hósdagur 27. apríl 2017síða 17

FRÍGGJADAGUR 28. APRÍL 2017 SOSIALURIN 49 17 ST NA SEMI við nakran annan aðra staðirs. Eisini er sambandið við foreldrini grundleggjandi, greið­ir Kathrina Lindenskov Holm frá. Í hesum tíðarskeiðnum livur barn­ið av sambandinum tað hevur við for­ eldrini, og tá barnið verður eitt sindur eldri, kann tað søkja sam­ band við onnur vaksin, um for­eldr­ ini ikki eru atkomulig. Kathrina Lindenskov Holm er ser­liga stúrin fyri, at lítið verður gjørt við trupulleikan, og nevnir mill­um annað føðideildina, har bróstagevingin byrjar og barna­ garðar sum dømi, og hon vón­ar at okkurt verður gjørt við trup­ul­leik­ an á slík­um støð­um. –Smábørn liva av teimum ser­ ligu løt­un­um, sum tey fáa saman við for­eldr­um sínum. Hesar løturnar, sum eru ógjør­ligar at endurgeva, men sum gjøgn­um eygnakontaktina í eitt sek­und birta eina ein kenslu av, at vit hoyra saman og skilja hvønn ann­ an, sigur hon. – Eg vóni, at barnagarðar hava ein politikk á økinum, og at foreldur verða kunnaði um týdningin av, ikki at geva fartelefonini rúm, tá tey koma eftir børnunum, ella at stovnar rætt og slætt banna tele­ fon­ini tá foreldur avheinta, sigur hon. – Hetta er jú løtan, sum barnið hev­ur bíðað eftir allan dagin, og so eru foreldrini javnan upptikin av onkrum øðrum og vekk í far­tele­ fon­ini, leggur hon afturat. Barnið lukkar av Børn læra skjótt hvat loysir seg og ikki, og tí eru tað foreldrini sum hava ábyrgd av, at skapa eitt um­ hvørvi, sum er stimbrandi fyri barn­ið. – Fær smábarnið ikki tað sam­ bandi, sum tað leitar eftir, so má tað sløkkja fyri onkrum øðrum inni í sær sjálvum. Børn blíva ikki við at gera okkurt, sum onki endamál hev­ur, og hevur eygnakontaktin onki endamál, so lukkar barnið av, sig­ur sálarfrøðingurin. – Er uppmerksemi onkra aðra stað­irs, so líður barnið kensluliga, legg­ur hon afturat. Telefonin er eitt afturstig Kanningin av teimum 6000 børn­ un­um úr átta ymiskum londum, um far­tele­fon­nýtslu hjá foreldrunum, er bert ein av mongum kanningum sum vísa, at børnini leingjast eftir nær­veru og uppmerksemi frá for­ eldr­um sínum, men at foreldrini alt ov ofta eru upptikin í øðrum heimi. Tað eru sosialu miðlarnir, teldu­postarnir, tíðindi og arbeiði sum draga foreldrini burtur frá børn­um sínum og í eina aðra verð. Eina verð tey verða bundin at við “likes” og viðurkenning. Tað er eitt trýst á foreldrunum sum ger, at tey hava tørv á at fylgja við í tí, sum fyriferst á netinum. Hetta trýstið er bæði sosialt men eisini í sam­band við arbeiði. Hetta er vanda­mikið, heldur sál­ar­frøð­ ing­ur­in, tí við telefonini verður tú drig­in inn í eitt annað stað, sum tú ikki slepp­ur undan og ikki kanst geva øðr­um burturav. Eisini er tað á ein hátt eitt afturstig, at vera tøkur til arbeiðis alla tíðina gjøgn­ um telefonina, heldur hon. – Er tað hóskandi, at vit hava ein arb­eiðsmarknað, sum krevur títt upp­merksemi allar tímarnar í døgn­in­um, spyr hon. Vit hava stríðst fyri, at fáa ein átta tímars arb­eiðs­dag, so vit mugu spyrja okk­ um sjálvi, um hetta veruliga er tað, sum vit vilja, og gera uppreistur mót­vegis hesum rákinum, tí tað ávirk­ar grundleggjandi háttin vit eru menniskju á, sigur hon. Netið setur uppá, at fáa uppmerksemi Kathrina Lindenskov Holm heldur, at tað er umráðandi, at foreldur eru til­vit­aði um vaksandi trupulleikan í sam­felagnum. Enn er torført at síggja, hvussu stórar avleiðingar ov­ur­nýtslan hevur, men menn­ iskju hava fyrst og fremst tørv á nær­sambandi við hvønn annan, og hetta er ikki broytt. – Umráðandi er at vera kritiskur og tilvitaður, og hugsa um hvussu fam­iljan er, tá hon er saman, og hvussu løturnar verða skapaðar. Net­ið er dragandi, og setur uppá at vera í samband við teg alla tíð­ ina. Tað tekur so ræðuliga nógv upp­merksemi. Sløkkir tú ikki, so fært tú fráboðanir í tíð og ótíð um alt sum gongur fyri seg í digitala uni­versinum, sigur hon. – Sjálvandi verða børnini skødd, um tað er ógjørligt at fáa samband við foreldrini. Tey skilja tá, at nakað ann­að er, so hevur størri týdning enn tey, og um hetta er mátin man er saman uppá, so er heilt víst at tey tola tað ikki, og venja seg við, at liva uttan kontaktina til foreldrini. Um tað bert er av og á, so ger tað tó onki, sigur hon. Hvussu nógv er for nógv? Tað er upplagt at tosa um skermtíð til foreldur, eins væl sum børn, held­ur sálarfrøðingurin. Serliga um tað er ein trupulleiki og tele­ fon­in altíð er við í samveruni í fam­iljuni. Foreldur kunnu tá seta sær fyri, at tað er eitt tíðspunkt á degnum har man líka fær loyvi til at seta seg við telefonini ella teld­ uni. Eisini heldur Kathrina Lin­ den­skov Holm, at tað ikki altíð er neyð­ugt at svara telefonini, tá hon ring­ir. – Um hon ringir, so lat ringja, tí nú snakkar tú við barnið ella mak­ an hjá tær. Tá vísur tú at kontaktin við barnið ella makan er tað, sum er umráðandi júst nú. Hugsa um hvussu familjan hevur tað í dag, og um øll hava hugt í eyguni á hvørj­ um øðrum, sigur hon. Tá vit leggja til merkis, hvat tíð­in í veruleikanum verður brúkt til, og hvussu nógv av henni fer til skíggj­an, so setur tað veruleikan í per­spek­tiv. – Tá vit brúka tíð til eitthvørt, so verður tíð eisini tikin frá onkr­um øðrum, og ofta er tað frá børn­un­ um, sigur hon. Fyrr sótu mammur og royktu við barninum í fanginum, og nú øtast vit, tá vit síggja tað. Hetta er broytt nú, men telefonin er minst líka vandamikil, bara hon dálkar kensluliga við at taka frá nærveruni við barnið Umleið ein triðingur av børnum kenna seg lítilsverd, tá foreldur teirra hyggja at fartelefonini og brúka telefonina til ymiskt, meðan familjan etur saman, tá tey tosa saman, hyggja í sjónvarp ella spæla úti