hósdagur 10. mars 2016síða 10

10 SOSIALURIN 30 FRÍGGJADAGUR 11. MARS 2016 TEMA Børn á alnótini »Tey ungu nú á døgum. Sita bara við hvør sínum paddi«. Hvussu nógv hava ikki hoyrt ella sagt tann setningin sein­ astu árini. Men hóast vit vita og viðmerkja, at tøknin og inter­netið er ein partur av ger­andis­degnum hjá okkara yngsta ættarliðið, so er kort­ ini ábendingar um, at vit ikki vita, hvat tað inniber. Tey ungu hava sín sam­ leika á internetinum, hava fleiri sálarfrøðingar víst á sein­astu árini. Hóast vit vaksnu eisini hava brúkarar á sosialu miðlunum og á onkran hátt ivaleyst eisini liva eitt lív á netinum, so eru vit helst ikki heilt varug við, hvussu okkara ungu liva sítt lív á netinum. Tað er í øllum førum greiða niðurstøðan hjá løg­ regluni og barnaverndar­stov­ uni. Í temasíðunum hesaferð kanst tú lesa, at løgreglan fær fleiri og fleiri fráboðanir um børn, sum hava verið fyri ágangi á netinum. Og at løg­reglan nú heitir á foreldur, um at traðka til. Tað var júst tað ein mamma gjørdi, tá ið hon varn­að­ist, at atburðurin hjá 14 ára gomli dóttrini broyttist. Vikuskiftis Sosial­ urin hevur gjørt samrøðu við mammu og dóttir, sum ynskja at vera dulnevndar í blað­num. Tær hava upplivað, at trýst á sosialu miðlunum hevur elvt til, at 14 ára gamla gentan kendi seg trýsta til at senda naknar myndir av sær sjálvari til annan Snapchat brúkara. Og hóast hugsanin við Snapchat er, at myndir og boð hvørva eftir nøkur sekund, so ber væl til at goyma myndirnar, um tú ert nóg kvikur. Og júst hetta gjørdi drongurin, sum fekk naknu myndina um­ vegis Snapchat. Tað gjørdist sostatt byrjanin til eitt langt tíðarskeið við inter­netharð­ skapi móti ungu gentuni og familjuni. Mamman hevði tær reglur galdandi, sum flestu okkara meta sum nøkt­andi. Men kortini livdi dóttirin eitt lív á netinum, sum í síðsta enda endaði við at seta hana í sera trupla støðu. Eins og vit í dag hyggja aftur á undanfarin áratíggju og gruna um, hvussu tað ber til, at vaksin fólk royktu í høvdið á smábørnum, so er spurningurin, um júst atferðin og frælsið hjá okkara ungu á internetinum verður tað, sum vit um áratíggjur fara at hyggja aftur á og spyrja – hví lótu vit tey ferð­ ast so frítt á netinum? Undir øllum umstøðum er ikki ivi um, at tað upp­ vaksandi ættarliðið livir sítt egna lív á internetinum. Eitt lív, sum foreldur ikki kenna vavið á. Hóast internetið hevur verið ein fastur partur av okkara lívið nú í nøkur ár, so eru vit framvegis ikki fullgreið yvir, júst hvussu internetsamleikin ávirkar tað uppvaksandi ættarliðið Barbara Holm Redaktørur á Vikuskiftis Sosialinum Hvussu er tøkniliga lívið hjá børnunum? BIRGITH LASSEN M øguliga sær tað trygt út. Børnini sita við telduna ella paddin og senda fjákutar myndir millum hvønn annan. Men eru foreldrini í veruleikanum greið yvir, hvørjum børnini samskifta við? – Foreldrini vita ikki, hvussu sosialir miðlar eru skrúvaðir saman, og tí eru tað ikki øll foreldur sum eru greið yvir vandarnar, sigur Óli Rubeksen, sum er fyribyrgjandi ráð­gevi á Barnarverndarstovuni. Tøl úr grannalondum vísa, at trupul­leikin er alsamt vaksandi. Í Noregi upplýsir løgreglan, at talið av frá­boðanum vaks við 80% eftir ein­um ári. Hóast vit eingi tøl hava, sum siga nakað um fráboðanir á hes­um økinum í Føroyum, er eingi orsøk at halda, at føroysk børn eru trygg á alnótini. Sambært Óla Rubeksen er trupul­leikin stórur, og hann vaksur við rúkandi ferð. Ein pástandur, sum løg­reglan kann nikka váttandi til. – Vit fáa javnan fráboðanir um brotsgerðir á alnótini. Í veruleik­ anum er hetta tað størsta økið innan­fyri børn og ung í løtuni, sigur Mariann Reinert, løgreglukvinna. Fleiri føroysk dømi Mariann Reinert og Óli Rubeksen eru bæði knýtt at tí sokallaða SSP-sam­starv­inum. Eitt sam­starv millum skúlar, sosialar myndug­ leikar og løgregluna, hvørs enda­ mál er at leiða ungdóminum rund­ an um trupulleikar. Fyri nøkrum árum síðani var rúsdrekka og her­verk í miðdeplinum, men nú er tað alnótin og sosialar miðlar sum verða raðfestir hægst. Orsøkin er ein­føld. Flestu børn í dagsins samfelag hava atgongd til alnótina. Tey brúka sosialar miðlar so sum Facebook, Snapchat, Instagram og Ask í gerandisdegnum. Sosialu miðl­ar­nir verða oftast brúktir at sam­skifta við vinfólk, og foreldur eru tí ofta ikki tilvitað um, at børn­ ini lættliga kunnu falla í klørnar á fólkum, sum ikki altíð hava tað besta í hyggju. Hóast tað er ringt at kortleggja hvussu umfatandi trupulleikin er, kann VikuskiftisSosialurin stað­festa, at dømini eru fleiri. Vit hava millum annað tosað við unga gentu, sum varð hótt og noydd at senda nakin­myndir av sær sjálvari á ein­um sosialum miðli. Hon kendi seg hóttan og gjørdi sum hon var biðin. Sakin, sum gjørdist eitt løg­ reglu­mál, endaði við at myndin florer­aði millum ung úr øllum land­inum. Lætt at vera brotsfólk Foreldur eru ofta ikki tilvitaði um, at børnini lættliga kunnu falla í klórnar á brotsfólki. Og tað ger lívið lætt hjá fólkum, sum vilja gera seg inn á børn. Løgreglan fær fleiri og fleiri fráboðanir um børn, sum hava verið fyri ágangi á alnótini. Myndugleikar biða nú foreldrini um hjálp at fáa tamarhald á støðuni. ALNÓTIN ER EITT VANDAMIKIÐ SPÆLIPLÁSS Um brotsfólkið er ein vaksin maður ella ein ung genta, er líka­ mikið. Hvørjum landi brotsfólki er í, spælir eiheldur inn. Øll brots­fólk, sum hava hug at gera seg inn á børn, hava atgongd til børn­ini døgnið runt, tí børnini sita einsa­møll við sínari smartfon á kamarinum« Óli Rubeksen