúrin hjá Jógvani og spyrji starvs­fólkini, hvussu er við tí. »Eg hevði ynskt, at vit høvdu stundir til at fara handan túrin við honum. Bara ein hálvan tíma hvønn morgun hevði gjørt stóran mun fyri hann«, sigur unga kvinnan. Tað er eyðsæð, at empatiin fyri hesum gomlu er ógvuliga stór millum starvsfólkini. Tey lata øll væl at stásiligu karmunum og nógvu til­boð­ unum í tí tey rópa Virkis­stov­uni. Har tvær kvinnur arbeiða og dagliga skipa fyri hesum og hasum fyri búfólkini. Men sum tíðin gongur á Traðar­ lon og kring Boðanesheimið ann­ars gongur upp fyri mær, at Boðanes­ heimið er gott fyri summi. Fyri Gertrud og hini, sum dáma væl at ganga í bindiklubba og annars vera sosial á ymiskan hátt – og megna tað – er Boðanesheimið stutt­ligt og spenn­andi. Røktin á Boðanes­heim­ inum er eftir førimun tillagað tann ein­staka tørvin. Men tey smáu tingini í gerandis­degnum, sum geva lívinum tað eyka góðskuna, er ikki pláss fyri. Meðan eg hugsi um hetta, fara eyguni aftur á konuna, sum situr sama stað. Eg spyrji eitt av starvs­ fólk­unum, hvussu tað ber til, at hon bara situr har. Og tástani kava starvs­ fólk­ini niður í tað, sum eftir mínum tykki er hjartaslátturin á hesum stað. »Vit hava ikki stundir at fara út við teimum í gerandisdegnum. Virkis­ stovan skipar fyri túrum til tíðir, men frísk luft er ikki nakað tey fáa nógv av. Og tey, sum ikki sjálvi kunnu vera sosial ella ganga til ymiskt, tey fáa ofta bert tað mest grundleggjandi røktina. Men vit royna øll at seta tíð av til at stimbra tey mentalt og sosialt, tað er bara forbiðið ringt at finna tíðina«, greiður ein av ungu kvinn­unum frá. 14.00 Hví hava vit ellisheim? Tann spurn­ ingin seti eg mær fleiri ferð í gjøgnum mín dag á Boðanesheiminum. Og eftir nakrar tímar á staðnum fara eg og eitt av starvsfólkunum at tosa um hetta. Endamálið við ellisheimum. »Fyrst og fremst skulu vit geva teimum ta grundleggjandi røktina. Men hvør okkara hevur fýra búfólk, so tað er ótrúliga ringt at fáa tíðina at strekkja til. Um tvey vilja á ves sam­ stundis – og tey hava sama starvsfólk – ja, so má ein teirra bíða, uttan so, at onkur av hinum kann hjálpa til«, greiðir ein av kvinnunum frá. Tey flestu okkara halda ivaleyst, at sosial samvera fyri eldri fólk er tað, sum heldur tey klár og virkin. Og tað vita tey á Boðanesheiminum eisini. »Eg haldi tey gomu trívast her, men onkuntíð er tað hart at síggja, at summi búfólk ikki fáa so nógva vitjan, og at vit samstundis ikki hava tíð til at sita so nógv við teimum. Tað, sum tey elska mest, er tað vit lesa fyri teim­um um kvøldarnar. Tað vildi eg ynskt, vit kundu gjørt meira av«, sigur ein av starvsfólkunum. Tað er eitt ósamsvar í heildar­ mynd­ini, hugsi eg, meðan tær tosa. Búfólkini lata væl at, men hinvegin havi eg sjálvandi bert tosað við tey, sum eru klár og virkin. Starvsfólkini eru glað fyri nýggju karmarnar, sum gera ger­andisdagin lættan. Og mong eru til­boðini á Boðanesheiminum. Men hvat er endamálið við ellis­heim­ um í síni heild? Er tað at geva fólki ein virðiligan og tryggan aldurdóm? Ella er tað at parkera tey ónyttugu har, sum vit virknu ikki fáa trupulleikar av teim­ um? »Eg haldi nógv her hava tørv á tryggleikanum, tí tey vóru einsamøll í húsi áðrenn, og vóru bangin fyri at detta ella líknandi. Men eg kann ikki lata vera við at hugsa, at summi virka so einsamøll«, sigur ein av kvinn­ unum, týðiliga knýtt at hesum eldri, sum hon er saman við hvønn dag. 15.30 Tað líður út á dagin, og alsamt fleiri avvarðandi koma innar at vitja. Ein teirra eg hitti er Henny, sum næstan hvønn dag vitjar mann sín Meinhard á heiminum. Í sjey ár hevur hon ansað eftir hon­um heima, men tað gjørdist ov strævið og tí varð ringt eftir Boðanes­ heiminum. Hon er fegin um, at maðurin slapp á heim, tí hon orkaði ikki longur at hjálpa honum heima við hús. Og hon er her hvønn dag fyri at vera saman við honum. Hann er ein av teimum hepnu, hugsi eg, meðan kvinnan greiðir frá. Verri er á aðrari stovu á somu deild. Har liggur ein kvinna, sum er nakað óhjálpin á gamalsaldri. Son­ ur hennara er júst komin á vitjan, og hann bíður mær inn til eitt prát. Mamma hansara orkar ikki at tosa, men hann trívur í sínar egnu upp­ liv­ingar. »Mamma mín tímir ikki teir aktivitetir, sum eru her, og eg havi fleiri ferðir upplivað, at vit eru komin at vitja, og hennara ringjari – faktist tað einasta sambandið hon hevur við um­heimin – er tikin frá henni, tí hon órógvar«, sigur hann og peikar á svarta tólið, sum gevur búfólkum bein­leiðis samband við starvsfólk. Hann er fegin um, at mamma hansara er á heiminum, tí tey hava ikki møguleika fyri at ansa eftir henni heima. Men hansara uppliving er ivasom. Meðan hann tosar rennur aftur fram fyri mær teir tankar eg hevði fyrr á degnum um, at fyri tey sosialu og røsku er óført á Boðanesheiminum. Men fyri hini meira afturlatnu og óhjálpnu er støðan øðrvísi. Mamma hansara orkar ikki upp á ves sjálv. Og um náttina er bert ein náttarvakt á Traðarlon. Tað merkir, at hon má pissa í blæu. »Eg hugsi mangan um hetta við virðingini. Mamma mín er biðin um at pissa í blæu, tí tað er nógv skjótari enn at hjálpa henni á ves aðruhvørja løtu. Tað kennist niðrandi«, greiður hann frá. Maðurin fær samband við mammu sína, sum liggur í songini, og eg fari útaftur á gongina. Inn í setur­stov­una og varnist somu konu sita sama stað. Dagurin er komin at enda, og eg takki fyri meg. Veðrið er ikki blivið fræg­ari, og eg renni við sama lag út aftur í bilin. Stásiligi bygningurin er effektivur, eingin ivi um tað. Men hugna­ligt er tað ikki. Minnir mest av øllum um eitt sjúkrahús. Og hvat er enda­málið við einum ellisheimi? Er tað nóg mikið, at maturin er heilsugóður, og til ber at fara til ymisk til­tøk so sum bingo og bindiklubba? Er tað ikki ein mannarættur at sleppa út í fríska luft javnan? Ella at sleppa á ves dag og nátt? Byggja vit ellis­ heim fyri at sleppa undan teimum óhjálpnu? Eg veit ikki, men eitt havi eg lært, og tað er, at vilja vit tryggja hvørj­um einstøkum góð og virðilig kor á ellis­ árunum, so er tørvur á fleiri starvs­ fólkum. »Høvdu vit bara havt trý búfólk heldur enn fýra hvør, so hevði tað gjørt allan munin og verið eitt heilt øðrvísi tilboð«, segði ein av røktar­ unum, og hinar nikkaðu játtandi. Ja eg kann bert taka undir við teim­um. Fáa vit ikki fleiri starvsfólk á ellis­heimunum, so fáa vit ivaleyst held­ur ikki boðið øllum ein góðan enda á lívinum. BARBARA@SOSIALURIN.FO GOMUL GLOYMD GOYMD MYNDIR: ÁLVUR HARALDSEN »Vit hava ikki stundir at fara út við teimum í gerandis­ degnum. Virkisstovan skipar fyri túrum til tíðir, men frísk luft er ikki nakað tey fáa nógv av. Og tey, sum ikki sjálvi kunnu vera sosial ella ganga til ymiskt, tey fáa ofta bert tað mest grundleggjandi røktina« Starvsfólk