týsdagur 21. september 2004síða 6

10 Nr. 180 - 22. september 2004 Nr. 180 - 22. september 2004 11 Hóast tað enn ikki er greitt, hvussu nógv, ið verður skorið av fíggjarlógini 2005, so er tað uttan fyri allan iva, at talan er um rættiliga stórar upphæddir. Tað er ósemja um, hvørjar fylgjurnar av hesum skerjingum eru fyri borgara og vinnulív. Hinvegin ber tað ikki til at siga, at hesar skerjingar als ongar fylgjur hava. Tá skorið verður á fíggjarlógini, so gongur tað út yvir onkrar tænastur til borgarar og vinnulív. Hesum sleppst ikki uttanum og hetta kann ikki burturforklárast við politiskum uttanumtosi, soleiðis, sum summi hava havt lyndi til. Tann stóri spurningurin í øllum hesum snýr seg um orsøkirnar til skerjingarnar. Tað, sum almenningurin fær at vita, er hetta, at inntøkurnar í 2005 og fara at tróta. Tí má skerjast! Men hví minka inntøkurnar í 2005? Hví er minni til almenna húsarhaldið kom- andi fíggjarár? Hóast nógv politiskt uttanumtos, so eru tríggjar meginorsøkir til minkandi almennu inntøkurnar. Hesar orsøkir eru: minkaði blokkurin, ætlaði skattalættin og búskaparligu trupulleikarnir hjá ali- og rækjuvinnunum. Tað sindrið av orðaskifti, ið higartil hevur verið um minkandi inntøkurnar, hevur at kalla bert snúð seg um búskapartrupulleikarnar. Hetta er spell, tí hetta gevur almenninginum eina skeiva mynd av støðuni. Hartil kemur, at sum støðan er nú, fáa myndug- leikarnir lítið og einki gjørt við hesa orsøkina. Men so er tað blokkniðurskurðurin. Tað er løgið, so lítið hendan orsøkin fyllir í orðaskiftinum. Tað tykist, sum øll nú hava gloymt, at undanfarna samgonga skar 366 milliónir kr. av heildarveitingini. Henda upphædd manglar tí í ár og fer eisini at mangla næsta ár og næsta ár aftur. Undanfarna samgonga eigur tískil eina stóra ábyrgd av teimum trupulleikum, ið standast av minni inntøkum hjá tí almenna. Hetta tosar eingin um í dag, hvør so enn orsøkin er. Men hvat so við skatta- lættanum? Vanligt er, tá landskassa trýtur pening, at farið verður út til skattgjaldaran og brúkaran eftir peningi. Men henda leið er heldur ikki gangandi, tí at samgongan eftir valið bant seg yvir fyri velj- arunum til ein skattalætta. Skattalættin kostar sjálvsagt eisini almenn arbeiðs- pláss. Tað er tó soleiðis, óansæð hvat man heldur um hendan lætta, at hesin lætti er ein avtala. Skattalættin skal tí ikki síggjast í isolatión, tí sum partur av hes- ari politisku avtalu verður samhaldsfasti hækkaður. Tað hevði kanska verið betur at havt heilt fríar ræsur viðvíkjandi skatti, nú tá blokkniðurskurðurin veru- liga sansar at, men ein avtala er ein avtala og avtalur mugu haldast, hóast man kanska hevði kunnað hugsað sær eina øðrvísi disponering á fíggjar- politiska økinum í núverandi støðu. DAGSINS MEINING Sosialurin Blokkur og skattalætti VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Hjørdis Gregersen hjordis@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Hans Kárason Mikkelsen hans@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 228909 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Johan Petersen Ein viðmerking um bein- leiðis feillýsing í SvF í samband við endursending av bankakanningini, fær bæði Ivan Niclasen og Ronnie Thomassen at leypa uppfrá. Hin fyrri við at leggja meiri í viðmerking mína, enn hon var. Hin seinni - hann sum hevur verið við til at gera sokall- aðu »dokumentarsending- arnar« um bankamálið - við beinleiðis sitatfuski. Hann náði tú meg! Tá ið sendingarnar um bankamálið blivu endur- sendar í SvF herfyri, lýsti Ivan Niclasen við, at bankamálið kom at kosta føroysku skattgjaldarunum 2,7 mia. kr. punktum! Hóast hann visti at vit fingu 1,5 mia. kr. endur- goldnar frá dønum og ein banka, sum eisini er verdur 1,5 mia. kr. í dag. Tá ið SvF endursendir hesar sendingar og leggur upp til, at hyggjarin kann meta um sendingarnar í baksýninum við tí vitan, vit hava um málið í dag, er al- neyðugt, at SvF ikki kemur við hálvum sannleikum. Eftirmíni meting kundi SvF eins væl sagt í samband við 3-ára dagin fyri álopinum á World Trade Center, at 10.000 fólk lótu lív (tað talið varð einferð nevnt), hóast vit í dag vita, at talið var 2.750! Sitatfusk Ronni Thomasen, sum saman við Høgna Hoydal gjørdi sendingarnar um bankamálið, siterar bein- leiðis skeivt! Hann siterar meg fyri at hava skrivað um bókina hjá Richard Mikkel- sen, at hon "gevur eina veruliga meting"av banka- málinum, hóast eg skrivaði, at "biðja teir hyggjarar, sum veruliga vilja gera sær eina meting um bankamálið, eisini at skoyta til hina síð- una og lesa áhugaverdu bókina hjá Richard Mikkel- sen Færøerne i bankkrisens tegn". Hvussu kanst tú hava álit á eini sending, sum er gjørd av einum journalisti, sum ikki er førur fyri at sitera skrivligar keldur rætt? At leiðslan í Føroya Banka við Jørn Astrup Hansen á odda er dugnalig, skal eg als ikki avnokta, men kanska hava donsku kreppuloysnirnar og Ric- hard Mikkelsen eisini ein part av skuldini av, at før- oyska samfelagið kom so skjótt aftur á føtur! Kaj Leo Johannesen Sambandsflokkurin At Tjóðveldisflokkurin roynir at nýta eitt og hvørt høvi til at seta kýlar í ríkisfelagsskapin, er einki nýtt. Men sigast má, at flokkurin hevði ikki eydn- una við sær, tá hann í farnu viku, undir síni ævigu stremban eftir at finna nýggjar kýlar, gloymdi eitt av vallyftunum frá seinasta løgtingsvali. Tjóðveldisflokkurin segði undan valinum, at marknaðarkreftirnar í Før- oyum høvdu verið settar til viks, og at politikarar høvdu stýrt vinnuni. Fyri hetta, segði flokkurin, at skattgjaldarin hevði rindað milliardir fyri miseydnaðar politiskt stýrdar vinnu- ætlanir, men at nú skuldi virkast fyri, at politikarar ikki skuldu stýra vinnuni longur. Men mánadagin í farnu viku gloymdi Tjóðveldis- flokkurin hetta vallyftið, tá hann sendi eina almenna áheitan til løgmann, um at mótmæla, at danska stjórn- in kærir avgerðina, um at ES setir kvotur á laks. Tjóðveldisflokkurin bað harvið løgmann um at gera sítt til, at politikarar, við handilsforðingum, skulu sleppa at stýra vinnuni, meðan fríu marknaðar- kreftirnar verða settar til viks. Í fleiri ár hava føroyingar roynt at sloppið av við út- flutningskvotur og aðrar forðingar á ES-marknað- inum, júst fyri at markn- aðarkreftirnar skulu sleppa at virka frítt, og tí vildi tað verið í andsøgn við førda politikkin, um vit nú fóru at mótmæla, at kvoturnar verða avtiknar. Tað er ábyrgdarleyst av Tjóðveldisflokkinum at mæla til, at landsstýrið salar um, einans tí at hetta gevur løtuvinning her og nú, og fyri at seta kýlar í ríkisfelagsskapin. Vit eiga tvørturímóti framhaldandi at berjast fyri, at allar hand- ilsforðingar verða tiknar burtur, og fyri øktum samstarvið við onnur lond. Samstarv er vegurin fram! Erkvisnir journalistar! Burtur við handilsforðingum Hildur Eyðunsdóttir býráðslimur fyri Tjóðveldisflokkin í Tórshavnar kommunu Tað er synd at siga at bussleiðin hevur fingið høga raðfesting í Tórs- havnar kommunu. Eitt tað fyrsta sum hendi tá í hendan býráðssamgong- an tók við, var at skerja bussleiðina. Í minnilut- anum mæltu vit heldur til at økja um og styrkja bussleiðina. Meirilutin vildi verða við, at bussleiðin bleiv so lítið brúkt, og tí var tað spill av pengum at lata bussar koyra túrar sum tørvur ikki vísti seg at vera á. Slíkar grundgevingar halda ikki. Tað er heldur so at bussarnir koyra ov sjáldan, og at ruturnar ikki hóska nóg væl hjá mongum, serliga goml- um og illa gongdum. Tað er so avgjørt neyð- ugt við eini sera væl út- bygda bussleið í høv- uðsstaðnum. Býurin er í dag stórur í vavi og tí er hjá nógvum langt at fara í gerandisdegnum. Fyri at fólk skulu velja at brúka buss í staðin fyri egnan bil, er neyðugt at bussleiðin nøktar tørvin hjá fólki. Fleiri túrar Sum er, koyra bussarnir hálva hvønn tíma, og bert eina ferð um tíman um kvøldi. Skal buss- urin vera eitt veruligt val, er hetta als ikki nøktandi. Bussarnir mugu í minsta lagi koyra tjúgunda hvønn minutt, og um nýtslan økist, uppaftur títtari. Sjálv- andi eigur bussleiðin eisini at koyra rímiliga títt á kvøldi. Bæði børn og vaksin ganga til fundir, ítrótt og øll møgulig onnur tiltøk um kvøldarnar, men tá ber illa til at lýta á bussin, og tað mest vanliga er, at foreldrini liggja og koyra børnini aftur og fram. Hví ikki heldur eggja børnunum til at nýta almenna ferðslu, og læra tey, at tað er minst líka hugnaligt at ferðast saman við øðrum. Summi halda kanska at hetta ljóðar í so frelst, men álvaratos. Skulu vit gera okkum nakra vón um at tálma ferðsluni, og vilja vit at nakar grønur blettur skal verða eftir í býnum, heldur enn at enda sum parkerings- pláss, so mugu vit taka okkum um reiggj nú. Endurskoða bussleiðina Tí eigur bussleiðin sum skjótast at verða endur- skoðað. Vit eiga at læra av royndum úr øðrum londum eisini. Læra hvussu tey kanna ferðslutørv, og hvat tey megna at reka bussleið fyri. Yvirhøvur skulu vit royna at taka bussleiðina upp til veruliga viðgerð við opnum sinni, og spyrja okkum sjálv eina- ferð enn, hvussu tað ber til at bøta um bussleið- ina. Nýtast eitt nú allir bussar í einari øktari bussleið at vera líka stórir? Ber til at finna heilt aðrar loysnir, møguliga okkurt sum liggur millum hýru- vognar og bussar, at hava afturat regluligu leiðunum? Ferðslukjak er tiltrongt Eg veit at nógv eru sum ynskja at menna eina betri ferðslu í Havnini, og eg vil heita á tykkum um at siga tykkara mein- ing, tí okkum tørvar eitt veruligt alment kjak, um ferðslu og trivnað í høv- uðsstaðnum. Ein verulig bussleið VIÐMERKINGAR Tom Silvurdal Vágur 16.09.04 Nei takk, harra fyrrverandi borgarstjóri Mannbjørn Tausen. Hvørja orsøk skuldi eg sum vágbingur havt at gingið tínari umsókn á møti? Eg eri vágbingur, havi gingið á HF í Vági, fyri síð- ani at nomið mær útbúgv- ing sum verkfrøðingur í Danmark.Eftir lokna út- búgving fluttur heim aftur til Vágs, við familju.Setti búgv í Vági.Tá kreppan kom til Føroya, var tú borg- arstjóri í Vági. Í hesum sambandi var tú bæði í útvarpi og sjónvarpi og tos- aði um okra størsta arbeiðs- pláss Polarfrost. Vágs kommuna megnaði onki at gera við hesa støðu, virkið var komið í, hetta kann stutt sigast at vera niðurstøðan av tínum samrøðum við fjølmiðlarnar tá! Sum øllum kunnugt bleiv kreppan í Føroyum bara verri og verri. Tað sá ikki út til at nakað kundi gerast fyri at venda gongdini. Fyri meg, sum var byrjaður sum sjálvstøðugur enteprenørur beinanvegin, eg kom aftur til Vágs, gjørdist støðan eisini ótolandi longri tíð ið gekk, uttan at útlitini fyri tann føroyska búskapin batnaðu. Men fyri meg sjálvan kom vend í, tá í undirritaði tók stig til at fara uttan- lands at arbeiða, heldur at halda fram í Vági, uttan at hava nakað at gera. Tíðarskeiðið jan 95 til juni 04 havi eg verið noyddur at arbeiða uttan- lands, orsakað av arbeiðs- loysi í Suðuroy - ikki í Vági! Øll hesi árini hevur familjan verið eftir í Vági, og børnini eru vaksin upp her. Hesi 10 árini eg havi arbeitt sum sjálvstøðugur uttanlands, hava nógvir vágbingar havt arbeiði hjá mær, umframt suðringar og norðingar annars. Síðan 15. juni í ár havi eg arbeiði í Suðuroy, sum býarverkfrøðingur á Tvør- oyri. Mítt tíggju ára tíðar- skeið í Danmark er fyribils at enda. Men hóast heim- komin, hava mínar kon- taktir verið við til at skaffa 15 monnum í Suðuroy arbeiði í Danmark. Hesir menn búgva flest allir í Vági, og mugu fara frá teirra konum og børnum til Danmarkar at vinna sær pening, fyri at svara hvørj- um sítt í Vági. Hesir menn gráta vón- andi heldur ikki um mið- námsskúlin liggur í Vági ella Hovi – nei harra Tausen – hesir menn gráta heldur tí at teir noyðast at fara burtur frá sínum nærmastu, fyri at svara sínar skyldur sum borgarar í Vági-Suðuroy. Eg vil við hesum skrivi vísa á, at fram um mentan, kemur arbeiðspláss. Fólk, sum hava arbeiði, skapa mentan, og hava ráð til at gjálda fyri mentanar- virksemi. Fólk, sum ikki hava ar- beiði, hvat slag av mentan skapa tey? Man hetta kann kallast "Dagdrívarament- an", er tað hettar slagið av mentan, tann núverandi tjóðveldisideologurin í Vági tosar um í sínari grein í Sosialinum? Vil tjóðveldisflokkurin í Vági, ikki skaffa arbeiðs pláss til Vágs/Suðuroy? Vil tjóðveldisflokkurin í Vági heldur hava mentan fram um arbeiðspláss? Kann Vágs bygd skaffa 35 lærarir til miðnáms- skúlan? Kann Vágs bygd skaffa 35 borgarir til at starvast á einum komandi ellisheimi? Hví kann tjóðveldis- leiðslan í Vági ikki vera meira "diplomatisk" og fáa meira burtur úr eini vitjan av løgmanni og tveimum landsstýrismonnum, enn at geva hesum ein frammaná og senda hesir retur til Tinganes? Hetta kundi eg grátið um, harra Tausen. Mannbjørn, okur eru suðringar og Vágur er ein bygd í Suðuroy. Hvar almenn størv verða løgd í Suðuroy, er okkum suðringum líkamikið. Hesi almennu størv skapa møguleika fyri at teir av okum suðringum, sum hava tikið eina útbúgving, uttan fyri Suðuroy, fáa møgu- leika fyri at koma heim- aftur! Miðnámsskúlin í Suður- oy er størsti útflytari av lærdómi úr Suðuroy. Allur okra gløggasti ung- dómur verður mentur á miðnámsskúlanum, fyri síðani at fara av oynni, antin til Havnar ella í flest- um førum av landinum. Hvussu skulu okur í fram- tíðini fáa hetta okra "gløgg- asta" avkom aftur til Suður- oyar. Heldur tjóðveldisflokk- urin í Vági, at við at føra Vág fram sum "heimsins nalva", so gerst Vágur heimsins nalvi? Nær vaknar tjóðveldis- leiðslan í Vági? Nær fara okur vágbingar at ásanna at Vágur er ein lítil bygd í Suðuroy langt burtur frá Tórshavn! Við øðrum orðum, Vágur er í dag tann størsta bygdin í sunnari helvt av Suðuroy, eitt øki í stórari kreppi við stórum arbeiðsloysi – ongum vinnulívi. Vágur hevur skyldu til at taka upp samráðingar við Føroya Landsstýri um øll mál sum kunnu skapa ar- beiðspláss til okum suðr- ingar. Vágur hevur ikki ráð til at avvísa Føroya Landsstýri í hesum máli. Vágur hevur ikki ráð til at fleiri "for- nermaðar greinir", sum tykur koma við. Hesar skapa øsing í bygdini mót- vegis leiðsluni í Tinganesi. Tjóðveldisflokkurin situr ikki við landsins leiðslu í dag. Tjóðveldisflokkurin hev- ur seinastu 30 árini, havt borgarstjóran í Vági øll árini, burtursæð frá einum skeiði, har javnaðarflokk- urin hevði leiðsluna. Gamla býráðsskrivstov- an, er kanska ein gott sym- bol yvir hvussu gott tjóð- veldiskongaríkið Vágur, hevur verið rikið síðan 1973? Ætlar tjóðveldisleiðslan í Vági at halda fram við hesari kós, fullkomiliga avskorin frá øllum, umgird av fíggindum til allar síðir. Hevur Vágur ongar vinir? Kunnu hesir vinir, um teir finnast, so ikki taka stig til at fáa samráðingar í lag millum Suðuroy og Tinga- nes. Suðuroy og sjálvandi Vági at frama. Nógv ymisk mál til frama fyri Suðuroy, eru at tingast um nevnast kunnu: 1. Miðnámsskúli og Al- menna og Heilsuskúli. 2. Eftirskúli fyri 9-10 flokk 3. Berghol Øravík-Hov 4. Terminalur á "oyði- mørkini"Drelnesi 2 5. Flakavirki í Vági. 6. Bygdaleiðir í Suðuroy. (orsakað av styttri teini millum Vág og Tvøroyri verður yvirskotstíð, hendan skal útnyttast til frama fyri Suðuroy) At enda í hesi grein vil eg koma við eini áheitan til landsstýrismannin í komm- unumálum og blaðleiðsluna á Dimmalætting og Sosial- unum: Kunnu tykur al- mannakunngera í tykra blaði fyri okkum hetta: 1. Er eldraøki eitt lands- mál ella eitt kommunu- mál? Prenta evt avrit av lóg- ini/paragrafinum, har hettar framgongur. 2. Hvør hevur sambært skattalógini rætt til at innkrevja skatt frá ok- um borgarum til eldra- økið? Hevur landið innkrevj- ingarrættin? Hevur kommunan inn- krevjingarrættin? 3. Um so er at landið hev- ur innkrevjingarrættin, hví letur so kommunala eftirlitið ávísar komm- unur nýta pening, sum eru innkravdar til aðrar komunalar uppgávur til eldraøkið, ið er ein landsuppgáva? Borgarin verður jú hervið "dupultskattaður" á eldra- økinum, tað kann ikki vera rætt! Orsøkin til hesa áheitan er, at tað framgongur í fleiri greinum í tykkara bløðum, at greinskrivarar ikki eru greiðir yvir hetta og blanda tingini saman. Tað er møguligt at vág- bingar uppfata mína grein, sum ein ágang á tjóð- veldisflokkin. Men hetta er ikki so. Tríggjar av fýra ferðum er mín krossur settur við tjóðveldisflokkin. Men hettar slagið av tjóð- veldi, sum ført verður í Vági, hevur ikki mína undirtøku í dag. Hetta kann ikki vera tað slagið av tjóðveldi, Høgni Hoydal, hevur at bjóða okum føroyingum ella? Grátið, bygdamenn! C M Y K 11 10