mánadagur 15. februar 2016síða 10

Mánadagur 15. februar 2016 · Nr. 19 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 RÚSDREKKA Stórur partur av føroyingum yvir 15 ár drekka als ikki alkohol – restin drekkur meira enn í okkara grannalondum Árni Gregersen 38 av hvørjum 100 føroy­ing­ um yvir 15 ár drekka als ikki alkohol. Tað vísir ein kanning, sum Gallup Føroyar gjørdi fyri Fólkaheilsuráðið. Ein líknandi kanning, gjørd í Danmark, vísir, at har í landinum er talan bert um fimm av hvørjum 100 dønum yvir 15 ár, sum als ikki drekka alko­hol. Søguliga sæð – og helst er tað so enn – so eru tað lut­ falsliga nógvir føroyingar, sum als ikki nýta rúsdrekka. Kanning, sum Rúsdrekka- og Narkotikaráðið gjørdi í 1991, vísti, at 13 prosent av teim­um spurdu (20 ár og eldri) monnunum ikki høvdu drukk­ið rúsdrekka seinastu 12 mán­aðirnar. Talið fyri kvinnurnar í sama aldursbólki var 28 pro­ sent. Niðurstøðan í kann­ ingini var, at sammett við okk­ara grannalond vóru tað fleiri føroyingar, bæði mann­ fólk og konufólk, sum als ikki drukku rúsdrekka. Tølini eru úr einum áliti, sum táverandi lands­stýris­ mað­ur við heilsumálum, Karst­en Hansen, lat gera. – Í arbeiðinum at evna til rúsdrekka- og rúsevnis­ poli­tikkin hava verið ein røð av hoyringsfundum við viðkomandi myndugleikar, stovn­ar, ráð, fyritøkur, pri­ vat­ar felagsskapir og áhuga­ felags­skapir. Enda­mál­ið við hes­um fundum hev­ur m.a. verið at fáa vitan og hug­skot til innihaldið í rús­drekka­poli­ tikkinum og at skapa betur rótfesti undir arbeiðinum, segði landsstýrismaðurin. Avleiðingarnar av rús­ drekka og misnýtslu Í heilsverkum kring allan heim er tað vælkent, at av­ leiðingarnar av rúsdrekka og rúsdrekkamisnýtslu eru ómeta­liga stórar. Avleiðingarnar raka ikki bert misbrúkarar, men í stór­ an mun eisini arbeiðs­pláss, familju, umhvørvi og fyri ikki at tala um heilsuverkið, har nógvir misbrúkarar enda. Í Føroyum hava vit fáar ella ongar uppgerðir yvir, hvussu skaðilig rús­drekka­ nýtslan millum før­oy­ingar er fyri fólk. Hin­vegin er nógv tilfar úr okk­ara granna­ londum og aðra­staðni, sum lýsir hesar avleiðingar neyvt. Alheims heilsustovnurin undir ST – WHO – segði, at í 2014 doyðu 3,3 milljónir av fólki orsakað av ovurnýtslu av alkoholi. Hetta svarar til, at umleið seks prosent av øllum, sum doyðu hetta árið, doyðu av rúsevnismisnýtslu. At misnýtsla av rúsevnum hevur ómetaliga ógvusligar avleiðingar á misbrúkaran er kent, men at tað eisini kostar samfelagnum ómetaliga stór­ar peningaupphæddir er helst ikki so kent. Bólkurin, sum arbeiddi við álitinum um rúsevnir, sigur, at tað finnast ikki serliga mong tøl í Føroyum, sum vísa hesar umkostningar, men bólkurin hevur í staðin hugt at útreiðslunum, sum ein donsk kommuna við 50.000 íbúgvarum hevur av hesum. Í hesi kommunu doyggja 300 fólk hvørt ár av sjúkum, sum hava við rísddrekka at gera. (WHO sigur, at rús­ drekka­misnýtsla kann út­ loysa 200 ymiskar sjúkur) Í donsku kommununi, har tølini eru brúkt til at lýsa støðuna í Føroyum, koma aftur teimum 300, sum doyggja av sjúkum, sum eru av sjúk­um, koma and­lát í ferðsl­uni og á arbeiðs­pláss­ um, har orsøkin er rús­ drekka. Ein kommuna í Danmark við 50.000 íbúgvarum brúkar á leið 70 milljónir krónur árliga til rúsevnisviðgerðir og uppfylging til borgararmm sum drekka ógvusliga. Sosialu avleiðingarnar í donsku kommununi, sum altso hevur eins nógvar íbúgv­ar, sum Føroyar, eru 1200 børn, sum hava foreldur, har rúsdrekka ger, at tey ikki megna at taka sær av teirra egnu børnum. Av teimum tilfellum har børn verða flutt heimanífrá av barnavernd ella øðrum, er rúsdrekka í 44 prosentum orsøkin til hetta. Hvat drekka føroyingar Tað er sjálvandi stuttligt at vita, hvat føroyingar drekka og um drikkjumynstrið er broytt seinnu árini. Tað er tað. Øl er tað okkum dámar best, men seianstu góð 20 árini eru vit farin at drekka munandi meira vín, enn vit gjørdu fyrr. Vínbrúkið er hækkað úr hálvum litri fyri góð­um 20 árum síðani til hálv­annan­ litur fyri hvønn føroying yvir 15 ár nú. Men tað gongur eisini hinvegin. Sølan av spiritus er minkað úr 2,8 litrum av reinum alkoholi til 1,8 litrar av alkoholi nú. Hyggja vit yvirskipað og søguliga eftir, hvussu drykkju­mynstrini hava verið og eru kring Evropa, so er greitt, at nýtslan av rús­ drekka lagar seg eftir lokal­ um viðurskiftum. Tað er lítið at ivast í, at drykkjumynstrini fyrst og fremst eru ávirkað av tí fram­leiðslu, sum er farin fram í heimaumhvørvinum. Og soleiðis er framvegis. Hvat tú drekkur er í ein stór­an mun stýrt av tí fram­ leiðslu, sum er í økinum, tú býrt. Í sunnara parti av Evropa verður vín meira brúkt enn norðanfyri, har miðalnýtslan av øli er munandi størri. Uppaftur norðari vísir tað seg, at nýtslan av sterkum rúsdrekka er munandi størri. Eftir miðaltølunum fyri norðurlond, so er nýtslan í Føroyum ikki serliga stór. Vit drekka minni enn sjey litrar av alkoholi fyri hvønn før­oying yvir 15 ár. og tað er á leið tað saman sum í Íslandi og Noreg. Í Svøriki drekka tey beint yvir sjey litrar av rein­um alkoholi pr. fólk, með­an nýtsl­an í Finnlandi og Dan­ mark er oman fyri níggju litrar pr. fólk. Í Grønlandi mink­ar nýtslan, sum tó í 2013 var 8,8 litrar pr. fólk yvir 15 ár. TEY SUM DREKKA ALKOHOL Í FØROYUM DREKKA NÓGV