hósdagur 31. august 2017síða 13

FRÍGGJADAGUR 1. SEPTEMBER 2017 SOSIALURIN 101 13 ANNIKA KUNOY IM ANNIKA@SOSIALURIN.FO T að at verða við barn er ein heilt serlig støða í lív inum hjá eini kvinnu, tí tá fert tú frá at vera kvinna til eisini at verða mamma. Kvinnan broytist ikki bert krops- liga, men eisini sálarliga, og hetta er ein náttúrlig broyt ing, sigur Maria Matras, heilsusystur í grein í Sosialinum í vár. Tá kvinnur gerast við barn, hugsa tær flesu um hvat tær eta, leggja okkurt av og byrja uppá okk- urt annað, tí tað er av týdningi fyri barn ið, greiðir Maria Matras frá. Lívið og lívsmynstið broytist hjá eini kvinnu, sum verður mamma og ofta er torført at ímynda sær stóru broyt ingina, áðrenn barnið er komið. Maria Matras greiðir frá, at hetta er ein serlig tíð, har mamm an er opin fyri broytingum, sum jú eis ini er ein natúrligur partur av at verða mamma. – Eg møti mammum, sum tað er komið óvart á, hvussu hart tað er, at verða mamma og hvussu nógv tað krevur av likamligari og ment- al ari styrki, sigur hon. Tá ein kvinna gerst mamma, hend ir so nógv. Mamman, sum fyrr hevði tíð til sín sjálvs, setur nú alt til viks fyri at verða um og tryggja barn inum grund leggjandi tørvir, so sum nær veru og umsorgan. Mamm an hugsar nógv um hon megn ar støðuna sum mamma, um barn ið trívist og mennist, um barn ið fær nokk av mjólk, hvussu barn- ið svevur og um alt er, sum tað skal vera, greiðir hon frá. – Tá man veit, at tað er ein sár bar tíð, so er umráðandi, at mamm an hevur tað so gott, sum gjørligt. Tað so gevandi at síggja og fylgja við, hvussu ein mamma kann menna seg burt ur- úr avbjóðandi og døpr um døg um, til aftur at síggja møgu leik ar og kenna gleðina við verða mamma, sigur Maria Matras. Tað er umráðandi hjá mammum, eis ini at fáa loyvi til at seta orð á hugs anir og til tíðir stúr anir og av bjóðingar sum tað eis ini kann verða við at eiga eitt pinku barn. Hó ast tað eru nógvar góðar løt ur, so er tað ikki bert deiligt, sig ur hon. – Eg møti mammum, sum tað er komið óvart á, hvussu hart tað er, at verða mamma og hvussu nógv tað krevur av likamligari og mentalari styrki, sigur heilsusystur Meira enn helvtin av øllum mammum kunnu aftaná ein barnsburð kenna seg keddar, óglaðar, at hava innara ófrið, og til tíðir eisini kenna beinleiðis angist. Hendan kenslan kann vara alt frá nøkrum tímum til nakrar fáar dagar, og er sostatt rættiliga vanlig og ein normal reaktión hjá einari nýggjari mammu. Umframt hesa kensluna vísa kanningar, at umleið tíggju prosent av øllum mammum fáa barnsburðartunglyndi í samband við, at tær fáa eitt barn. Eitt sum eyðkennir hesar mammur er, at tær ofta líða í stilli og uttan at gera so nógv um seg. Hetta ger, at barnsburðartunglyndi ikki altíð verður so sjónligt, og mammurnar fáa tí ofta ikki ta hjálp, sum teimum tørva. Pápin og møguliga onnur avvarðandi, sum eru nær við mammuna, hava ofta ringt við at skilja hvat tað er, sum hendir við mammuni. Tí er sera týdningarmikið, at tað ikki bert er mamman sum fær hjálp, men eisini pápin og tey sum møguliga eru nær hjá mammuni. Hetta fyri, at tey hava fortreytir fyri, at skilja støðuna hjá mammuni, eins og møguleika fyri, at stuðla mammuni á rættan hjátt. Barnsburðartunglyndi kann vísa seg á ymiskan hátt, og tekini kunnu millum anna vera ógleði, niðursettur hugur, niðursett orka, møði, kensla av vónloysi, kensla av maktarloysi, manglandi orku til at taka sær av barninum, manglandi gleði og skuldarkensla. KELDA: GIGNI.FO um barnsburðar tunglyndi: • Verð opin um hvussu tú hevur tað og hvussu støðan hjá tær er, mótvegis tínum nærmastu og teimum tú hevur álit á • Tosa við heilsufrøðingin og/ella kommunu læknan. Um tað er í viðgongutíðini ber til at biðja um vitjan frá Gigni, umframt at tosa við ljósmóðurina • Tosa við familju og vinfólk • Lat pápan hava og vera um barnið so nógv sum møguligt • Fá onkran at hjálpa við tí húsliga • Far út og fá fríska luft hvønn dag. Far t.d. ein gongutúr dagliga • Ver saman við øðrum menniskjum. Far út millum fólk í staðin fyri at halda teg heima og fyri teg sjálva • Kom í mammu/foreldrabólk • Kelda: Gigni.fo av barninum, manglandi gleði og skuldarkensla. KELDA: GIGNI.FO hetta kanst tú gera: LÍVSMYNSTRIÐ BROYTIST TÁ TÚ VERÐUR MAMMA Í Heilsusysturin: i at m m á. r ein di, at gott, di at Visti tú? Tað er ymiskt hvussu longi barns burðar- tung lyndi varðir. Tað er tengt at, hvussu ringt tunglyndið er og hvørja hjálp tú fært hevði tíð til sín sum Mam hon mam og m nokk ið s tað sá m su síg mam úr av til af kenn sigur Ta Visti tú? Orsøkirnar til barnsburðartunglyndi eru ikki staðfestar, men tunglyndi stemst millum annað av arvaligum, hor- monellum, sálarligum og sosialum viður- skiftum