hósdagur 28. september 2017síða 13

FRÍGGJADAGUR 29. SEPTEMBER 2017 SOSIALURIN 113 13 ANNIKA KUNOY IM ANNIKA@SOSIALURIN.FO S jálvt orðið tabu er sprottið úr polinesiska orðinum tapua, ið fleiri keldur siga kann merkja bæði “heil ag- ur” og “menstruatión”. Í 1920unum var tað so ósømiligt at tosa um menstruatión og so flov isligt at keypa bind, at kvinn- ur nar í Amerika kliptu sokallaðar “silent purchase coupons” úr tíð- inda bløðunum. Hetta vóru lepar, sum tær kundu handa mannliga farma sevtunum ístaðin fyri at biðja um ein pakka av bind. Orðið men sturatión varð ikki brúkt í lýs- ing um fyri bind og tampong fyrr enn í 1985, og fyrstu ferð reyði lit- urin varð nýttur í lýsingum var í 2010. Áðr enn tað varð blá liting nýtt at vísa á, hvussu bindið seyg vesku til sín. Seinastu tíðina hevur nógv ver ið tosað um menstruatións- kopp in, sum er vorðin populerur sein astu árini – eisini í Føroyum. Menstruatiónskoppurin er tó ikki ein nýggj uppfinning, tí hann kom á markn aðin í 1930unum í USA og varð marknaðarførdur um ta tíð ina, tá tampongir av fyrstan tíð vórðu marknaðarførdar – men kvinn urnar tá hildu ikki, at men stra ti ónskoppurin var líka snildur sum tampongirnar, og hann vann ikki ordiliga frama fyrr enn fyri nøkr um árum síðani. Tað eru ikki allar gentur og kvinn ur, ið vita nakað um men- strua ti ónina, áðrenn tær sjálv ar fáa hana. Tað verður ikki und ir víst í, hvat menstruatión er í skúl un um og verður heldur ikki tos að um tað heima. Triðja hvør genta í Suð ur- asia veit ikki, hvat men strua- tión er, áðr enn hon sjálv fer at bløða. Í Iran handa 48 prosent av kvinnum, at men strua- ti ón in er ein sjúka og ein bretsk kann ing vísur á, at 44 pro sent av gent um í Bretlandi ikki vita, hvat hend ir í kroppinum, tá tær fáa men struatión fyrstu ferð. Tað eru nógvar gentir, sum ikki fara í skúla tí tær hava men strua tión. UNESCO metir, at 10. hvør genta í A f r i k a miss ir ein ella fleiri skúla dagar um mánaðin, tí hon bløð ir. Í summum bygdum í India gevst á leið fimta hvør genta í skúl an um, tá hon verður kyns búgvin, vegna manglandi atgongd til vesi og bind. Í dag fáa gentur fyrr men- strua tión enn tær gjørdu fyrr. Í 1800 talinum vóru kvinnurnar í mið- al 17 ár fyrstu ferð tær fingu men- strua ti ón, men í nú eru tær í miðan 13 ár. Hetta tí, at gent- ur í dag eru sunn- ari og minni sjúk ar enn fyrr. Í fjør kom fram at ein fyritøka í Englandi im pli - ment er aði ein poli- tikk á øk in um til frama fyri tær mongu kvinn ur nar í fyri tøk uni. Um boð frá fyri tøkuni Coexist, søgdu við miðlar í fjør, at tað er ein fyri- mun ur fyri fyritøkuna at taka menstruatiónina hjá starvs fólk- un um til eftirtektar. Eisini vónar fyri tøkan at bróta tað tabuið sum er kring menstruatión og loyva kvinn um frí, tá tær eru illa fyri vegna menstruatión. – Sum stjóri havi eg sæð kvinnur líða og samankropnar aav pínu, tí tær hava menstruatión. Tær hava ringa samvitsku og skammast yvir at fáa sær frí, og sita tí friðarliga og líða við skrivaraborðið, segði Bret Bax ter, stjóri á Coexist við miðilin The Independent. – Soleiðis byrjaði tað, og við hes- um vóna vit at sleppa av tí hetta stóra tabuið, legði hann afturat. Menstruatión: LÍVSSTÍLUR ppurin r sum og hann a frama fyrr árum síðani. allar gentur og nakað um men- enn tær sjálv ar ur ikki und ir víst ón er í skúl un um kki tos að um tað r genta í Suð ur- av kvinnum, at men strua- ti ón in er ein sjúka og ein bretsk kann ing vísur á, at 44 pro sent av gent um í Bretlandi ikki vita, hvat hend ir í kroppinum, tá tær fáa men struatión fyrstu ferð. Tað eru nógvar gentir, sum ikki fara í skúla tí tær hava men strua tión. UNESCO A f r i k a miss ir ein ella fleiri skúla dagar um mánaðin, tí hon bløð ir. Í summum bygdum í India gevst á leið fimta hvør genta í skúl an um, tá hon verður kyns búgvin, vegna fyri tær mongu kvinn ur nar í fyri tøk uni. Um boð frá fyri tøkuni Coexist, søgdu við – Hvønn dag bløða fleiri enn 800 milliónir kvinnur, tí kann tað tykjast onki annað enn absurd, at tað enn av summum verður roknað tabu at tosa um menstruatióninina j ø g g tik ENN EITT STÓRT TABU