hósdagur 30. mars 2017síða 16

FRÍGGJADAGUR 31. MARS 2017 SOSIALURIN 39 16 HJÚNASKILNAÐUR OG BØRN BARBARA HOLM T að eru eingi hagtøl fyri, hvussu nógv børn liva sum skilnaðarbørn, men í og við at hjúna­skiln­að­ ar­talið hevur ligið um 80 tey sein­ astu árini, er lítið at ivast í, at hetta merk­ist aftur í samfelagnum. Í 2016 er tó ein stór broyting at síggja. Einans 45 hjúnaskilnaðir eru í skip­anini hjá Ríkisumboðnum, og tað er umleið ein hálvering í mun til und­anfarin ár. Hetta talið er ikki heilt eftirfarandi, tí tað eru nøk­ur, sum verða skild gjøgnum rætt­ar­ skip­anina á hvørjum árið. Men tey eru altíð minni enn 10, upplýsa tey hjá Rík­is­umboðnum, og sostatt broyt­ir hetta ikki gongdina mun­ andi. Fjølbroytta familjumynstrið krevur, at hugsað verður um, hvørja avleiðingar val og frával hava fyri børnini. Mangan hava syrgiligar søgur um skilnaðarbørn verið at lisið í føroyskum miðlum, og eingin ivi er um, at ein skilnaður er ein hørð tíð fyri tær familjur, sum tað hendir fyri. Men kortini er ein nýggj svensk kanning, sum vísir, at tað ber væl til at fáa børnini at trívast og hava ein gevandi ungdóm, hóast foreldrini eru farin hvør til sítt. Svenska CHESS – sum stendur fyri Center for Health Equity Studies, hevur gjørt fleiri stórar kann­ingar millum børn í 10-18 ára aldri, og tær vísa, at skiftandi bú­ stað hjá báðum foreldrum er tað besta. Í mong ár hevur kjakast verið um, hvat best er fyri skilnaðarbørn, tá ið umræður búgving. Í Danmark hev­ur nógv verið skrivað um, at 7-7 ætl­anin (7 dagar hjá mammu, og 7 dag­ar hjá pápa) er tann ringasta, tí tað er sum at hava eitt dupult lív. Kanningarnar hjá CHESS taka ikki støðu til, júst hvør bú­stað­ar­ ætl­an er tann besta, men tey vísa á, at tað at skifta millum bæði for­ eldr­ini er tað besta. – Teir trupulleikar, sum stand­ ast av at flyta millum tvey heim, tykj­ast undirornaðir í mun til teir fyri­munir børnini fáa av, at hava dag­ligt samband við bæði for­eldr­ ini, sigur Malin Bergstrøm, sál­ar­ frøð­ingur og granskari handan verk­ætlanirnar, við forskning.se Víðari staðfestir hon, at tað er ein ræðsla fyri at skifta bú­stað og tað serstakliga hjá barna­sál­ar­ frøðingur, tí meint verður, at tað kann skapa stóra strongd og rót­ loysi hjá børnunum. – Í øllum kanningunum vit hava gjørt vísa úrslitini, at børn, sum búgva skiftivís hjá báðum for­ eldr­um, tykjast munandi minni strongd enn tey, sum ikki flyta í mill­um. Tað er enntá so, at tey hava góð vin­ar­sambond, sig­ur hon. Malin Bergstrøm og hinir gransk­ararnir hava samanborið børn, sum liva í kjarnufamiljum við tey, sum búgva hjá báðum for­eldr­ um skiftivís, og so tey, sum mest búgva hjá tí eina foreldrinum, og tey, sum bert búgva hjá tí eina for­ eldr­inum. Kjarnufamiljurnar vinna Kanningarnar vísa, at børn í kjarnu­familjum eru best fyri, tá ið um­ræður heilsu og annars al­ menna støðu. Hetta seinni sipar til tað, sum er mest relevant fyri barn­ið í gerandisdegnum. Til dømis hvussu barnið sær seg sjálvan, hvussu sambandið er við foreldrini og hvussu skilið er í skúlanum og við vin­fólkum. Heilsan metir um bæði krops­liga og sálarliga heilsu. Kanningarnar vísa, at børn í kjarnu­familjur eru best fyri heilsu­ liga, meðan tey, sum búgva hjá báð­ um foreldrum skiftivís eru beint í hølunum. Tey børn, sum liva mest hjá tí eina foreldrinum, eru nak­að aft­anfyri reint heilsuliga, og tey, sum bert liva hjá tí eina for­eldr­in­ um eru ringast fyri. Til dømis hava 16 prosent av gent­unum í kjarnufamiljum svøvn­ trup­ul­leikar, meðan 18 prosent er talið fyri gentur, sum búgva skifti­ vís hjá báðum foreldrum. Talið er 21 prosent hjá teimum, sum búgva mest hjá tí eina foreldrinum, með­ an tað er 23 prosent hjá teim­um, sum búgva bert hjá eina for­eldr­ in­um. Í heila tikið vísir kanningin, at skiln­að­ardreingir serliga hava tað bet­ur, um teir búgva skiftivís hjá báð­um foreldrunum. – Eg haldi børn eru væl før fyri at um­stilla seg. Um barnið livur í ein­ a r i familju, har for­eldr­ ini eru nøgd við sítt lív og tað ikki eru stór­ ir kensluligir trupulleikar, sum til døm­is at eina foreldri er rýmt, so haldi eg barnið góðtekur at flyta í mill­um. Tað, sum merkir børn er, um eina foreldri hvørvur uttan at man veit hví. Ella um konfliktir eru í fam­iljuni, sigur Malin Bergstrøm við forskning.se Hon og hennara toymi staðfesta at enda í teirra kanning , at tað er ikki einans bústaðarviðurskiftini, sum gera av, hvussu børnini eru fyri. Eisini er tað umráðandi, um for­eldrini eru nærverandi og stuðl­ andi fyri barninum, og um tey hava stýr á sínum egna lívið, sigur hon. KELDA: FORSKNING.SE Familjusamansetingarnar eru nógvar í tali nú vit skriva 2017. Fyri kanska 50 árum síðani var kjarnufamiljan at kalla tann einasti familjuformurin, sum varð at síggja. Í dag er støðan munandi øðrvísi. Ein tann størsta broytingin er, at nógv børn í Føroyum liva sum skilnaðarbørn, har foreldrini eru farin hvør til sítt. Svenskir granskarar síggja mun á børnunum 16 prosent av gentunum í kjarnufamiljum hava svøvntrupulleikar, meðan 18 prosent er talið fyri gentur, sum búgva skiftivís hjá báðum foreldrum. Talið er 21 prosent hjá teimum, sum búgva mest hjá tí eina foreldrinum, meðan tað er 23 prosent hjá teimum, sum búgva bert hjá eina foreldrinum. TALIÐ AV HJÚNASKILNA MINKAÐ MUNANDI Færri skiljast: