hósdagur 24. november 2016síða 16

FRÍGGJADAGUR 25. NOVEMBER 2016 SOSIALURIN 136 16 BRÓTIÐ TØGNI – VIT MUGU TOSA VIÐ BØRNIN Rigmor N. Arge, sálarfrøðingur: – Tað er ótrúliga týdningarmikið, at vit seta orð á kynsligan ágang og seksualitet sum heild, heima við hús, sigur Rigmor N. Arge, sálarfrøðingur KYNSLIGUR ÁGANGUR BARBARA HOLM K ynsligur ágangur er eitt evni, sum er frammi í almenna rúminum við jøvnum millumbili. Aftur nú hevur evnið verið frammi, nú eitt mál um kynsligan ágang er endað hjá løgregluni. Hóast meldaði maðurin ikki er skuldsettur enn, so hevur tað fingið avleiðingar á tann hátt, at HB hevur útihýst meldaða mannin frá hølum felagsins. Síðani syrgiliga málið endaði til umrøðu í miðlunum, eru tey ivaleyst nógv foreldur, sum hava sett sær sjálvum spurningin um, hvørt tey skulu orða hendan trupulleikan við síni børn. Og svarið er einfalt, um tú spyr Rigmor N. Arge, sálar­ frøðing. – Tú skalt absolut tosa við tíni børn um kynsligan ágang, sigur hon. Rigmor N. Arge hevur arbeitt nógv við júst hesum økinum, og hennara fatan er púra greið. – Vit tosa við børn okkara um fleiri av lívsins vandum. Og vit noyðast eisini at tosa við tey um kynsligan ágang, hóast tað kann vera trupult, sigur Rigmor N. Arge. Halt teg til fakta At seta orð á nakað so óhugs­ andi, er ivaleyst trupult hjá flest øllum foreldrum. Men tá tú fert at tosa við barn títt um tað, sum helst flest okkara halda vera tað mest ræðuliga ein kann hugsa sær, so eru umráðandi at halda seg til fakta. – Fyri at tryggja børnini mást tú siga, at onkuntíð eru ónd fólk, sum gera seg kynsliga inn á børn og ung. Tað kann vera stór børn, sum gera seg inn á lítil børn, ella vaksin, sum biðja børn gera ting, sum man ikki má, sigur Rigmor N. Arge. Víðari greiðir hon frá, at tá tú skalt fáa barnið at skilja støð­una, er umráðandi at siga sum er. – Sig við barnið, at onkuntíð taka vaksin í pissilingin ella pissi­konuna, ella vilja tey hava, at børnini gera tað við tey vaksnu. Og tað má man ikki, greiðir Rigmor N. Arge frá. Vit mugu seta orð á, at kyns­ gøgnini eiga børnini sjálvi, og at vaksin ikki hava nakað at gera har niðri. – Fyri at vera trygg í ferðsl­ uni, læra vit børn um ferðslu­ reglur. Fyri at vera trygg í heiminum, noyðast vit eisini at siga teimum, at tað onkuntíð eru vaksin, sum gera seg inn á børn, sigur Rigmor N. Arge. Byrja tíðliga og minn á aftur Meðan vit halda tað púra van­ ligt, at børn niður í 6 mán­aðir skulu til tannlækna at eftir­ kanna tannkjøtið, hava vit eisini tørv á at tryggja kynsligu heilsuna hjá okkara børnum. – Vit eru fødd við kynsgøg­ num og tann kynsligi parturin er bara ein partur av at vera menniskja, sigur Rigmor N. Arge. Spurningurin um, nær man skal seta orð á kynsligan ágang við børnini, heldur Rigmor, at foreldrini sjálvi duga best at meta um. – Tað veldst um búning. Men tá børnini blíva áhugað í sínum kynsgøgnum, kunnu vit varliga byrja at seta orð á, at tey eiga børnini sjálvi, sigur Rigmor N. Arge. Tá tey so blíva eldri enn hasi trý, fýra árini, kann nágreinast og minnast á. – Tað mest umráðandi er, at tryggja børnini og siga teimum, at meðan tað eru summi, sum gera slíkt, so er tað umráðandi, at børnini seta síni mørk og at tey siga frá fyri foreldrunum, um nakað slíkt hendir teimum, sigur Rigmor N. Arge. Og við at minna á, at tað ongantíð eru børnini sjálvi, sum eiga ábyrgdina, um nakað slíkt hendir, kunnu vit verja tey sum frægast. – Tá vit hava sagt okkara børn­um, at tað eru vaksin, sum gera ónærislig ting við børn, so kunnu vit minna á týdningin av, at tey seta síni mørk, so hvørt sum barnið fer í onkran nýggjan sosialan felagsskap,