týsdagur 9. februar 2016síða 20

Mikudagur 10. februar 2016 · Nr. 17 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Bjørghild Djurhuus forkvinna í trivnaðarnevnd Tórshavnar býráðs Umleið 90 fólk eru í matarskipanini hjá Heilsu- og um­ sorganartæn­astuni (Lágargarði). Størsti parturin av hesum búgva einsamøll og eta sostatt døg­ urðan einsamøll. Fært tú døgurða frá Lágargarði, og saknar ein at eta saman við, so hevur tú nú møguleika at fáa ein matvin. Eitt av endamálinum við hesi nýggju tænastu er, at fyribyrgja einsemi. Samvera og prát hevur stóran týdning í samband við eina mál­ tíð, eins og hetta hevur fleiri posi­ tiv árin. Her verður hugsað um sansastimuli, venjing, kenslu av felagsskapi, betri matarlyst og sosiala, likamliga og sálarliga væl­ veru. Til tess at stimbra undir hetta skipar Heilsu- og umsorganar­ tæn­astan nú nýtt tilboð við sjálv­ bodnum matvinum, fyribils sum royndarskipan komandi seks mán­ aðirnar. Flestu fólk halda, at tað er gott at fáa vitjan og njóta eitt máltíð saman. Samveran í sambandi við eina máltíð gevur betri matarlyst, fær okkum ofta at eta meira, og gev­ur orku og yvirskot til ger­andis­ dagin. Matvinur Ein matvinur er eins og ein vitj­ unarvinur. Matvinurin er ein sjálv­ boðin persónur frá Heilsu- og um­ sorganartænastuni, sum vitjar eina ferð um vikuna, har endamálið er at eta eina máltíð saman. Hendan tænastan er ókeypis fyri teg sum er í døgurðaskipanini hjá Lágargarði, eins og tað er ókeypis hjá matarvininum. Í verkætlanini verða í fyrsta um­fari 10 fólk, sum fáa matvin og 10 fólk, sum eru matvinir. Allir matvinir fáa eina inn­ leiðslu frá Heilsu- og um­sorg­anar­ tænastuni m.a. um mannagongdir, tagnarskyldu og samleikaprógv. Er hetta nakað fyri teg? So kann tú venda tær til Heilsu­ húsið á tlf. 302000 ella senda eitt teldubræv til heilsuhus@torshavn. fo, annaðhvørt tú ynskir at fáa matvin ella at gerast matvinur. Eg vænti at mong fara at taka av hesum nýggja tilboði, sum eg síggi sum eitt sera positivt íkast til ta breiðu viftu av tilboðum, sum Heilsu- og umsorganartænastan í Tórshavn veitir borgarunum. Ókeypis nýggj tænasta til eldri í Tórshavn Jóhan Christiansen Stýrisform. í Nánd Nú eldraøkið hevur verið kommunalt í eitt ár, er verðuligt fokust setta á inni­ haldið í tænastuni. Í sjálvum sær so er hetta gott og neyðugt, og eiga vit at brúka kjakið til at uppbyggja eina enn betri tænastu í framtíðini. Tó haldi eg, at kjakið og lýs­ ingarnar higar til av eldraøkinum, ”tekna” eina heldur óneyðuga og dapra mynd av støðuni. Við einstøkum dømum, fær al­ menningurin ta fatan, at okkara eldru borgarar liggja óhjálpin, skit­ in og illa røkt í songini, tí starvs­ fólkið ikki hevði stundir til tey. Hendan fatanin er ikki í tráð við verðuleikan. Tað tori eg at pá­ standa. Møguligt eru ikki stundir til nógva sosiala samveru við brúk­ aran, og tað er ein trupulleiki, so ella so. Spurningurin er, hvør skal loysa hann? Tað tykist mær, at vit sum avvarðandi halda okkum hava rætt til at krevja, fyrst eitt búpláss til okkara avvarðandi, síðani at kommunurnar skulu skipa soleiðis fyri, at hesi fólk ikki keða seg, og sita einsamøll, hvørki heima ella á kommunalum stovnum. Eg haldi tað vera misskilt, at eldra­tænastan skal skipa fyri øll­ um innihaldinum í dagligdegnum hjá borgarum, bara tí tey eru komin til ein vissan aldur. Eldratænastan skal í nærveru við brúkaran, syrgja fyri at veita grundleggjandi røkt, tá ein ikki megnar tað sjálvur. Grund­leggjandi røkt í nærveru við brúkaran merkir, at vit við virð­ing fyri brúkaran veita røkt­ina, ein ikki megnar sjálvur. Grund­leggjandi røkt í nærveru við brúkaran merkir ikki, at vit sum myndugleikar skulu fylla dagin við undirhaldi, sosialari samveru o.ø. Heimahjálpin hevur ikki tíð til ein kaffimunn saman við brúkaranum. Skal hon tað? Ein reyður tráður í tí vit hava lisið um í seinastuni er, at starvsfólk á eldraøkinum hava ikki stundir til sosiala samveru við brúkarunum. Tey hava bert tíð til mest neyðugu røktina, og kanska knípur tað enn­ tá onkustaðni. Men felags fyri tað vit hava lisið higartil er, at okkara eldru borgarar, sum hava bygt hetta land, keða seg í ellisárum, og almenna fatanin tykist at vera, at nú skulu myndugleikanir inn, og syrgja fyri at tey ikki keða seg. Eg skilji so sera væl hesi dugna­ ligu starvsfólk, sum dagliga eru millum brúkaranar í eldraøkinum, tá tey føla seg at vera ”ov stuttan”. Tey síggja dag og dagliga fleiri eldri fólk, sum liva í einsemi, og av tí sama hungra eftir nærveru og samveru við onnur fólk. Hetta gerst ein tvístøða fyri starvsfólkini Sjálvandi føla hesi dugnaligu og samvitskufullu starvsfólkini tað kalt og hart, tá tey ikki hava stundir at seta seg eina løtu, og veita hesa nærveru og samveru, ið hesi gomlu fólkini so inniliga ynskja. Spurningurin er so, er hetta ein myndugleika trupulleiki, ella er hetta ein samfelags trupulleiki? Lønt samvera Eg haldi vit eru komin hartil í dag, har vit vera noydd at gera upp við okkum sjálvi sum samfelag, hvør leikluturin hjá myndugleikunum skal vera, og hvør leikluturin hjá okkum sum avvarandi og borgarum annars skal vera, tá tosað verður um eldrarøkt. Eldraøkið í Føroyum kostar í dag oman fyri 400 mió. kr. Eitt búpláss kostar uml. 50.000,- kr um mánan, harav búfólkið sjálvt rindar gott 10% av hesum kostnaðinum. Skulu vit flyta okkum til eina tæn­astu, sum eisini veitir professio­ nella samveru, so kemur eldraøkið at kosta nógv afturat. Hvussu nógv, er ilt at siga. Í Onglandi hevur man eina skip­an, har tey sum eru best fyri fíggjarliga, sjálvi rinda fyri ”undir­ haldið” afturat tí vanligu røktini, tey rinda fyri. Er tað ein tílík skipan vit ynskja í Føroyum? Grundleggjandi spurningurin er, skulu kommunurnar í framtíðini syrgja fyri at okkara eldru borgarar fáa, umframt tí grundleggjandi røkt­ina, eisini professionella sam­ veru, so tey ikki sita einsamøll heima, ella á einum bústovni? Eldratænastan veitir longu í dag partvíst hesa tænastu um­ framt røkt. Spurningurin er um eldra­tænastan skal veita hesa tæn­ astuna fult út, so vit onnur kunna sova væl um náttina? Einasta forð­ ingin er pengar. Eitt grundleggjandi kjak er neyðugt Vit eru komin hartil í dag, at neyð­ ugt er við einum grund­leggj­andi kjakið um eldrarøkt í Føroyum í fram­tíðini. Fakfeløg og áhugafeløg hava longu melda klárt út, hvussu vit skulu loysa avbjóðingina í fram­ tíð­ini. Teirra uppskot til loysn er einføld, og hon er hægri og lógar­ fest normering á økinum, so okkara eldru borgarar ikki keða seg og sita einsamøll, umframt at tað verður tryggja ein grundleggjandi røkt. Eg skilji væl at fakfeløg ar­beiða fyri hægri og lógarfestari no­r­mer­ ing, tí tað betrar um arbeiðs­viðu­ r­skiftini hjá teirra limum. Men eg havi torført við at skilja, hví áhugafelagsskapir ikki koma við øðrum, og meira ”kreativum” upp­ skotum til loysnir. So sum at sam­ skipa vitjunartænastur o.s.fr. Tað haldi eg hevði gagnað eldra­mál­ inum nógv. Felagsskapurin ”Tign” fer enn­ tá so lang, at tey krevja at fígg­ ingar­leisturin millum land og komm­unur skal endurskoðast, so møgu­leiki verður fyri at hækka og lógarfesta normeringina á økinum. Hetta er als ikki eitt mál fyri Tign. Eg hevði ynskt, at Tign og aðrir áhugafelagsskapir heldur vóru aktivir viðspælarar við komm­un­ ur­nar, og komi við konstruktivum, kreativum og alternativum upp­ skotum, til at veita eina betri tæn­ astu, enn hana vit veita í dag. Tað er ov lætt bert at krevja meira pengar. Eg eri sannførdur um, at vit øll ynskja okkara eldru ein góða aldur­dóm. Tað hava tey so sannliga uppiborið, tí tað eru tey sum hava lagt lunnar undir alt tað, vit njóta gott av í dag. So vit hava eitt gott útgangsstøði til eina betri tænastu, men ”tú kanst ikki keypa tær ein veruligan vin” um tað er tað, sum er størsta avbjóðingin á eldraøkinum. Vit mugu vísa ábyrgd, og øll geva okkara íkast til samfelagið. Ein grundleggjandi nýhugsan inn­ an eldrarøkt er neyðug, tí at stovns­ gera okkara eldru fult út, eru ikki ein virðilig loysn fyri nakran. Status á Eldraøkinum – Kommunan keypir tær ein vin, tá tú verður gamal…. KJAK