týsdagur 21. februar 2017síða 38

KRABBAMEINSFELAGIÐ 14 22. februar 2017 krabbameinsfelagið Á hvørjum ári doyggja fleiri hundr­ aðtúsund kvinnur í heiminum av lívmóðurhálskrabba. Sambært WHO, heimsheilsustovninum hjá ST, er hetta tað slagið av krabbameini, sum krevur flest kvinnulív í land­ synningspartinum av Asia og Afrika og næstflest í Amerika. Men eisini í Evropa ger sjúkan um seg. Í Føroyum fáa umleið 10 kvinnur staðfest sjúkuna árliga. Koppseta ímóti sjúkuni Tilboðini at fyribyrgja lívmóður­ hálskrabba eru vorðin alsamt betri í Føroyum. Frá 1. desember 2012 hava allar gentur og kvinnur í aldrinum 12 til 28 ár kunnað latið seg koppseta ókeypis fyri lív­ móðurhálskrabba. Treytin fyri at verða koppsett ókeypis er, at tú hevur fylt 12 ár, tá koppsetingin byrjar. Koppsetingarnar skulu verða framdar, áðrenn tú fyllir 28 ár. Høvuðsorsøkin til lívmóður­ hálskrabba er virusið Human Pap­ illomavirus, HPV. HPV er felags­ heiti fyri fleiri enn 100 ymisk sløg av virus. Summi teirra kunnu hava við sær kyknubroytingar, sum kunnu menna seg til krabba­mein. Kopp­sett verður ímóti HPV, og kopp­setingin fer fram hjá komm­unu­lækna. Fyri at hon skal virka, skalt tú kopp­set­ast tríggjar ferð­ir í 12 mánaðir. Fyribyrgjandi kanning Eitt annað átak ímóti lívmóður­háls­ krabba er, at allar kvinnur í ald­urs­ bólkinum 25-60 ár fáa boðið reglu­ liga fyribyrgjandi kanning fyri sjúk­una. Hetta verður gjørt við ein­ ari einfaldari kanning hjá komm­ unu­læknanum. Endamálið er at dia­ gnosti­sera forstig til lív­móð­urháls- ­krabba og kunna veita við­gerð skjót­ ­ast gjør­ligt. Krabbamein í lívmóður­hálsi­num rakar oftast kvinnur í bestu árum og kem­ur meira enn so fyri hjá ungum kvinnum eisini. Kyknu­broyt­ingar kunnu vera til staðar leingi, áðrenn tær broytast til veru­ligt krabbamein. Komm­unu­læknin tek­ur eitt sindur av slími við lív­móð­ur­munnan at kanna fyri kyknu­broytingar, tá kann­ingin verður gjørd. Átøk muna Nágreinilig hagtøl um lívmóður­ hálskrabba finnast ikki í Føroyum, men staðfest er, at árini 1994-2006 doyðu minst 15 kvinnur av sjúkuni. Hetta merkir, at á hvørjum ári doyggja nakrar kvinnur av einari sjúku, sum til ber at fyri­byrgja. Heilsufakliga metingin er, at um kvinnur taka av tilboðnum um HPV-koppseting, fer at bera til at fyribyrgja, at kvinnur fáa vanda­ miklu sjúkuna. Lívmóðurhálskrabbi er ein sera álvarsom sjúka og telist millum tey sløgini av krabbameini hjá kvinnum, ið koma oftast fyri. Í Føroyum kunnu allar gentur og kvinnur millum 12 og 28 ár lata seg koppseta ímóti lívmóðurhálskrabba, og allar kvinnur millum 25 og 60 ár fáa boðið fyribyrgjandi kanning ímóti sjúkuni Miðvís átøk ímóti lív­móður­ háls­krabba Høvuðs­orsøkin til lívmóður­háls­ krabba er virusið Human Pap­illo­ mavirus, HPV Vónloysið og vónin Ælaboganum tú ikki kanst sita á.  Stjørnuna tú ikki kanst fanga. Vindin tú ikki kanst síggja. Í vónloysinum kennist alt tungt og svart, kalt og hart, svárt og sart. Í vónini er ljós og gleđi, lív og megi, styrki og sálarbót. Ælabogin vakrast av øllum er. Stjørnan bleiktrar og vísir veg. Vindurin syngur uttan um meg og teg. Vónloysiđ og vónin síggja tađ sama uppá hvør sín máta. Lat tađ góđa fylla mest, so tú kanst klára teg allarbest.                   HAV VÓN! Anna Ó. Reinert Aarhus 23. november 2016 Anna Ó. Reinert hevur skrivađ hesa yrkingina á listterapi-skeiđi hjá Krabbameinsfelagnum. Í listterapi seta luttakararnir orđ og litir á sínar tankar viđ m.a. at skriva, tekna og mála