týsdagur 12. september 2017síða 9

9 Mikudagur 29. mars 2017 · Nr. 38 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 13. september 2017 · Nr. 106 SAMRØÐA slív og seksualitet á Landssjúkrahúsinum, og har hevur hon starvast í góð 11 ár. – Tey sum eg arbeiði sam­ an við eru simpulten so góð við meg. Eg fái hjálp, tá eg spyrji og tá eg mangli okk­ urt. Eg dugi uppgávurnar og veit mannagongdirnar og reglunar á arbeiðsplássinum, og onkuntíð taki eg mær eisini av at læra næmingar, sum eru í starvsvenjing, sig­ ur hon. Umráðandi at verða hoyrd Durita Strøm, sum eisini er forkvinna í nevndini Spyr Meg undir Javna, greiðir frá, at tað er umráðandi, at fólk við menningartarni eisini verða hoyrd í samfelagnum, og at atlit verður tikið til tær avbjóðingarnar, sum tey møta. Fyrilestur hennara snúði seg um kynslívið hjá fólki við menningartarni, og hon greiddi frá, at nógv ung ikki skilja, hvat hendir við kropp­ inum, tá tey verða kyns­ búgvin. Trupult er eisini at finna rætta kunning um evnið, og ofta er mangul á upp­lýsing, heldur hon. Hon minnist aftur á sína egnu uppliving, og hon greiðir frá, at hon bert minn­ ist tann eina undir­vís­ingar­ tíman, ið viðgjørdi evnið. – Tá man manglar upp­ lýs­ing, so roynir man at leita eftir svarum til spurn­ ingarnar sjálvur, og tá alt er ein loynidómur, so gera fók sær egnar tankar og kunnu enda í løgnum støðum av tí sama, sigur hon. – Nógv leita eftir kunning á netinum, og tí enda tey á pornosíðum ella líknandi og halda síðani, at tað sum tey finna har er natúrligt, tí tey ikki hava fingið nóg góða undirvísing í kynslívi og seksualiteti. Onnur royna seg fram, og ofta standast misskiljingar av tí, leggur hon afturat. Hon greiðir frá, at ofta er lættari at fara á netið enn at spyrja onkran, tí ein kanska ikki torur ella tí evnið er ov flovisligt. – Í míni verð er tað ikki flovisligt, tí eg haldi, at tað er týdningarmikið at tosa um, so okkurt kann henda á økinum, sigur hon. Hon greiðir frá um tann eina undirvísingartíman í skúl­anum, sum hon minnist aftur á. – Tað sum eg minnist var, at lærarin tosaði um mann­ fólka- og kvinnu­kropp­in og um hvat hendir, tá tey eru kyns­liga virkin. Eg minn­ist gott, at tað vóru fleiri í flokk­ inum, sum ikki ordiliga fingu alt við, og sum høvdu fleiri spurn­ingar, tá undir­vísingin var av, sigur hon. – Tað vóru fleiri ósvaraðir spurningar og ivamál. Eg haldi, at fleiri skiltu ikki, hvussu ein verður við barn ella, at ein kann verða smitt­ að­ur við kynssjúkum, leggur hon afturat. – Tað er so nógv løg í hes­ um evninum, at fleiri mangla hjálp til at kunna sær vitan um alt hetta. Øll eru ikki so heppin at hava ein vaksnan at tosa við, tá tey hava spurn­ingar um kynslív og kropp, staðfestir hon. – Eg hevði viljað, at menn­ ingartarnaði fingu meir upplýsing í skúlan­um og aðrastaðni, tá tey eru vaksin. Hetta kundi veri á skeiðum ella sum undirvísing í eitt nú kvøldskúlanum. Kanska á tann hátt, at næmingarnir sjálvir settu spurningar, so teir fingu svar uppá alt tað, sum tey ivast í, sigur hon til endans. annika@sosialurin.fo 11. og 12. september var fultteknað Norður­ lendsk ráðstevna í Norðurlandahúsinum undir heitinum Bryt Tabút. Tað var Almannamálaráðið/ Sig frá, saman við Nordisk Velfærdscenter, sum skipaði fyri norðurlendsku ráðstevnuni. Evnið á ráðstevnuni var kynsligur ágangur og seksualitetur hjá fólki, ið bera brek. Evndamálini vóru tvinni, og í fyrsta lagi var tað at staðfesta, at fólk, sum bera brek, eisini hava rætt til eitt kynslív. Í øðrum lagi var tað at staðfesta, at fólk, sum bera brek, kunnu vera í størri vanda fyri at vera fyri kynsligum ágangi. Almannamálaráðið vísur á, at gransking aðrastaðni vísir, at fólk, sum bera brek, eru í størri vanda fyri ágangi enn onnur fólk. Samstundis fáa hesi eisini minni stuðul, tí vit hava lyndi til at síggja skerda førleikan ella brekið heldur enn sjálvan ágangin. Framhaldandi boðar Almannaráðið frá, at tað er trupult at tosa um kynsligan ágang og annan harðskap. Uppaftur truplari vísir tað seg at vera, tá viðkomandi, sum er fyri ágangi, ber eitt hvørt brek. Umleið 20 fólk úr øllum Norðurlondum hava hesar dagarnar havt framløgur og fyrilestrar um mong ymisk evni, eitt nú um kynslív og brek, kynslív og persónligur stuðul, rættindi, skyldur og fyribyrging. Á ráðstevnuni vórðu eisini nýggir filmar og undirvísingartilfar lagt fram. »Tað vóru fleiri ósvaraðir spurningar og ivamál. Eg haldi, at fleiri skiltu ikki, hvussu ein verður við barn ella, at ein kann verða smittaður við kynssjúkum« »Eg hevði viljað, at menningar­ tarnað fingu meir upplýsing í skúlanum og aðrastaðni, tá tey eru vaksin. Kanska á tann hátt, at næmingarnir sjálvir settu spurningar, so teir fingu svar uppá alt tað, sum tey ivast« Fólk við menningartarni mangla upplýsing um kynslív og sekualitet, heldur Durita Strøm